Έντονη ανησυχία για την πορεία της ενεργειακής αγοράς εκφράζει ο Φατίχ Μπιρόλ, επικεφαλής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας (IEA), προειδοποιώντας ότι η παγκόσμια εφοδιαστική αλυσίδα δυσκολεύεται να αντέξει νέες διαταραχές.
Σε συνέντευξή του στο Al Jazeera, στο περιθώριο διεθνούς διάσκεψης στο Βερολίνο, ο Μπιρόλ υπογράμμισε ότι οι περιορισμοί στις ενεργειακές μεταφορές μέσω του Στενού του Ορμούζ επηρεάζουν όλες τις περιοχές του κόσμου, με την Ευρώπη να βρίσκεται σε ιδιαίτερα ευάλωτη θέση.
Όπως εκτίμησε, ακόμη και αν οι εχθροπραξίες στον Περσικό Κόλπο σταματούσαν άμεσα, οι ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσαν να αντιμετωπίσουν αυξημένο κόστος προμήθειας υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) τους επόμενους μήνες.
Χαμηλά τα αποθέματα φυσικού αερίου ενόψει του χειμώνα
Ένας από τους βασικούς παράγοντες ανησυχίας είναι η κατάσταση των ευρωπαϊκών αποθεμάτων φυσικού αερίου. Σύμφωνα με τον επικεφαλής του IEA, τα επίπεδα αποθήκευσης με τα οποία η Ευρώπη εισέρχεται στον χειμώνα είναι χαμηλότερα από τους ιστορικούς μέσους όρους.
Η κατάσταση περιπλέκεται από τον ανταγωνισμό με τις ασιατικές αγορές, οι οποίες εξαρτώνται σε μεγάλο βαθμό από τις προμήθειες ενέργειας από τη Μέση Ανατολή.
Εάν ο χειμώνας αποδειχθεί ιδιαίτερα ψυχρός, η αυξημένη ζήτηση θα μπορούσε να οδηγήσει σε νέα άνοδο των τιμών του φυσικού αερίου στην Ευρώπη.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρατίθενται στο σχετικό ρεπορτάζ, οι αποθήκες φυσικού αερίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκονται περίπου στο 72% της χωρητικότητάς τους, έναντι ενός συνηθισμένου επιπέδου της τάξης του 90% για την αντίστοιχη περίοδο. Το κενό αυτό, όπως αναφέρεται, αντιστοιχεί σε ποσότητα ενέργειας που θα μπορούσε να καλύψει τις ανάγκες 10 έως 12 εκατομμυρίων νοικοκυριών.
Παράλληλα, ευρωπαϊκές κυβερνήσεις εξετάζουν τρόπους περιορισμού της κατανάλωσης, με το ενδεχόμενο να απευθυνθούν σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις για εξοικονόμηση ενέργειας.
Το Στενό του Ορμούζ και οι επιπτώσεις στις διεθνείς αγορές
Το Στενό του Ορμούζ αποτελεί κομβικό πέρασμα για τη διεθνή μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου. Οι επιθέσεις σε πλοία και οι περιορισμοί στη ναυσιπλοΐα έχουν προκαλέσει σοβαρές αναταράξεις στις ενεργειακές ροές.
Πριν από τον πόλεμο, σχεδόν το 10% των εισαγωγών LNG της Ευρώπης περνούσε από το συγκεκριμένο θαλάσσιο πέρασμα, σύμφωνα με τα στοιχεία του δημοσιεύματος. Η μείωση των μεταφορών δημιουργεί πρόσθετη πίεση στις διαθέσιμες προμήθειες.
Ο Μπιρόλ προειδοποίησε, επίσης, ότι οι εντάσεις γύρω από το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, ένα ακόμη σημαντικό πέρασμα για το διεθνές εμπόριο, επιδεινώνουν την κατάσταση.
Ο επικεφαλής του IEA υποστήριξε ότι οι κίνδυνοι που συνδέονται με την εξάρτηση από το Ορμούζ ήταν γνωστοί εδώ και χρόνια, αλλά δεν ελήφθησαν εγκαίρως επαρκή μέτρα για την αντιμετώπισή τους. Όπως ανέφερε, οι χώρες της Μέσης Ανατολής επιταχύνουν τώρα την κατασκευή νέων αγωγών και την επέκταση υφιστάμενων δικτύων, ώστε να μεταφέρουν ενέργεια παρακάμπτοντας το στενό.
Ανησυχία και για την επάρκεια ντίζελ στην Ευρώπη
Πέρα από το φυσικό αέριο, η Ευρωπαϊκή Ένωση αντιμετωπίζει πιέσεις και στην αγορά των διυλισμένων πετρελαϊκών προϊόντων, ιδιαίτερα του ντίζελ.
Το συγκεκριμένο καύσιμο είναι κρίσιμο για τις οδικές μεταφορές, τη γεωργία και τη βιομηχανία, γεγονός που καθιστά πιθανές ελλείψεις ιδιαίτερα ανησυχητικές για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Σύμφωνα με τον Μπιρόλ, στην πίεση της αγοράς συμβάλλουν και οι επιθέσεις της Ουκρανίας σε ρωσικά διυλιστήρια. Όπως ανέφερε, περίπου το ένα τρίτο των ρωσικών παραδόσεων έχει διακοπεί.
Οι εξελίξεις αυτές προστίθενται στα προβλήματα που προκαλεί η κρίση στον Περσικό Κόλπο, περιορίζοντας τα περιθώρια εξασφάλισης επαρκών ποσοτήτων καυσίμων.
Τα στρατηγικά αποθέματα και τα περιορισμένα περιθώρια παρέμβασης
Σημαντικό εργαλείο για την αντιμετώπιση της κρίσης αποτελούν τα στρατηγικά αποθέματα πετρελαίου και καυσίμων.
Τον Μάρτιο, οι χώρες της Ομάδας των Επτά (G7) συμφώνησαν, σύμφωνα με το δημοσίευμα, να διαθέσουν στην αγορά 400 εκατομμύρια βαρέλια αργού πετρελαίου και ντίζελ. Ο Μπιρόλ συντόνισε τη διοχέτευση των έκτακτων αποθεμάτων, σε μία ακόμη παρέμβαση μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία το 2022.
Ο ίδιος ανέφερε ότι η απόφαση για την απελευθέρωση 100 εκατομμυρίων βαρελιών νωρίτερα μέσα στον μήνα είχε άμεσο αντίκτυπο, συμβάλλοντας σε πτώση περίπου 20 δολαρίων ανά βαρέλι στις τιμές του πετρελαίου.
Ωστόσο, οι τιμές άρχισαν εκ νέου να ανεβαίνουν. Σύμφωνα με τα στοιχεία του δημοσιεύματος, το φυσικό αέριο έχει καταγράψει άνοδο περίπου 140% από τον Φεβρουάριο, ενώ το πετρέλαιο τύπου Brent διαπραγματεύεται σε επίπεδα άνω των 100 δολαρίων ανά βαρέλι.
Οι παρεμβάσεις μέσω των στρατηγικών αποθεμάτων μπορούν να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση, αλλά δεν υποκαθιστούν την αποκατάσταση των ενεργειακών ροών. Ο επικεφαλής του IEA προειδοποιεί ότι τα διαθέσιμα περιθώρια ασφαλείας περιορίζονται όσο συνεχίζονται οι διαταραχές.
Η εξάρτηση από τη Ρωσία και η συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια
Ο Μπιρόλ επανέφερε στο προσκήνιο και το ζήτημα της ενεργειακής εξάρτησης της Ευρώπης από το εξωτερικό.
Όπως σημείωσε, ο IEA προειδοποιούσε εδώ και χρόνια ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση βασιζόταν υπερβολικά στα ρωσικά καύσιμα, ενώ η απομάκρυνση αρκετών χωρών από την πυρηνική ενέργεια περιόρισε μία από τις δυνατότητες εγχώριας παραγωγής ηλεκτρισμού.
Μετά τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία, η διακοπή των προμηθειών φυσικού αερίου από τη Μόσχα ανέδειξε τους κινδύνους αυτής της εξάρτησης. Η ΕΕ σχεδιάζει να απεξαρτηθεί πλήρως από το ρωσικό φυσικό αέριο, ωστόσο, σύμφωνα με το δημοσίευμα, ορισμένα κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων η Γαλλία, έχουν αυξήσει εκ νέου τις παραγγελίες τους εν μέσω της κρίσης στον Κόλπο.
Η νέα αναταραχή ενισχύει τη συζήτηση για την ενεργειακή ασφάλεια, τη διαφοροποίηση των προμηθευτών και την ανάγκη δημιουργίας εναλλακτικών διαδρομών μεταφοράς.
«Η ενέργεια γίνεται μέσο πολιτικής πίεσης»
Ο επικεφαλής του IEA εξέφρασε έντονο προβληματισμό για τον αυξανόμενο ρόλο της γεωπολιτικής στις διεθνείς ενεργειακές αγορές.
Όπως υποστήριξε, η ενέργεια δεν αντιμετωπίζεται πλέον μόνο ως οικονομικό και επιχειρηματικό ζήτημα, αλλά χρησιμοποιείται όλο και περισσότερο ως μέσο πολιτικής πίεσης. Κατά την εκτίμησή του, οι επιπτώσεις του πολέμου θα γίνουν αισθητές για αρκετούς μήνες, ανεξάρτητα από την εξέλιξη των συγκρούσεων.
Παράλληλα, προειδοποίησε ότι η ενεργειακή κρίση μπορεί να επηρεάσει και τις πολιτικές ισορροπίες στην Ευρώπη, καθώς η άνοδος του κόστους ζωής ενισχύει τη δυσαρέσκεια των πολιτών απέναντι στις κυβερνήσεις.
Τι σημαίνει η κρίση για τους επόμενους μήνες
Η πορεία των τιμών θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από την αποκατάσταση της ναυσιπλοΐας στα κρίσιμα θαλάσσια περάσματα, τη διαθεσιμότητα LNG και πετρελαίου, αλλά και τις καιρικές συνθήκες που θα επικρατήσουν τον χειμώνα.
Για την Ευρώπη, ο συνδυασμός χαμηλότερων αποθεμάτων, αυξημένου διεθνούς ανταγωνισμού για φυσικό αέριο και πιέσεων στην αγορά καυσίμων δημιουργεί ένα ιδιαίτερα δύσκολο περιβάλλον.
Ο Μπιρόλ εξέφρασε την ελπίδα να ανοίξουν σύντομα και χωρίς όρους τα Στενά του Ορμούζ και το Μπαμπ ελ Μαντέμπ, προειδοποιώντας ότι τα περιθώρια ασφαλείας για τη συγκράτηση των ενεργειακών τιμών έχουν πλέον περιοριστεί σημαντικά.
