Σε υψηλά επίπεδα επανέρχεται η κατανάλωση αντιβιοτικών στην Ελλάδα, σύμφωνα με στοιχεία που προκύπτουν από την ανάλυση των αστικών λυμάτων. Η εξέλιξη προκαλεί προβληματισμό στους επιστήμονες, καθώς η αλόγιστη χρήση αντιμικροβιακών φαρμάκων συνδέεται με την ανάπτυξη μικροβιακής αντοχής, η οποία δυσκολεύει την αντιμετώπιση ορισμένων λοιμώξεων.
Για το ζήτημα μίλησε στο ΕΡΤnews και στην εκπομπή «Συνδέσεις» ο αναπληρωτής καθηγητής Χημείας του ΕΚΠΑ, Νίκος Θωμαΐδης, εξηγώντας τι καταγράφουν οι αναλύσεις των λυμάτων και γιατί η αυξημένη κατανάλωση αντιβιοτικών αποτελεί σοβαρή πρόκληση για τη δημόσια υγεία.
Αντιβιοτικά: Τι δείχνουν οι αναλύσεις των λυμάτων
Η ερευνητική ομάδα του Νίκου Θωμαΐδη παρακολουθεί την παρουσία και τη διακύμανση διαφόρων φαρμακευτικών ουσιών στα λύματα, χρησιμοποιώντας τα δεδομένα ως έναν δείκτη για τις τάσεις κατανάλωσης στον πληθυσμό.
Όπως ανέφερε ο καθηγητής στο ΕΡΤnews, η χρήση αντιβιοτικών μειώθηκε κατά την περίοδο της οικονομικής κρίσης, με την πτωτική τάση να διατηρείται έως το 2016. Από τότε μέχρι το 2019, ωστόσο, καταγράφηκε εκ νέου αύξηση.
Στη συνέχεια, η πανδημία της COVID-19 επηρέασε την κατανάλωση συγκεκριμένων δραστικών ουσιών, μεταβάλλοντας την εικόνα που αποτυπωνόταν στις μετρήσεις.
Από το 2024 και μετά καταγράφεται νέα άνοδος, σύμφωνα με τον καθηγητή, ο οποίος εξέφρασε ανησυχία για την ευκολία με την οποία χρησιμοποιούνται πλέον αντιβιοτικά.
Όπως σημείωσε, οι μετρήσεις δείχνουν ότι η κατανάλωση έχει φτάσει σε ιδιαίτερα υψηλά επίπεδα. Οι αναλύσεις των λυμάτων μπορούν να προσφέρουν σημαντικές ενδείξεις για τις τάσεις χρήσης, χωρίς όμως να προσδιορίζουν από μόνες τους τις ακριβείς αιτίες ή τις συνθήκες λήψης των φαρμάκων από κάθε πολίτη.
Μικροβιακή αντοχή: Γιατί ανησυχούν οι επιστήμονες
Το σημαντικότερο πρόβλημα που συνδέεται με την αλόγιστη χρήση αντιβιοτικών είναι η μικροβιακή αντοχή.
Όταν τα αντιβιοτικά χρησιμοποιούνται χωρίς να υπάρχει κατάλληλη ιατρική ένδειξη ή δεν λαμβάνονται σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού, ευνοείται η επικράτηση ανθεκτικών μικροοργανισμών. Αυτό μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα ορισμένα φάρμακα να γίνονται λιγότερο αποτελεσματικά απέναντι σε συγκεκριμένες βακτηριακές λοιμώξεις.
Ο Νίκος Θωμαΐδης προειδοποίησε ότι η εμφάνιση ανθεκτικών βακτηρίων και μικροοργανισμών που δεν αντιμετωπίζονται εύκολα με τα συνήθη αντιβιοτικά αποτελεί σοβαρή απειλή για τη δημόσια υγεία.
Η μικροβιακή αντοχή δυσκολεύει τη θεραπεία λοιμώξεων, μπορεί να περιορίσει τις διαθέσιμες θεραπευτικές επιλογές και δημιουργεί πρόσθετες προκλήσεις για τα συστήματα υγείας.
Αυξημένη χρήση για αναπνευστικές λοιμώξεις
Ιδιαίτερη αναφορά έγινε στη χρήση αντιβιοτικών για αναπνευστικές λοιμώξεις, καθώς οι αναλύσεις καταγράφουν αυξημένες συγκεντρώσεις συγκεκριμένων δραστικών ουσιών, ιδιαίτερα κατά τη χειμερινή περίοδο.
Ωστόσο, τα αντιβιοτικά δεν είναι αποτελεσματικά απέναντι στους ιούς που προκαλούν τις περισσότερες κοινές ιώσεις, όπως το κρυολόγημα και η γρίπη. Η ανάγκη χορήγησής τους πρέπει να αξιολογείται από γιατρό, με βάση τα συμπτώματα, την κλινική εικόνα και τις ενδείξεις για πιθανή βακτηριακή λοίμωξη.
Η λήψη αντιβιοτικών χωρίς ιατρική καθοδήγηση δεν βοηθά στην αντιμετώπιση των ιώσεων και μπορεί να ενισχύσει το πρόβλημα της αντοχής.
Η πίεση προς τους γιατρούς για συνταγογράφηση
Ένα ακόμη ζήτημα που ανέδειξε ο καθηγητής είναι η πίεση που ενδέχεται να ασκούν ορισμένοι ασθενείς στους γιατρούς για τη χορήγηση αντιβιοτικών, ακόμη και όταν αυτά δεν είναι απαραίτητα.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «πολλές φορές οι γιατροί υποκύπτουν στην πίεση των ασθενών», επισημαίνοντας ότι η εύκολη προσφυγή στα συγκεκριμένα φάρμακα μπορεί να συμβάλει στην αύξηση της κατανάλωσης.
Η ορθολογική χρήση των αντιβιοτικών προϋποθέτει ιατρική αξιολόγηση, σωστή συνταγογράφηση και τήρηση των οδηγιών θεραπείας. Οι πολίτες δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούν αντιβιοτικά που έχουν περισσέψει από προηγούμενη θεραπεία ούτε να τα λαμβάνουν χωρίς συνεννόηση με επαγγελματία υγείας.
Το μήνυμα για τη δημόσια υγεία
Τα στοιχεία από τα λύματα προσφέρουν ένα επιπλέον εργαλείο παρακολούθησης της κατανάλωσης φαρμακευτικών ουσιών και των μεταβολών της στον πληθυσμό.
Η νέα αύξηση στη χρήση αντιβιοτικών, όπως περιγράφεται από τον Νίκο Θωμαΐδη, επαναφέρει στο προσκήνιο την ανάγκη για περιορισμό της αλόγιστης λήψης και ενίσχυση της υπεύθυνης συνταγογράφησης.
Το ζητούμενο δεν είναι να αποφεύγονται τα αντιβιοτικά όταν είναι αναγκαία, αλλά να χρησιμοποιούνται μόνο όταν υπάρχει κατάλληλη ένδειξη. Με αυτόν τον τρόπο προστατεύεται τόσο η αποτελεσματικότητα των φαρμάκων όσο και η δυνατότητα αντιμετώπισης σοβαρών λοιμώξεων στο μέλλον.
