Έντονο προβληματισμό προκαλούν οι πρόσφατες παρεμβάσεις για το μέλλον του ασφαλιστικού συστήματος, μετά τις δηλώσεις του Γιάννης Στουρνάρας σχετικά με την επάρκεια των μελλοντικών συντάξεων. Το ζήτημα επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη βιωσιμότητα της δημόσιας ασφάλισης, τον ρόλο των επαγγελματικών ταμείων και τις προκλήσεις που δημιουργεί η γήρανση του πληθυσμού.
Σύμφωνα με αναλύσεις που συνοδεύουν τη δημόσια συζήτηση, οι προειδοποιήσεις για χαμηλότερες συντάξεις στο μέλλον συνδέονται άμεσα με το δημογραφικό πρόβλημα, τη μείωση του εργατικού δυναμικού και τις αυξανόμενες πιέσεις που δέχεται το ασφαλιστικό σύστημα.
Η συζήτηση για τις μελλοντικές συντάξεις
Οι ανησυχίες εστιάζονται στο κατά πόσο οι δημόσιες συντάξεις θα μπορούν να εξασφαλίσουν επαρκές επίπεδο διαβίωσης για τους μελλοντικούς συνταξιούχους.
Το βασικό επιχείρημα είναι ότι η δημογραφική γήρανση, η χαμηλή γεννητικότητα και η αύξηση του προσδόκιμου ζωής δημιουργούν πρόσθετες πιέσεις στα ασφαλιστικά ταμεία.
Στο πλαίσιο αυτό, επανέρχεται στο προσκήνιο η συζήτηση για:
• Την ενίσχυση των επαγγελματικών ταμείων ασφάλισης (ΤΕΑ).
• Την ανάπτυξη ιδιωτικών συνταξιοδοτικών προγραμμάτων.
• Την ανάγκη συμπληρωματικών πηγών εισοδήματος μετά τη συνταξιοδότηση.
Η αντίφαση με την αγορά εργασίας
Ένα από τα βασικά σημεία κριτικής αφορά το γεγονός ότι η ανάπτυξη των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης προϋποθέτει ισχυρές συλλογικές δομές στους χώρους εργασίας.
Ωστόσο, αρκετοί ειδικοί υποστηρίζουν ότι η σημερινή αγορά εργασίας χαρακτηρίζεται από:
Μεγαλύτερη ευελιξία στις μορφές απασχόλησης.
Ενίσχυση των ατομικών συμβάσεων εργασίας.
Αύξηση της μερικής και προσωρινής απασχόλησης.
Δυσκολία συλλογικής οργάνωσης των εργαζομένων σε αρκετούς κλάδους.
Κατά την άποψη των επικριτών του μοντέλου, οι συνθήκες αυτές δυσχεραίνουν την ανάπτυξη ισχυρών επαγγελματικών ταμείων που θα μπορούσαν να λειτουργήσουν συμπληρωματικά προς τη δημόσια ασφάλιση.
Η εμπιστοσύνη προς την ιδιωτική ασφάλιση
Ένα ακόμη ζήτημα που τίθεται είναι η εμπιστοσύνη των πολιτών προς τα ιδιωτικά ασφαλιστικά προϊόντα.
Η εμπειρία προηγούμενων ετών, με περιπτώσεις κατάρρευσης ασφαλιστικών εταιρειών και αλλαγές σε ασφαλιστικά συμβόλαια, εξακολουθεί να επηρεάζει σημαντικό μέρος των ασφαλισμένων.
Για πολλούς πολίτες, η ύπαρξη ισχυρής κρατικής εποπτείας και αποτελεσματικών μηχανισμών προστασίας αποτελεί βασική προϋπόθεση προκειμένου να στραφούν σε ιδιωτικά ή επαγγελματικά σχήματα ασφάλισης.
Το ΤΕΚΑ και τα ερωτήματα για το μέλλον
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται και το Ταμείο Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ), το οποίο εφαρμόζει κεφαλαιοποιητικό σύστημα για τους νεοεισερχόμενους στην αγορά εργασίας.
Οι υποστηρικτές του υποστηρίζουν ότι:
Δημιουργεί ατομικό ασφαλιστικό κουμπαρά για κάθε ασφαλισμένο.
Συνδέει τις εισφορές με τις μελλοντικές παροχές.
Μπορεί να προσφέρει υψηλότερες αποδόσεις σε βάθος χρόνου.
Από την άλλη πλευρά, ασκείται κριτική σχετικά με:
- Τη διαχείριση των αποθεματικών.
- Τη διαφάνεια των επενδυτικών επιλογών.
- Το επίπεδο των μελλοντικών αποδόσεων.
- Τον κίνδυνο που ενδέχεται να αναλάβουν οι ασφαλισμένοι σε περιόδους οικονομικής αστάθειας.
Πέρα από τις επιμέρους πολιτικές αντιπαραθέσεις, οι περισσότεροι ειδικοί συμφωνούν ότι η βασική πρόκληση παραμένει το δημογραφικό πρόβλημα.
Η μείωση των γεννήσεων και η αύξηση του αριθμού των συνταξιούχων σε σχέση με τους εργαζόμενους επηρεάζουν άμεσα τη βιωσιμότητα κάθε ασφαλιστικού συστήματος, ανεξαρτήτως μοντέλου.
Γι’ αυτό και η συζήτηση για τις συντάξεις τα επόμενα χρόνια αναμένεται να επικεντρωθεί σε κρίσιμα ζητήματα όπως:
- Η βιωσιμότητα του ΕΦΚΑ.
- Τα όρια ηλικίας συνταξιοδότησης.
- Ο ρόλος της επαγγελματικής και ιδιωτικής ασφάλισης.
- Η προστασία των χαμηλοσυνταξιούχων.
- Η αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος.
