Η Παρασκευή και 13 εξακολουθεί να προκαλεί σε πολλούς αμηχανία, ακόμη και φόβο, παρά την έλλειψη επιστημονικών αποδείξεων για κάποια ιδιαίτερη «κακοτυχία» της ημέρας. Από ακυρώσεις ταξιδιών έως δισταγμούς για σημαντικές αποφάσεις, η συγκεκριμένη ημερομηνία παραμένει ένα από τα πιο ανθεκτικά σύμβολα δεισιδαιμονίας στον δυτικό κόσμο.
Λαογράφοι επισημαίνουν ότι δεν υπάρχουν σαφή ιστορικά τεκμήρια που να συνδέουν τη συγκεκριμένη ημερομηνία με γρουσουζιά πριν από τον 19ο αιώνα. Ωστόσο, η ιδέα ενισχύθηκε σταδιακά μέσα από θρησκευτικές αφηγήσεις, ιστορικά γεγονότα και τη λογοτεχνία.
Στον χριστιανικό κόσμο, ο αριθμός 13 συνδέθηκε με το Μυστικό Δείπνο, όπου σύμφωνα με την παράδοση συμμετείχαν ο Ιησούς Χριστός και οι 12 μαθητές του. Ο Ιούδας Ισκαριώτης, που θεωρείται προδότης, φέρεται σε ορισμένες εκδοχές να κατείχε τη 13η θέση στο τραπέζι. Η σταύρωση του Ιησού, που σύμφωνα με την παράδοση συνέβη ημέρα Παρασκευή, ενίσχυσε ακόμη περισσότερο τον αρνητικό συμβολισμό.
Η θεωρία των Ναϊτών Ιπποτών
Μια από τις πιο διαδεδομένες εξηγήσεις συνδέει τη δεισιδαιμονία με την Παρασκευή 13 Οκτωβρίου 1307. Την ημέρα εκείνη, ο βασιλιάς Φίλιππος Δ΄ της Γαλλίας, σε συνεργασία με τον Πάπα Κλήμης Ε΄, διέταξε τη μαζική σύλληψη των Ναΐτες Ιππότες.
Τα μέλη του τάγματος κατηγορήθηκαν για αιρετικές πρακτικές και πολλοί βασανίστηκαν ή εκτελέστηκαν. Αν και αρκετοί ιστορικοί θεωρούν ότι η σύνδεση με τη γρουσουζιά είναι μεταγενέστερη, το γεγονός απέκτησε έντονη μυθολογική διάσταση.
Ο ρόλος της λογοτεχνίας
Η ιδέα της «κακής ημέρας» εμφανίζεται και στη λογοτεχνία. Ο Άγγλος ποιητής Geoffrey Chaucer κάνει σχετική αναφορά στο έργο Οι Ιστορίες του Καντέρμπερυ, συμβάλλοντας στη διάδοση της πεποίθησης μέσα από τη λαϊκή κουλτούρα.
Στα τέλη του 19ου αιώνα στις ΗΠΑ δημιουργήθηκε η «Λέσχη των 13», μια ομάδα πολιτών που επιδίωξε να καταρρίψει τη δεισιδαιμονία. Τα μέλη πραγματοποιούσαν σκόπιμα πράξεις που θεωρούνταν «γρουσούζικες», όπως το σπάσιμο καθρεφτών ή το πέρασμα κάτω από σκάλες, καταγράφοντας παράλληλα την καθημερινότητά τους.
Η συμμετοχή εκατοντάδων μελών – ακόμη και πολιτικών προσωπικοτήτων – έδειξε ότι η αμφισβήτηση της προκατάληψης είχε ευρεία κοινωνική απήχηση.
Τι λέει η ψυχολογία
Ο φόβος για τον αριθμό 13 έχει επιστημονική ονομασία: τρισκαιδεκαφοβία. Οι ειδικοί τονίζουν ότι πρόκειται για πολιτισμικά μεταδιδόμενο φαινόμενο: όταν μια κοινωνία συνδέει έναν αριθμό με αρνητικά γεγονότα, η πεποίθηση αυτή μεταφέρεται από γενιά σε γενιά.
Ενδεικτικά, σε πολλές χώρες παραλείπεται ο αριθμός 13 από ορόφους κτιρίων, σειρές καθισμάτων σε αεροπλάνα ή ακόμη και από οδικές αριθμήσεις.
Μύθος ή πολιτισμικό φαινόμενο;
Παρά τη φήμη της, η Παρασκευή και 13 δεν έχει αποδειχθεί στατιστικά πιο επικίνδυνη από άλλες ημερομηνίες. Ωστόσο, η ισχύς της παραμένει, καθώς αγγίζει βαθιές πολιτισμικές, θρησκευτικές και ψυχολογικές ανάγκες.
Ίσως τελικά η «γρουσουζιά» να μην βρίσκεται στον αριθμό, αλλά στη διαχρονική ανθρώπινη τάση να αναζητούμε νόημα στο τυχαίο.
