Η πρόληψη του εγκεφαλικού επεισοδίου βρίσκεται στο επίκεντρο τριών νέων επιστημονικών μελετών, οι οποίες φέρνουν αισιόδοξα μηνύματα για τη μείωση του κινδύνου. Οι έρευνες εξετάζουν τη συμβολή της μεσογειακής διατροφής, του εμβολίου κατά του έρπητα ζωστήρα και ενός νέου φαρμάκου, ανοίγοντας νέους δρόμους στην πρόληψη μιας από τις σοβαρότερες παθήσεις του καρδιαγγειακού συστήματος.
Το εγκεφαλικό επεισόδιο αποτελεί μία από τις κυριότερες αιτίες θανάτου και αναπηρίας παγκοσμίως. Το ισχαιμικό εγκεφαλικό προκαλείται από απόφραξη αγγείου που διακόπτει την αιμάτωση του εγκεφάλου, ενώ το αιμορραγικό οφείλεται σε αιμορραγία μέσα ή γύρω από τον εγκέφαλο. Αντίστοιχα, το παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο (TIA) προκαλείται από προσωρινή διακοπή της αιματικής ροής και συχνά αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι για ένα μελλοντικό εγκεφαλικό.
Σύμφωνα με την American Stroke Association, έως και το 80% των εγκεφαλικών επεισοδίων θα μπορούσαν να προληφθούν μέσω της αντιμετώπισης των παραγόντων κινδύνου και της υιοθέτησης ενός πιο υγιεινού τρόπου ζωής.
Η μεσογειακή διατροφή «σύμμαχος» της καρδιάς και του εγκεφάλου
Η πρώτη μελέτη, που δημοσιεύθηκε το 2026 στο επιστημονικό περιοδικό Neurology Open Access, εξέτασε τη σχέση μεταξύ της μεσογειακής διατροφής και του κινδύνου εμφάνισης εγκεφαλικού επεισοδίου.
Οι ερευνητές ανέλυσαν τα διατροφικά δεδομένα 105.614 ατόμων, αξιολογώντας τον βαθμό προσήλωσής τους στη μεσογειακή διατροφή. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι όσοι ακολουθούσαν πιο πιστά το συγκεκριμένο διατροφικό πρότυπο είχαν σημαντικά χαμηλότερο κίνδυνο τόσο ισχαιμικού όσο και αιμορραγικού εγκεφαλικού.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η αρτηριακή υπέρταση εξακολουθεί να αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα κινδύνου. Ωστόσο, η διατροφή επηρεάζει άμεσα την αρτηριακή πίεση, τη χοληστερόλη, το σάκχαρο και τη συνολική υγεία του καρδιαγγειακού συστήματος.
Η διατροφή που βασίζεται σε φρούτα, λαχανικά, όσπρια, δημητριακά ολικής άλεσης, ξηρούς καρπούς, εξαιρετικό παρθένο ελαιόλαδο και ψάρια πλούσια σε ωμέγα-3 λιπαρά φαίνεται να προσφέρει ουσιαστική προστασία απέναντι στο εγκεφαλικό.
Όπως εξηγεί η διαιτολόγος Michelle Routhenstein, τα συγκεκριμένα τρόφιμα συμβάλλουν στη βελτίωση της λειτουργίας των αιμοφόρων αγγείων, στη ρύθμιση της αρτηριακής πίεσης και της χοληστερόλης, ενώ μειώνουν και τη φλεγμονή, έναν σημαντικό παράγοντα κινδύνου για καρδιαγγειακά νοσήματα.
Το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα ίσως προστατεύει και από το εγκεφαλικό
Ενδιαφέρον παρουσιάζει και δεύτερη μελέτη, που παρουσιάστηκε στο ετήσιο συνέδριο του Αμερικανικού Κολλεγίου Καρδιολογίας (ACC.26), σύμφωνα με την οποία το εμβόλιο κατά του έρπητα ζωστήρα ενδέχεται να προσφέρει επιπλέον οφέλη πέρα από την προστασία έναντι της νόσου.
Στην έρευνα συμμετείχαν περισσότεροι από 550.000 ενήλικες, με τους μισούς να έχουν εμβολιαστεί. Τα αποτελέσματα έδειξαν ότι οι εμβολιασμένοι εμφάνισαν χαμηλότερο κίνδυνο σοβαρών καρδιαγγειακών συμβαμάτων, συμπεριλαμβανομένου και του εγκεφαλικού επεισοδίου.
Οι επιστήμονες διευκρινίζουν ότι πρόκειται για παρατηρητική μελέτη και επομένως δεν αποδεικνύει άμεση σχέση αιτίου και αποτελέσματος. Παράλληλα, τα αποτελέσματα δεν έχουν ακόμη αξιολογηθεί μέσω δημοσίευσης σε επιστημονικό περιοδικό.
Παρ' όλα αυτά, οι ειδικοί θεωρούν ότι τα ευρήματα ενισχύουν τη σημασία του εμβολιασμού, ιδιαίτερα για τους ενήλικες άνω των 50 ετών και όσους αντιμετωπίζουν ήδη καρδιαγγειακά προβλήματα.
Νέο φάρμακο δίνει ελπίδα για την πρόληψη δεύτερου εγκεφαλικού
Ιδιαίτερα ελπιδοφόρα είναι και τα αποτελέσματα τρίτης μελέτης που δημοσιεύθηκε στο New England Journal of Medicine και αφορά το νέο φάρμακο asundexian.
Η έρευνα πραγματοποιήθηκε σε ασθενείς που είχαν ήδη υποστεί μη καρδιοεμβολικό ισχαιμικό εγκεφαλικό ή παροδικό ισχαιμικό επεισόδιο υψηλού κινδύνου.
Σύμφωνα με τα αποτελέσματα, το φάρμακο φαίνεται να μειώνει τον κίνδυνο εμφάνισης ενός δεύτερου εγκεφαλικού, αναστέλλοντας τον παράγοντα πήξης XIa, ο οποίος συμμετέχει στον σχηματισμό θρόμβων. Με τον τρόπο αυτό περιορίζεται η δημιουργία νέων θρόμβων χωρίς να επηρεάζεται σημαντικά η φυσιολογική διαδικασία της αιμόστασης.
Το εύρημα αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς περίπου ένα στα τέσσερα ισχαιμικά εγκεφαλικά αφορά άτομα που έχουν ήδη υποστεί ένα πρώτο επεισόδιο.
Όπως ανέφερε ο συν-επικεφαλής της μελέτης, Ashkan Shoamanesh, η ασπιρίνη αποτελούσε για σχεδόν μισό αιώνα τη βασική επιλογή για τη δευτερογενή πρόληψη του εγκεφαλικού. Τα νέα δεδομένα, όπως υποστήριξε, αποτελούν τη σημαντικότερη πρόοδο των τελευταίων δεκαετιών στην προσπάθεια πρόληψης της υποτροπής.
Το κοινό μήνυμα των ερευνών
Παρότι οι τρεις μελέτες εξετάζουν διαφορετικές παρεμβάσεις, καταλήγουν σε ένα κοινό συμπέρασμα: η πρόληψη παραμένει το ισχυρότερο «όπλο» απέναντι στο εγκεφαλικό επεισόδιο.
Η υιοθέτηση της μεσογειακής διατροφής, η τήρηση των συστάσεων για τον εμβολιασμό όπου ενδείκνυται και η ανάπτυξη νέων θεραπευτικών επιλογών δημιουργούν νέα δεδομένα στη μάχη κατά του εγκεφαλικού, δίνοντας ελπίδα για λιγότερα περιστατικά και καλύτερη ποιότητα ζωής για εκατομμύρια ανθρώπους.
