Η επιλογή των σωστών καυσόξυλων είναι καθοριστική για την απόδοση ενός τζακιού, αλλά και για την ασφάλεια κατά τη διάρκεια της καύσης. Δεν είναι όλα τα είδη ξύλου κατάλληλα για το τζάκι, ενώ σημαντικό ρόλο παίζουν επίσης η υγρασία, το μέγεθος και ο τρόπος αποθήκευσής τους.
Όπως εξηγεί ο καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, στο Τμήμα Δασολογίας, Επιστημών Ξύλου και Σχεδιασμού, Γιώργος Μαντάνης, άλλα ξύλα είναι καλύτερα για το άναμμα της φωτιάς και άλλα για την κύρια καύση, όταν στόχος είναι η σταθερή θερμότητα για αρκετές ώρες.
Ποια ξύλα είναι καλύτερα για το τζάκι
Στην Ελλάδα χρησιμοποιούνται ευρέως ως καυσόξυλα η δρυς, το πουρνάρι, η ελιά και η οξιά. Ιδιαίτερα καλή επιλογή θεωρούνται η λευκή δρυς και το πουρνάρι, ενώ και η ελιά δίνει πολύ καλά αποτελέσματα.
Κατάλληλα καυσόξυλα μπορούν να προκύψουν επίσης από άλλα πλατύφυλλα είδη, όπως η αριά, η κουμαριά και το φιλύκι, αλλά και από οπωροφόρα δέντρα, όπως η μηλιά, η κερασιά και η αμυγδαλιά.
Η δρυς χρησιμοποιείται ιδιαίτερα συχνά, καθώς καίγεται για μεγάλο χρονικό διάστημα και προσφέρει σταθερή φλόγα. Η επιλογή, βέβαια, συνδέεται και με τη διαθεσιμότητα κάθε περιοχής. Στα νησιά, για παράδειγμα, είναι συνηθισμένη η χρήση ελιάς, ενώ σε περιοχές κοντά στην Πίνδο χρησιμοποιείται σε μεγάλο βαθμό η οξιά.
Η υγρασία των ξύλων κάνει τη διαφορά
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία για την καλή καύση είναι η υγρασία των καυσόξυλων. Τα ξύλα πρέπει να είναι όσο το δυνατόν πιο ξερά, καθώς η μεγάλη περιεκτικότητα σε νερό μειώνει τη θερμότητα που αποδίδουν και δυσκολεύει την καύση.
Ιδανικά, τα καυσόξυλα πρέπει να έχουν υγρασία περίπου 20% και να έχουν παραμείνει αποθηκευμένα για μεγάλο χρονικό διάστημα ώστε να έχουν στεγνώσει πλήρως. Ως καλύτερη πρακτική αναφέρεται η αποθήκευση για περισσότερα από δύο χρόνια, υπό τις κατάλληλες συνθήκες.
Η αποθήκευση πρέπει να γίνεται σε στεγασμένο και καλά αεριζόμενο χώρο, με τρόπο που να επιτρέπει την κυκλοφορία του αέρα ανάμεσα στα ξύλα.
Αντίθετα, τα «χλωρά» καυσόξυλα, ιδιαίτερα όταν αγοράζονται μέσα στον χειμώνα, μπορεί να έχουν πολύ υψηλή υγρασία, ακόμη και πάνω από 50%, με αποτέλεσμα να καίγονται δύσκολα και να αποδίδουν λιγότερη θερμότητα.
Ποια ξύλα χρησιμοποιούμε για προσάναμμα
Για το αρχικό άναμμα της φωτιάς μπορούν να χρησιμοποιηθούν μαλακά ξύλα, όπως πεύκο, έλατο ή λεύκα. Αυτά αναφλέγονται πιο εύκολα και δημιουργούν γρήγορα μεγαλύτερη φλόγα.
Ωστόσο, έχουν το μειονέκτημα ότι μπορεί να «σκάνε» κατά την καύση, εκτοξεύοντας αναμμένα κομμάτια.
Για τον λόγο αυτό, ως προσάναμμα μπορούν να χρησιμοποιηθούν λεπτά κλαδιά και μικρά κομμάτια ξύλου, τα οποία τοποθετούνται ανάμεσα στα μεγαλύτερα καυσόξυλα. Εναλλακτικά, υπάρχουν και ειδικές πλακέτες προσανάμματος που διατίθενται στην αγορά.
Στην κύρια καύση προτιμώνται πυκνά ξύλα πλατύφυλλων δέντρων, όπως η δρυς, η οξιά, η ελιά και το πουρνάρι, τα οποία καίγονται πιο ήρεμα και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα.
Ποια ξύλα πρέπει να αποφεύγονται
Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στην επιλογή των καυσόξυλων. Η ψευδοακακία, η καστανιά και η καρυδιά που προέρχεται από δασικές φυτείες δεν θεωρούνται κατάλληλες επιλογές για καύση, σύμφωνα με τις επισημάνσεις του καθηγητή.
Το πεύκο μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε μικρή ποσότητα για το άναμμα της φωτιάς, όμως δεν συνιστάται ως βασικό καυσόξυλο, καθώς είναι ιδιαίτερα εύφλεκτο και μπορεί να οδηγήσει σε ανεξέλεγκτη καύση. Η υψηλή περιεκτικότητα σε ρητίνη είναι ένας από τους λόγους που αναφλέγεται εύκολα.
Παράλληλα, δεν πρέπει να καίγονται παλιά έπιπλα, MDF, μοριοσανίδες, ινοσανίδες, κόντρα-πλακέ ή υλικά με επένδυση μελαμίνης. Τα συγκεκριμένα προϊόντα περιέχουν συνθετικές ουσίες και χημικά που, όταν καίγονται, μπορούν να απελευθερώσουν επικίνδυνους ρύπους και τοξικές αναθυμιάσεις.
Πώς να χρησιμοποιείτε το τζάκι με μεγαλύτερη ασφάλεια
Το τζάκι είναι, πάνω απ' όλα, μια εστία φωτιάς και απαιτεί συνεχή προσοχή. Για μεγαλύτερη ασφάλεια αλλά και καλύτερη απόδοση, τα τζάκια με κλειστή εστία θεωρούνται προτιμότερα.
Στα τζάκια ανοιχτής εστίας, οι σπίθες και τα αναμμένα κομμάτια ξύλου μπορούν να εκτοξευτούν στον χώρο και να προκαλέσουν ζημιές σε χαλάκια, μοκέτες, έπιπλα ή ακόμη και πυρκαγιά.
Για τον περιορισμό του κινδύνου είναι χρήσιμο να υπάρχει ειδικό πυρίμαχο τζάμι ή προστατευτικό πλέγμα, ενώ το τζάκι δεν πρέπει να μένει ποτέ χωρίς επίβλεψη όταν υπάρχει ενεργή φωτιά.
Πώς αυξάνεται η απόδοση του τζακιού
Η απόδοση δεν εξαρτάται μόνο από τα καυσόξυλα. Καθοριστικό ρόλο έχει ο σχεδιασμός και ο τύπος της εστίας.
Σύμφωνα με την επιστημονική προσέγγιση που παρατίθεται, οι ενδεικτικές αποδόσεις διαμορφώνονται περίπου ως εξής:
-
Χτιστό τζάκι με πυρότουβλα: περίπου 15%.
-
Προκατασκευασμένη εστία από μαντέμι: περίπου 25%.
-
Ενεργειακό τζάκι: μπορεί να φτάσει έως και 85% απόδοση.
Τα ενεργειακά τζάκια θεωρούνται ιδιαίτερα αποδοτικά, καθώς διαθέτουν αεροθάλαμο στο πίσω και κάτω μέρος της εστίας, μέσα στον οποίο θερμαίνεται και ανακυκλοφορεί ο αέρας του χώρου.
Σημαντική είναι επίσης η ποιότητα της πόρτας της εστίας, η οποία πρέπει να εφαρμόζει σωστά και να περιορίζει την ανεξέλεγκτη εισαγωγή αέρα.
Το σωστό μέγεθος και η τοποθέτηση των ξύλων
Ακόμη και τα καλύτερα καυσόξυλα δεν μπορούν να αποδώσουν σωστά εάν τοποθετηθούν λανθασμένα. Τα ξύλα πρέπει να έχουν κατάλληλο μέγεθος για την εστία και να μην είναι υπερβολικά στριμωγμένα μεταξύ τους.
Η σωστή τοποθέτηση αφήνει κενά ανάμεσα στα ξύλα, ώστε να κυκλοφορεί ο αέρας και να παρέχεται το απαραίτητο οξυγόνο για την καύση.
Επομένως, για μια σταθερή και αποδοτική φωτιά, χρειάζεται ο σωστός συνδυασμός: κατάλληλο είδος ξύλου, χαμηλή υγρασία, σωστό μέγεθος καυσόξυλων, καλή αποθήκευση και σωστή τοποθέτηση μέσα στην εστία.
Το βασικό είναι να επιλέγονται ξερά και κατάλληλα καυσόξυλα, να αποφεύγονται υλικά που δεν προορίζονται για καύση και να τηρούνται όλα τα απαραίτητα μέτρα ασφαλείας κάθε φορά που ανάβει το τζάκι.
