Η δημογραφική κρίση στην Ελλάδα βαθαίνει χρόνο με τον χρόνο, με τα νεότερα στοιχεία να καταγράφουν μια ιδιαίτερα ανησυχητική εικόνα για τις γεννήσεις, τη γονιμότητα και τη σύνθεση του πληθυσμού. Σύμφωνα με τις αναλύσεις του Ινστιτούτου Δημογραφικών Ερευνών και Μελετών (ΙΔΕΜ), τις οποίες παρουσιάζει ο καθηγητής Δημογραφίας Βύρωνας Κοτζαμάνης, η χώρα βρίσκεται αντιμέτωπη με μία από τις μεγαλύτερες δημογραφικές μεταβολές των τελευταίων δεκαετιών.
Οι γεννήσεις κατέρρευσαν κατά 44% μέσα σε περίπου 20 χρόνια
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η Ελλάδα περνά μια περίοδο έντονης υπογεννητικότητας.
Την περίοδο 2008-2009 καταγράφονταν κατά μέσο όρο περίπου 117.600 γεννήσεις ετησίως, ενώ την περίοδο 2025-2026 ο αριθμός αυτός περιορίζεται στις 65.000 γεννήσεις, γεγονός που μεταφράζεται σε μείωση της τάξης του 44%.
Την ίδια στιγμή, η μέση ηλικία τεκνοποίησης συνεχίζει να αυξάνεται, καθώς από τα 30,2 έτη το 2008 έφτασε πλέον στα 32,3 έτη, επιβεβαιώνοντας τη σταθερή τάση καθυστέρησης της απόκτησης παιδιών.
Γιατί μειώνονται οι γεννήσεις
Όπως εξηγεί ο καθηγητής Δημογραφίας, η πτώση των γεννήσεων δεν αποτελεί πρόσφατο φαινόμενο. Η μείωση ξεκίνησε ήδη από τις αρχές της δεκαετίας του 1980, με μοναδική εξαίρεση μια μικρή ανάκαμψη την περίοδο 2003-2009.
Οι βασικοί λόγοι είναι δύο:
Πρώτον, μειώθηκε σημαντικά ο αριθμός των παιδιών που αποκτούν οι νεότερες γενιές γυναικών. Ενώ οι γυναίκες που γεννήθηκαν στα τέλη της δεκαετίας του 1950 απέκτησαν κατά μέσο όρο περίπου δύο παιδιά, όσες γεννήθηκαν γύρω στο 1985 αποκτούν πλέον λιγότερα από 1,5 παιδιά.
Δεύτερον, έχει περιοριστεί αισθητά ο αριθμός των γυναικών αναπαραγωγικής ηλικίας. Οι γυναίκες ηλικίας 25 έως 44 ετών μειώθηκαν κατά περίπου 480.000 άτομα μέσα σε λιγότερο από δύο δεκαετίες, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τον συνολικό αριθμό γεννήσεων.
Η μετανάστευση επιδείνωσε το δημογραφικό πρόβλημα
Σύμφωνα με το ΙΔΕΜ, η υποχώρηση των γεννήσεων δεν οφείλεται μόνο στη χαμηλή γονιμότητα.
Η έντονη μετανάστευση της τελευταίας δεκαπενταετίας αφαίρεσε από τη χώρα μεγάλο αριθμό νέων ανθρώπων παραγωγικής και αναπαραγωγικής ηλικίας, τόσο Ελλήνων όσο και αλλοδαπών που είχαν εγκατασταθεί στην Ελλάδα από τη δεκαετία του 1990.
Η εξέλιξη αυτή περιόρισε ακόμη περισσότερο τον πληθυσμό που βρίσκεται σε ηλικία δημιουργίας οικογένειας.
Μεγαλύτερη ηλικία μητρότητας και περισσότερες γεννήσεις μετά τα 40
Οι αλλαγές στις αναπαραγωγικές συμπεριφορές είναι πλέον εμφανείς.
Σήμερα, μόλις 3 στις 10 γεννήσεις προέρχονται από μητέρες ηλικίας κάτω των 30 ετών, όταν το αντίστοιχο ποσοστό ξεπερνούσε το 43% το 2008 και έφτανε σχεδόν το 78% το 1980.
Αντίθετα, οι γεννήσεις από γυναίκες ηλικίας 40 ετών και άνω έχουν αυξηθεί εντυπωσιακά, καθώς πλέον αντιστοιχούν σε περισσότερο από 11% του συνόλου, όταν πριν από περίπου είκοσι χρόνια δεν ξεπερνούσαν το 4,5%.
Μάλιστα, οι μοναδικές ηλικιακές ομάδες στις οποίες καταγράφεται αύξηση γεννήσεων είναι οι γυναίκες 40-44 και 45-49 ετών.
Αυξάνονται οι γεννήσεις εκτός γάμου και η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή
Σημαντικές είναι και οι κοινωνικές αλλαγές που συνοδεύουν το δημογραφικό φαινόμενο.
Οι γεννήσεις εκτός γάμου έχουν υπερδιπλασιαστεί, ενώ ολοένα περισσότερα ζευγάρια καταφεύγουν στις σύγχρονες μεθόδους υποβοηθούμενης αναπαραγωγής.
Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις:
-
1 στα 10 παιδιά γεννιέται πλέον μέσω υποβοηθούμενης γονιμότητας.
-
63% των γεννήσεων πραγματοποιούνται με καισαρική τομή.
-
Περίπου 1 στις 7 γεννήσεις αφορά μητέρες αλλοδαπής καταγωγής.
Οι αιτίες της υπογεννητικότητας
Ο Βύρωνας Κοτζαμάνης επισημαίνει ότι η Ελλάδα ακολουθεί τις γενικότερες δημογραφικές εξελίξεις που καταγράφονται στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες, όμως με πολύ μεγαλύτερη ένταση.
Παράγοντες όπως:
η μαζική είσοδος των γυναικών στην αγορά εργασίας, η μεγαλύτερη διάρκεια σπουδών, η δυσκολία εύρεσης σταθερής εργασίας, η ακριβή κατοικία, το υψηλό κόστος ανατροφής παιδιών, οι δυσκολίες συνδυασμού οικογένειας και καριέρας, οι κοινωνικές αλλαγές και η διάδοση της αντισύλληψης, έχουν μεταβάλει ριζικά τον τρόπο δημιουργίας οικογένειας.
Παράλληλα, περιορίζεται σταδιακά το παραδοσιακό οικογενειακό μοντέλο, ενώ αυξάνονται οι γεννήσεις εκτός γάμου και οι μονογονεϊκές οικογένειες.
Η Ελλάδα στις πρώτες θέσεις της δημογραφικής συρρίκνωσης στην Ευρώπη
Τα στοιχεία κατατάσσουν την Ελλάδα ανάμεσα στις χώρες που παρουσιάζουν τις μεγαλύτερες απώλειες γεννήσεων στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η χώρα καταγράφει μία από τις μεγαλύτερες μειώσεις τόσο στον αριθμό των γεννήσεων όσο και στον αριθμό των παιδιών που αποκτούν οι νεότερες γενιές γυναικών, ενώ η ηλικία τεκνοποίησης αυξάνεται με ταχύτερους ρυθμούς σε σχέση με πολλές άλλες ευρωπαϊκές χώρες.
Στεγαστική κρίση και οικονομική ανασφάλεια επιβαρύνουν το πρόβλημα
Ο καθηγητής Δημογραφίας υπογραμμίζει ότι μετά το 2010 η οικονομική κρίση, η ανεργία, η μείωση των εισοδημάτων και η μαζική μετανάστευση επιδείνωσαν σημαντικά το δημογραφικό πρόβλημα.
Τα τελευταία χρόνια προστέθηκε και η στεγαστική κρίση, ιδιαίτερα στα μεγάλα αστικά κέντρα, όπου κατοικεί η πλειονότητα των νέων ανθρώπων που βρίσκονται σε ηλικία δημιουργίας οικογένειας.
Όπως επισημαίνει, η αβεβαιότητα για το μέλλον, οι δυσκολίες στην αγορά εργασίας και η αδυναμία εξασφάλισης προσιτής κατοικίας οδηγούν ολοένα περισσότερα ζευγάρια είτε να αναβάλλουν είτε να εγκαταλείπουν την απόφαση για την απόκτηση παιδιών, γεγονός που διατηρεί τη χώρα σε τροχιά έντονης δημογραφικής συρρίκνωσης.
