Η ενδοοικογενειακή βία δεν εκδηλώνεται πάντοτε με σωματική κακοποίηση. Σε αρκετές περιπτώσεις, τα πρώτα σημάδια εμφανίζονται μέσα από συμπεριφορές ελέγχου, κτητικότητας, εκφοβισμού και σταδιακού περιορισμού της ελευθερίας του ενός συντρόφου.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της Ελληνικής Αστυνομίας, 14.519 περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας καταγγέλθηκαν από τον Ιανουάριο έως και τον Αύγουστο του 2026, ενώ το ίδιο διάστημα πραγματοποιήθηκαν 8.920 συλλήψεις για σχετικά αδικήματα.
Πότε, όμως, η ζήλια παύει να αποτελεί μια συναισθηματική αντίδραση και μετατρέπεται σε μέσο επιβολής; Ποια σημάδια πρέπει να κινητοποιούν μια γυναίκα και γιατί η περίοδος του χωρισμού μπορεί να απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή;
Η Κατερίνα Ασλάνογλου, ψυχολόγος στο Κέντρο Διοτίμα, το οποίο παρέχει εξειδικευμένη υποστήριξη σε γυναίκες που βιώνουν έμφυλη βία, εξηγεί ποια μοτίβα συμπεριφοράς μπορεί να υποδηλώνουν μια κακοποιητική σχέση και πότε είναι σημαντικό να αναζητείται βοήθεια.
Ποια είναι τα πρώτα σημάδια μιας κακοποιητικής σχέσης
Η υπερβολική ζήλια και η κτητικότητα μπορεί να αποτελούν πρώιμες ενδείξεις μιας σχέσης ελέγχου, ιδιαίτερα όταν ο ένας σύντροφος απαιτεί να γνωρίζει διαρκώς πού βρίσκεται ο άλλος, με ποιον επικοινωνεί και τι κάνει.
Ανησυχητικές είναι επίσης οι προσπάθειες απομόνωσης από το οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον, καθώς και η συστηματική παρακολούθηση των επικοινωνιών. Ο έλεγχος του κινητού τηλεφώνου, η απαίτηση για κωδικούς πρόσβασης στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης και ο περιορισμός των κοινωνικών επαφών μπορούν να υπονομεύσουν την αυτονομία και την ιδιωτικότητα.
Στις συμπεριφορές που χρειάζονται προσοχή περιλαμβάνονται ακόμη:
-
Η συστηματική υποτίμηση και απαξίωση, ακόμη και όταν παρουσιάζεται ως αστείο.
-
Οι απειλές, ο εκφοβισμός και η καταστροφή αντικειμένων κατά τη διάρκεια διαφωνιών.
-
Ο οικονομικός έλεγχος, με περιορισμό της πρόσβασης στα χρήματα ή δημιουργία οικονομικής εξάρτησης.
-
Η παραβίαση προσωπικών και σεξουαλικών ορίων, παρά τη σαφή άρνηση του άλλου προσώπου.
Καμία από αυτές τις συμπεριφορές δεν πρέπει να εξετάζεται απομονωμένα από το συνολικό πλαίσιο της σχέσης. Σημασία έχει εάν επαναλαμβάνονται, εάν εντείνονται με την πάροδο του χρόνου και εάν δημιουργούν ένα περιβάλλον φόβου και εξαναγκασμού.
Πότε η ζήλια μετατρέπεται σε προσπάθεια ελέγχου
Η διάκριση ανάμεσα στο ενδιαφέρον και στην επιβολή δεν είναι πάντα εύκολη. Οι συνεχείς τηλεφωνικές κλήσεις, η απαίτηση για διαρκή ενημέρωση ή η έντονη ζήλια μπορεί να παρουσιάζονται ως εκδηλώσεις αγάπης, χωρίς να γίνεται άμεσα αντιληπτό ότι περιορίζουν την ελευθερία του άλλου.
Καθοριστικό στοιχείο είναι ο τρόπος με τον οποίο αντιδρά ένας άνθρωπος όταν η σύντροφός του διαφωνεί, λέει «όχι» ή θέτει σαφή όρια.
Όπως επισημαίνει η ψυχολόγος Κατερίνα Ασλάνογλου, δεν είναι απαραίτητο να συνυπάρχουν όλες οι παραπάνω συμπεριφορές, ούτε ένα μεμονωμένο περιστατικό σημαίνει αυτομάτως ότι θα ακολουθήσει σωματική βία. Χρειάζεται, ωστόσο, να εξετάζεται εάν υπάρχει ένα σταθερό μοτίβο ελέγχου και εάν οι συμπεριφορές γίνονται σταδιακά εντονότερες.
Σε μια υγιή σχέση, και οι δύο σύντροφοι μπορούν να διαφωνούν και να διατηρούν την προσωπική τους αυτονομία χωρίς να φοβούνται τις αντιδράσεις του άλλου.
Γιατί ο χωρισμός μπορεί να είναι περίοδος αυξημένου κινδύνου
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν μια γυναίκα επιχειρεί να απομακρυνθεί από μια κακοποιητική σχέση ή έχει μόλις χωρίσει, ειδικά εάν έχουν προηγηθεί περιστατικά βίας, απειλές ή επίμονη παρακολούθηση.
Μεταξύ των ενδείξεων που συνδέονται με αυξημένο κίνδυνο συγκαταλέγονται οι απειλές για σοβαρό τραυματισμό ή θανάτωση, η πρόσβαση σε όπλα, η καταδίωξη και η παραβίαση περιοριστικών μέτρων.
Οι συνεχείς κλήσεις, οι απειλές και οι πιεστικές προσπάθειες επανασύνδεσης μπορεί να αποτελούν συνέχεια της ίδιας συμπεριφοράς ελέγχου, ιδίως όταν ο δράστης δεν αποδέχεται την απόφαση του άλλου προσώπου να τερματίσει τη σχέση.
Όπως διευκρινίζει η κ. Ασλάνογλου, ο χωρισμός δεν προκαλεί τη βία και η ευθύνη ανήκει αποκλειστικά στον δράστη.
Για τον λόγο αυτό, η αποχώρηση από μια κακοποιητική σχέση δεν είναι πάντοτε μια απλή απόφαση που μπορεί να υλοποιηθεί χωρίς υποστήριξη. Όπου υπάρχει κίνδυνος, είναι σημαντικό να εξετάζεται ένα σχέδιο ασφαλούς απομάκρυνσης με τη συνδρομή εξειδικευμένων υπηρεσιών, λαμβάνοντας υπόψη τις προσωπικές συνθήκες, την ύπαρξη παιδιών και το διαθέσιμο υποστηρικτικό περιβάλλον.
Τα στοιχεία της ΕΛ.ΑΣ. για την ενδοοικογενειακή βία το 2026
Τα δεδομένα της Ελληνικής Αστυνομίας αποτυπώνουν την έκταση του προβλήματος κατά το πρώτο οκτάμηνο του έτους.
Από τον Ιανουάριο έως και τον Αύγουστο του 2026 καταγράφηκαν:
-
14.519 καταγγελίες για περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας.
-
8.920 συλλήψεις για σχετικά αδικήματα.
-
14.978 πρόσωπα που καταγράφηκαν ως δράστες, εκ των οποίων 11.950 άνδρες και 3.028 γυναίκες.
Παράλληλα, από την έναρξη λειτουργίας του Panic Button, τον Μάρτιο του 2023, έως τις 31 Αυγούστου 2026, είχαν εγγραφεί στην εφαρμογή 15.113 γυναίκες και 1.470 άνδρες. Κατά το ίδιο διάστημα είχαν αποσταλεί 2.935 αυτοματοποιημένα μηνύματα προς την αστυνομία μετά την ενεργοποίηση της εφαρμογής.
Τα στοιχεία αφορούν τα περιστατικά που έφτασαν στις αρμόδιες αρχές και δεν αποτυπώνουν απαραίτητα το σύνολο των περιπτώσεων ενδοοικογενειακής βίας, καθώς δεν καταγγέλλονται όλες οι μορφές κακοποίησης.
Πού μπορούν να απευθυνθούν τα θύματα για βοήθεια
Η αναζήτηση υποστήριξης δεν χρειάζεται να περιμένει μέχρι να εκδηλωθεί σωματική βία. Η αναγνώριση των πρώτων ενδείξεων, η επικοινωνία με εξειδικευμένους φορείς και η στήριξη από ανθρώπους εμπιστοσύνης μπορούν να βοηθήσουν μια γυναίκα να αξιολογήσει τις επιλογές της.
Εξίσου σημαντική είναι η στάση του οικογενειακού και φιλικού περιβάλλοντος. Η ακρόαση χωρίς αμφισβήτηση, η αποφυγή επίρριψης ευθυνών στο θύμα και η παροχή πρακτικής βοήθειας μπορούν να συμβάλουν στην αντιμετώπιση της απομόνωσης και του φόβου.
Σε περίπτωση άμεσου κινδύνου, οι πολίτες μπορούν να καλέσουν το 100. Εάν δεν είναι εφικτό να μιλήσουν, μπορούν να στείλουν SMS στον ίδιο αριθμό, αναφέροντας τη διεύθυνσή τους, το ονοματεπώνυμό τους και το είδος της ανάγκης.
Παράλληλα, η γραμμή SOS 15900 παρέχει υποστήριξη σε γυναίκες που βιώνουν βία, σε 24ωρη βάση.
Το βασικό μήνυμα των ειδικών είναι σαφές: η ζήλια, η απομόνωση, ο εξαναγκασμός και ο έλεγχος δεν αποτελούν αναγκαίες εκδηλώσεις αγάπης. Κάθε άνθρωπος έχει δικαίωμα σε μια σχέση με σεβασμό, ασφάλεια και ελευθερία, χωρίς φόβο και απειλές.
