Το ενδεχόμενο αυστηρότερων ελέγχων για τους ηλικιωμένους οδηγούς επανέρχεται στο προσκήνιο, καθώς η γήρανση του πληθυσμού και η αύξηση των οδηγών μεγαλύτερης ηλικίας δημιουργούν νέα δεδομένα για την οδική ασφάλεια. Ωστόσο, δεν προβλέπεται γενική αφαίρεση διπλωμάτων με βάση αποκλειστικά την ηλικία.
Το ζητούμενο είναι κατά πόσο ένας οδηγός εξακολουθεί να διαθέτει την όραση, τα αντανακλαστικά, την κινητικότητα, τη συγκέντρωση και την κρίση που απαιτούνται για ασφαλή οδήγηση.
Άλλωστε, τα 70, τα 75 ή τα 80 χρόνια δεν αποτελούν από μόνα τους ένδειξη ακαταλληλότητας. Υπάρχουν ηλικιωμένοι οδηγοί που παραμένουν απολύτως λειτουργικοί και ασφαλείς, ενώ αντίστοιχα προβλήματα υγείας, χρήση φαρμάκων ή επικίνδυνη συμπεριφορά μπορεί να επηρεάζουν την ικανότητα οδήγησης και σε πολύ νεότερες ηλικίες.
Τι ισχύει στην Ευρώπη
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει θεσπίσει ένα συγκεκριμένο ηλικιακό όριο μετά το οποίο ένας οδηγός υποχρεώνεται να εγκαταλείψει το τιμόνι.
Η νέα ευρωπαϊκή Οδηγία για τις άδειες οδήγησης, που τέθηκε σε ισχύ τον Νοέμβριο του 2025, κινείται προς την κατεύθυνση των συστηματικότερων ελέγχων της σωματικής και διανοητικής ικανότητας των οδηγών.
Μεταξύ άλλων, προβλέπεται ως ελάχιστη βάση η αυτοαξιολόγηση της φυσικής και νοητικής κατάστασης κατά την έκδοση και κάθε ανανέωση της άδειας ή η εφαρμογή άλλου εθνικού συστήματος αξιολόγησης.
Παράλληλα, τα κράτη-μέλη μπορούν να προβλέπουν μικρότερη διάρκεια ισχύος των αδειών για οδηγούς ηλικίας 65 ετών και άνω, ώστε να πραγματοποιούνται συχνότερα ιατρικοί ή άλλοι έλεγχοι.
Οι νέοι κανόνες έχουν τεθεί σε ισχύ σε ευρωπαϊκό επίπεδο, ωστόσο θα πρέπει να ενσωματωθούν στις εθνικές νομοθεσίες των κρατών-μελών μέσα στο προβλεπόμενο χρονικό διάστημα.
Το παράδειγμα της Μεγάλης Βρετανίας
Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα της Μεγάλης Βρετανίας, όπου δεν υπάρχει ανώτατο όριο ηλικίας για την οδήγηση.
Όταν ο οδηγός συμπληρώσει τα 70, η άδεια οδήγησης λήγει και, εφόσον επιθυμεί να συνεχίσει να οδηγεί, πρέπει να την ανανεώνει. Μετά τα 70, η ανανέωση πραγματοποιείται το αργότερο κάθε τρία χρόνια.
Σήμερα, κατά τη διαδικασία ανανέωσης, ο οδηγός δηλώνει ότι πληροί τις προδιαγραφές όρασης και ενημερώνει την αρμόδια υπηρεσία, DVLA, για τυχόν παθήσεις που πρέπει να γνωστοποιηθούν.
Το συγκεκριμένο σύστημα έχει βρεθεί, ωστόσο, υπό επανεξέταση. Η βρετανική κυβέρνηση έχει πραγματοποιήσει διαβούλευση για την πιθανότητα υποχρεωτικού ελέγχου όρασης από την ηλικία των 70 ετών, τόσο κατά την πρώτη ανανέωση όσο και στις επόμενες. Παράλληλα, εξετάζονται και τρόποι αξιολόγησης της γνωστικής λειτουργίας.
Πάνω από 6,3 εκατομμύρια οδηγοί άνω των 70 στη Βρετανία
Η συζήτηση δεν είναι τυχαία, καθώς ο αριθμός των ηλικιωμένων οδηγών αυξάνεται σημαντικά.
Το 2025 στη Μεγάλη Βρετανία υπήρχαν περισσότεροι από 6,3 εκατομμύρια κάτοχοι άδειας αυτοκινήτου ή μοτοσικλέτας ηλικίας 70 ετών και άνω. Περίπου δύο εκατομμύρια ανανεώσεις πραγματοποιούνται κάθε χρόνο, ενώ σχεδόν το 77% όσων φτάνουν στην ηλικία των 70 επιλέγει να συνεχίσει να οδηγεί.
Οι εκτιμήσεις δείχνουν, μάλιστα, ότι οι άδειες οδηγών άνω των 70 ενδέχεται να προσεγγίσουν τα 7 εκατομμύρια έως το 2030.
Τα στοιχεία για τα τροχαία δείχνουν επίσης ότι περίπου το 24% των οδηγών αυτοκινήτων που έχασαν τη ζωή τους σε τροχαία στη Βρετανία το 2024 ήταν ηλικίας 70 ετών και άνω.
Αυτό, όμως, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι ηλικιωμένοι προκαλούν περισσότερα τροχαία. Η μεγαλύτερη συμμετοχή τους στους σοβαρούς τραυματισμούς και στους θανάτους συνδέεται και με τη μεγαλύτερη σωματική ευπάθεια που χαρακτηρίζει τις μεγαλύτερες ηλικίες.
Όραση, αντανακλαστικά και φάρμακα στο επίκεντρο
Με την πάροδο της ηλικίας μπορεί να εμφανιστούν παράγοντες που επηρεάζουν την ασφαλή οδήγηση. Μεταξύ αυτών είναι η μειωμένη οπτική οξύτητα και το περιορισμένο οπτικό πεδίο, η δυσκολία στην οδήγηση κατά τη διάρκεια της νύχτας, τα βραδύτερα αντανακλαστικά και η περιορισμένη κινητικότητα.
Παράλληλα, προβλήματα ακοής ή γνωστικής λειτουργίας μπορούν να επηρεάσουν την αντίληψη και τη λήψη αποφάσεων, ενώ ιδιαίτερη σημασία έχει και η φαρμακευτική αγωγή.
Ορισμένα φάρμακα ή ο συνδυασμός πολλών φαρμακευτικών ουσιών μπορεί να προκαλέσουν υπνηλία, ζάλη ή μειωμένη συγκέντρωση και, κατ' επέκταση, να επηρεάσουν την οδήγηση.
Το Ευρωπαϊκό Παρατηρητήριο Οδικής Ασφάλειας επισημαίνει, πάντως, ότι οι ηλικιωμένοι οδηγοί αντιμετωπίζουν μεγαλύτερο κίνδυνο να τραυματιστούν σοβαρά ή να χάσουν τη ζωή τους οι ίδιοι σε ένα τροχαίο, παρά να προκαλέσουν ατύχημα στο οποίο θα τραυματιστεί κάποιος άλλος.
Τι ισχύει σήμερα στην Ελλάδα
Στην Ελλάδα, για τις συνήθεις άδειες οδήγησης αυτοκινήτων και μοτοσικλετών, η ανανέωση μετά τη συμπλήρωση των 65 ετών γίνεται ανά τριετία και απαιτείται ιατρική εξέταση.
Μετά τη συμπλήρωση των 80 ετών, η διοικητική ισχύς της άδειας δεν μπορεί να ξεπερνά τα δύο χρόνια.
Για την ανανέωση απαιτούνται γνωματεύσεις από παθολόγο ή γιατρό συναφούς ειδικότητας και οφθαλμίατρο. Για τους οδηγούς άνω των 80 ετών απαιτούνται επιπλέον γνωματεύσεις από ωτορινολαρυγγολόγο και νευρολόγο ή ψυχίατρο.
Οι γιατροί κρίνουν εάν ο εξεταζόμενος είναι «ικανός» ή «μη ικανός» για οδήγηση, ενώ εφόσον υπάρχει υποψία άλλης πάθησης μπορεί να ζητηθεί εξέταση από γιατρό της αντίστοιχης ειδικότητας.
Επομένως, το ισχύον πλαίσιο δεν προβλέπει αυτόματη αφαίρεση της άδειας λόγω ηλικίας, αλλά διαδικασία ιατρικής αξιολόγησης.
Δεν είναι μόνο θέμα ηλικίας
Η συζήτηση για τους ηλικιωμένους οδηγούς χρειάζεται να ξεφύγει από το δίλημμα «οδηγεί ή δεν οδηγεί».
Ένας άνθρωπος 75 ή 80 ετών μπορεί να είναι απολύτως ικανός να οδηγεί, ενώ ένας άλλος της ίδιας ηλικίας μπορεί να αντιμετωπίζει προβλήματα που καθιστούν την οδήγηση επικίνδυνη.
Γι' αυτό και μια αποτελεσματική πολιτική οδικής ασφάλειας θα πρέπει να βασίζεται περισσότερο στην πραγματική ικανότητα του οδηγού και λιγότερο στην ημερομηνία γέννησής του.
Σε ορισμένες περιπτώσεις, μάλιστα, δεν θα ήταν απαραίτητη η πλήρης αφαίρεση της άδειας. Θα μπορούσαν να προβλέπονται συγκεκριμένοι περιορισμοί, όπως οδήγηση μόνο κατά τη διάρκεια της ημέρας ή αποφυγή συγκεκριμένων οδικών δικτύων, εφόσον αυτό κρίνεται απαραίτητο από τους αρμόδιους.
Το αυτοκίνητο αποτελεί για πολλούς ηλικιωμένους βασικό μέσο ανεξαρτησίας, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου οι δημόσιες συγκοινωνίες είναι περιορισμένες. Η απώλεια της δυνατότητας οδήγησης μπορεί να σημαίνει δυσκολότερη πρόσβαση σε γιατρούς, υπηρεσίες και κοινωνικές δραστηριότητες.
Η λύση, επομένως, δεν είναι μια οριζόντια απαγόρευση. Είναι ένα αυστηρότερο αλλά εξατομικευμένο σύστημα ελέγχου, το οποίο θα μπορεί να εντοπίζει εγκαίρως ποιοι οδηγοί χρειάζονται περιορισμούς ή πρέπει να σταματήσουν να οδηγούν.
