Η ατμοσφαιρική ρύπανση εξακολουθεί να αποτελεί μία από τις σημαντικότερες προκλήσεις για τη δημόσια υγεία, παρά τη σταδιακή βελτίωση που έχει καταγραφεί τα τελευταία χρόνια σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες.
Στην Ελλάδα, οι συγκεντρώσεις των μικροσωματιδίων PM2.5 εξακολουθούν να υπερβαίνουν τα όρια που προτείνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας (ΠΟΥ), ιδιαίτερα σε μεγάλα αστικά κέντρα αλλά και σε ορισμένες περιοχές της περιφέρειας.
Η Λαμία στην κορυφή της επιβάρυνσης
Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία του διεθνούς δικτύου παρακολούθησης της ποιότητας του αέρα IQAir, η Λαμία εμφανίζει τη μεγαλύτερη μέση ετήσια συγκέντρωση PM2.5 μεταξύ των ελληνικών πόλεων που παρακολουθούνται.
Ακολουθούν η Αθήνα, η Πάτρα, ο Βόλος, το Ηράκλειο, το Αγρίνιο και το Περιστέρι, με τις μετρήσεις να διαφοροποιούνται ανάλογα με τις καιρικές συνθήκες, την κυκλοφορία των οχημάτων, τη χρήση θέρμανσης αλλά και φυσικά φαινόμενα, όπως η μεταφορά αφρικανικής σκόνης και οι καπνοί από δασικές πυρκαγιές.
Η θέση της Ελλάδας στη διεθνή κατάταξη
Σε παγκόσμιο επίπεδο, η Ελλάδα κατατάσσεται στην 67η θέση ανάμεσα σε 143 χώρες, με μέση ετήσια συγκέντρωση 14,9 μικρογραμμαρίων PM2.5 ανά κυβικό μέτρο αέρα.
Η τιμή αυτή παραμένει σχεδόν τριπλάσια από το ετήσιο όριο των 5 μικρογραμμαρίων που θεωρεί ασφαλές ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας.
Οι επιστήμονες επισημαίνουν ότι η επιβάρυνση δεν προέρχεται μόνο από την κυκλοφορία των οχημάτων, αλλά επηρεάζεται επίσης από:
-
τον γερασμένο στόλο αυτοκινήτων,
-
τη θέρμανση κατοικιών με καύσιμα ή ξύλα,
-
τη βιομηχανική δραστηριότητα,
-
τη μεταφορά αφρικανικής σκόνης και άλλα φυσικά φαινόμενα.
Γιατί τα PM2.5 θεωρούνται ιδιαίτερα επικίνδυνα
Τα PM2.5 είναι εξαιρετικά μικρά αιωρούμενα σωματίδια, με διάμετρο μικρότερη από 2,5 μικρόμετρα. Προέρχονται κυρίως από τις εξατμίσεις οχημάτων, την καύση ξύλου και καυσίμων, βιομηχανικές εγκαταστάσεις αλλά και από χημικές αντιδράσεις που πραγματοποιούνται στην ατμόσφαιρα.
Λόγω του μικρού μεγέθους τους μπορούν να εισχωρήσουν βαθιά στους πνεύμονες και να περάσουν ακόμη και στην κυκλοφορία του αίματος.
Η μακροχρόνια έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις PM2.5 έχει συσχετιστεί με αυξημένο κίνδυνο:
-
καρδιαγγειακών παθήσεων,
-
εγκεφαλικών επεισοδίων,
-
άσθματος και χρόνιας αποφρακτικής πνευμονοπάθειας (ΧΑΠ),
-
καρκίνου του πνεύμονα,
-
πρόωρης θνησιμότητας.
Πότε αυξάνεται περισσότερο η ατμοσφαιρική ρύπανση
Οι συγκεντρώσεις των μικροσωματιδίων παρουσιάζουν σημαντικές διακυμάνσεις τόσο μέσα στην ημέρα όσο και ανά εποχή.
Οι υψηλότερες τιμές καταγράφονται συνήθως:
-
τις ώρες αιχμής της κυκλοφορίας,
-
σε συνθήκες άπνοιας,
-
κατά τη διάρκεια επεισοδίων αφρικανικής σκόνης,
-
τον χειμώνα, όταν αυξάνεται η χρήση τζακιών και παλαιών συστημάτων θέρμανσης.
Σε τέτοιες περιπτώσεις οι αρμόδιες αρχές εκδίδουν συστάσεις προς τις ευπαθείς ομάδες του πληθυσμού για τον περιορισμό της έκθεσης.
Οι στόχοι της Ευρωπαϊκής Ένωσης έως το 2030
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη υιοθετήσει αυστηρότερους στόχους για τη βελτίωση της ποιότητας του αέρα έως το 2030.
Μεταξύ των βασικών παρεμβάσεων περιλαμβάνονται:
-
η ανανέωση του στόλου των οχημάτων,
-
η μείωση των εκπομπών από τη θέρμανση κατοικιών,
-
η ενίσχυση των δημόσιων συγκοινωνιών,
-
η επέκταση των δικτύων παρακολούθησης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης.
Παρότι η Ελλάδα δεν συγκαταλέγεται στις πιο επιβαρυμένες χώρες της Ευρώπης, τα τελευταία στοιχεία δείχνουν ότι η βελτίωση της ποιότητας του αέρα παραμένει σημαντική πρόκληση για τη δημόσια υγεία και απαιτεί συντονισμένες παρεμβάσεις τόσο σε εθνικό όσο και σε τοπικό επίπεδο.
