Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο υπολογισμού του εφάπαξ εξετάζει το υπουργείο Εργασίας, με στόχο να περιοριστούν οι στρεβλώσεις του σημερινού συστήματος και να υπάρξει πιο άμεση σύνδεση ανάμεσα στις ασφαλιστικές εισφορές που καταβάλλει ο εργαζόμενος και στην τελική παροχή.
Ο σχεδιασμός βρίσκεται υπό επεξεργασία και, εφόσον ολοκληρωθούν οι απαραίτητες νομοθετικές και αναλογιστικές διαδικασίες, οι αλλαγές θα μπορούσαν να εφαρμοστούν από το 2027.
Το θέμα αφορά χιλιάδες ασφαλισμένους που έχουν ήδη θεμελιώσει συνταξιοδοτικό δικαίωμα, αλλά και όσους αναμένεται να αποχωρήσουν από την εργασία τους τα επόμενα χρόνια, καθώς το εφάπαξ αποτελεί σημαντική οικονομική ενίσχυση κατά τη συνταξιοδότηση.
Εφάπαξ: Οι δύο περίοδοι ασφάλισης που καθορίζουν τον υπολογισμό
Το σημερινό σύστημα υπολογισμού του εφάπαξ εφαρμόζεται από το 2014 και ουσιαστικά χωρίζει τον ασφαλιστικό χρόνο σε δύο διαφορετικές περιόδους.
Για τον χρόνο ασφάλισης έως και τις 31 Δεκεμβρίου 2013, το ποσό υπολογίζεται με βάση τις αποδοχές και τα έτη ασφάλισης, σύμφωνα με τον παλαιότερο τρόπο υπολογισμού.
Από την 1η Ιανουαρίου 2014 και μετά, εφαρμόζεται διαφορετικός μηχανισμός, ο οποίος συνδέει σε μεγαλύτερο βαθμό το ύψος της παροχής με τις εισφορές που έχουν καταβληθεί από τον ασφαλισμένο.
Η συνύπαρξη των δύο αυτών μεθόδων έχει δημιουργήσει διαφορετικά δεδομένα στον υπολογισμό του εφάπαξ, ανάλογα με το πότε πραγματοποιήθηκε το μεγαλύτερο μέρος του ασφαλιστικού βίου.
Αυτό είναι ένα από τα βασικά σημεία που εξετάζει το υπουργείο Εργασίας στο πλαίσιο του νέου σχεδιασμού.
Ποιοι ασφαλισμένοι βρίσκονται στο επίκεντρο
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η περίπτωση των εργαζομένων που έχουν πολλά χρόνια ασφάλισης μετά το 2014.
Οι συγκεκριμένοι ασφαλισμένοι συνεχίζουν να καταβάλλουν εισφορές για σημαντικό χρονικό διάστημα, ωστόσο το συνολικό ύψος των εισφορών δεν αποτυπώνεται πάντοτε με τον ίδιο τρόπο στο τελικό ποσό του εφάπαξ.
Η συγκεκριμένη αναντιστοιχία αποτελεί ένα από τα ζητήματα που επιχειρεί να αντιμετωπίσει η νέα παρέμβαση.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχουν παρουσιαστεί, το μέσο εφάπαξ για τους πολιτικούς υπαλλήλους του Δημοσίου διαμορφώνεται περίπου στις 24.600 ευρώ, παρουσιάζοντας μικρή υποχώρηση σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Στο τραπέζι αλλαγή για το τμήμα πριν από το 2014
Μία από τις βασικές παρεμβάσεις που εξετάζονται αφορά το τμήμα του εφάπαξ που αντιστοιχεί στον χρόνο ασφάλισης πριν από το 2014.
Στόχος είναι να εξεταστεί ένας πιο σύγχρονος μηχανισμός, ο οποίος θα λαμβάνει περισσότερο υπόψη τη συνολική ασφαλιστική διαδρομή του εργαζομένου και θα περιορίζει τις μεγάλες αποκλίσεις που μπορεί να δημιουργεί η μετάβαση από το παλαιό στο νεότερο σύστημα.
Το ζητούμενο είναι να ενισχυθεί η ανταποδοτικότητα, ώστε οι εισφορές που καταβάλλονται καθ' όλη τη διάρκεια του εργασιακού βίου να συνδέονται με μεγαλύτερη σαφήνεια με το τελικό ύψος της παροχής.
Δεν σημαίνει ότι όλοι θα πάρουν μεγαλύτερο εφάπαξ
Η πιθανή αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού δεν σημαίνει αυτόματα ότι όλοι οι ασφαλισμένοι θα δουν αύξηση στο εφάπαξ τους.
Το τελικό ποσό θα εξαρτηθεί από πολλούς παράγοντες, μεταξύ των οποίων είναι τα συνολικά έτη ασφάλισης, οι αποδοχές, το ύψος των εισφορών και ο μαθηματικός τύπος που τελικά θα επιλεγεί.
Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι ασφαλισμένοι που θα αποχωρήσουν από την εργασία τους αρκετά χρόνια μετά το 2014, καθώς μεγάλο μέρος του ασφαλιστικού τους χρόνου θα έχει πραγματοποιηθεί με το νεότερο καθεστώς.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, ακόμη και μία αλλαγή στον τρόπο υπολογισμού μπορεί να έχει ουσιαστική επίδραση στο τελικό ποσό της παροχής.
Πότε θα ληφθούν οι οριστικές αποφάσεις
Πριν προχωρήσει οποιαδήποτε αλλαγή, θα πρέπει να εξεταστούν οι οικονομικές και ασφαλιστικές επιπτώσεις του νέου μοντέλου.
Καθοριστικό ρόλο αναμένεται να έχουν οι αναλογιστικές μελέτες, οι οποίες θα εξετάσουν το δημοσιονομικό κόστος, τις επιπτώσεις στα ασφαλιστικά ταμεία και τον τρόπο με τον οποίο θα επηρεαστούν οι διαφορετικές κατηγορίες ασφαλισμένων.
Παράλληλα, το υπουργείο θα πρέπει να διασφαλίσει ότι μια νέα ρύθμιση δεν θα δημιουργήσει νέες ανισότητες μεταξύ ασφαλισμένων διαφορετικών γενεών, ιδιαίτερα μεταξύ εκείνων που έχουν διαφορετική κατανομή του ασφαλιστικού τους χρόνου πριν και μετά το 2014.
Το επόμενο διάστημα αναμένεται να είναι κρίσιμο για τη διαμόρφωση του νέου πλαισίου. Ο βασικός στόχος είναι να βρεθεί η ισορροπία ανάμεσα σε μεγαλύτερη ανταποδοτικότητα και δικαιοσύνη για τους ασφαλισμένους, χωρίς να επηρεαστεί η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος.
