Η πλασμαφαίρεση είναι μια εξειδικευμένη θεραπευτική διαδικασία που χρησιμοποιείται για την απομάκρυνση παθολογικών ουσιών από το αίμα. Η μέθοδος ήρθε στο προσκήνιο με αφορμή το θλιβερό περιστατικό του θανάτου του δημοφιλούς τραγουδιστή Γιώργου Μαζωνάκη, ο οποίος υπέστη ανακοπή σε ιδιωτικό ιατρείο στο πλαίσιο σχετικής διαδικασίας.
Πρόκειται για εξωσωματική θεραπεία, κατά την οποία το αίμα του ασθενούς περνά από ειδικό μηχάνημα και διαχωρίζεται στα επιμέρους συστατικά του. Το πλάσμα απομακρύνεται, ενώ τα κύτταρα του αίματος επιστρέφουν στον οργανισμό μαζί με κατάλληλο υγρό αντικατάστασης.
Η διαδικασία είναι γνωστή διεθνώς ως plasmapheresis, ενώ όταν πραγματοποιείται αντικατάσταση του πλάσματος ο όρος που χρησιμοποιείται είναι θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος (Therapeutic Plasma Exchange – TPE).
Πώς γίνεται η πλασμαφαίρεση
Κατά τη διάρκεια της θεραπείας, αίμα αφαιρείται από τον ασθενή και διοχετεύεται σε ειδικό μηχάνημα αιμαφαίρεσης. Εκεί πραγματοποιείται ο διαχωρισμός του πλάσματος από τα υπόλοιπα συστατικά του αίματος.
Τα ερυθρά και λευκά αιμοσφαίρια, καθώς και τα αιμοπετάλια, επιστρέφουν στον οργανισμό. Το πλάσμα, στο οποίο μπορεί να βρίσκονται οι παθολογικές ουσίες που επιβαρύνουν την κατάσταση του ασθενούς, απομακρύνεται και αντικαθίσταται με κατάλληλο υγρό, όπως αλβουμίνη ή πλάσμα, ανάλογα με την πάθηση και το θεραπευτικό πρωτόκολλο.
Στόχος της θεραπείας είναι η γρήγορη απομάκρυνση ουσιών που βρίσκονται στο πλάσμα και μπορεί να προκαλούν ή να επιδεινώνουν μια νόσο. Σε αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, παθολογικά αντισώματα, ανοσοσυμπλέγματα και άλλες πρωτεΐνες.
Το Εθνικό Κέντρο Αιμοδοσίας περιγράφει την αιμαφαίρεση ως τη διαδικασία κατά την οποία το αίμα διαχωρίζεται στα συστατικά του και αφαιρείται το επιθυμητό συστατικό, ενώ τα υπόλοιπα επιστρέφουν στον ασθενή.
Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση δεν αποτελεί μια απλή αιμοληψία ούτε πρόκειται για μορφή αιμοκάθαρσης. Είναι μια εξειδικευμένη εξωσωματική θεραπεία, η οποία εφαρμόζεται όταν υπάρχει συγκεκριμένη ιατρική ένδειξη.
Σε ποιες παθήσεις χρησιμοποιείται
Η θεραπευτική ανταλλαγή πλάσματος χρησιμοποιείται σε συγκεκριμένες σοβαρές παθήσεις, κυρίως όταν παθολογικές ουσίες που κυκλοφορούν στο πλάσμα συμβάλλουν στην εξέλιξη της νόσου.
Η μέθοδος μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε επιλεγμένες περιπτώσεις αυτοάνοσων και νευρολογικών παθήσεων, αλλά και σε ορισμένες αιματολογικές διαταραχές.
Μεταξύ των περιπτώσεων στις οποίες μπορεί να εφαρμοστεί περιλαμβάνονται η μυασθένεια gravis, το σύνδρομο Guillain-Barré και η θρομβωτική θρομβοπενική πορφύρα (TTP).
Ειδικά στην περίπτωση της TTP, τα θεραπευτικά πρωτόκολλα του ελληνικού υπουργείου Υγείας προβλέπουν άμεση έναρξη θεραπευτικής πλασμαφαίρεσης, με ανταλλαγή συγκεκριμένου όγκου πλάσματος και χρήση φρέσκου κατεψυγμένου πλάσματος ως υγρού αντικατάστασης.
Στο Πανεπιστημιακό Γενικό Νοσοκομείο «Αττικόν», η θεραπευτική πλασμαφαίρεση χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, σε ασθενείς με μυασθενική κρίση ή υποτροπή μυασθένειας, καθώς και σε ορισμένες σοβαρές υποτροπές μυοσίτιδας, όταν αυτό κρίνεται κατάλληλο από την ιατρική ομάδα.
Πού πραγματοποιείται στην Ελλάδα
Η θεραπευτική πλασμαφαίρεση απαιτεί εξειδικευμένο εξοπλισμό, κατάλληλη μονάδα αιμαφαίρεσης και προσωπικό με εμπειρία στη συγκεκριμένη διαδικασία.
Για τον λόγο αυτό δεν πρόκειται για θεραπεία που πραγματοποιείται σε οποιοδήποτε διαγνωστικό κέντρο ή ιδιωτικό ιατρείο, αλλά σε κατάλληλα οργανωμένο νοσοκομειακό περιβάλλον, όπου υπάρχει η δυνατότητα συνεχούς ιατρικής παρακολούθησης.
Η διαδικασία δεν αποτελεί προληπτική πρακτική ούτε χρησιμοποιείται ως γενική μέθοδος «καθαρισμού» του αίματος. Η εφαρμογή της αποφασίζεται από την ιατρική ομάδα, με βάση τη διάγνωση, τη σοβαρότητα της κατάστασης και τα διαθέσιμα θεραπευτικά πρωτόκολλα.
Όπως κάθε εξωσωματική θεραπεία, μπορεί να συνοδεύεται από ανεπιθύμητες ενέργειες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η πτώση της αρτηριακής πίεσης, οι διαταραχές ηλεκτρολυτών, αντιδράσεις στο υγρό αντικατάστασης και προβλήματα που σχετίζονται με την αγγειακή πρόσβαση.
