Οι ελλείψεις φαρμάκων στην Ευρώπη εξελίσσονται πλέον σε μια διαρκή πρόκληση για τα συστήματα υγείας, καθώς ακόμη και ένα προσωρινό πρόβλημα σε μία μονάδα παραγωγής μπορεί να προκαλέσει σημαντικές επιπτώσεις στην προμήθεια φαρμάκων σε πολλές χώρες.
Το ζήτημα γίνεται ακόμη πιο κρίσιμο όταν αφορά θεραπείες για σοβαρές ή απειλητικές για τη ζωή ασθένειες, καθώς σε ορισμένες περιπτώσεις οι διαθέσιμες εναλλακτικές δεν είναι άμεσα προσβάσιμες ή εξίσου κατάλληλες.
Στο επίκεντρο της ευρωπαϊκής επιτήρησης βρίσκονται αυτή την περίοδο δύο αντικαρκινικές δραστικές ουσίες, η ιφοσφαμίδη και η ενδοφλέβια κυκλοφωσφαμίδη. Σύμφωνα με την τρέχουσα εκτίμηση του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Φαρμάκων (EMA), οι δυσκολίες στην προμήθεια ενδέχεται να συνεχιστούν έως το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Τι θεωρείται «κρίσιμο φάρμακο»
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει δημιουργήσει τον Ενωσιακό Κατάλογο Κρίσιμων Φαρμάκων, στον οποίο περιλαμβάνονται περισσότερες από 200 δραστικές ουσίες.
Η παρουσία μιας δραστικής ουσίας στον συγκεκριμένο κατάλογο δεν σημαίνει ότι βρίσκεται σε έλλειψη. Σημαίνει ότι η συνεχής διαθεσιμότητά της θεωρείται ιδιαίτερα σημαντική για τη δημόσια υγεία και ότι μια σοβαρή διακοπή στην προμήθειά της θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα σε ασθενείς και νοσοκομεία.
Για την αξιολόγηση της κρισιμότητας εξετάζονται μεταξύ άλλων:
-
Η σοβαρότητα της ασθένειας για την οποία χρησιμοποιείται το φάρμακο.
-
Η ύπαρξη θεραπευτικών εναλλακτικών.
-
Ο αριθμός των παραγωγών και των εγκαταστάσεων που το παράγουν.
-
Η ανθεκτικότητα της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Ο κατάλογος περιλαμβάνει φάρμακα που χρησιμοποιούνται σε σοβαρά χρόνια νοσήματα, αντικαρκινικές θεραπείες, εμβόλια και σπάνιες παθήσεις.
Ποια δύο αντικαρκινικά αντιμετωπίζουν προβλήματα προμήθειας
Η ιφοσφαμίδη χρησιμοποιείται για την αντιμετώπιση διαφόρων μορφών καρκίνου, μεταξύ άλλων σε ορισμένα σαρκώματα και λεμφώματα.
Η κυκλοφωσφαμίδη χρησιμοποιείται επίσης σε διάφορες κακοήθειες, ενώ μπορεί να χορηγηθεί σε συγκεκριμένα σοβαρά αυτοάνοσα νοσήματα και σε ορισμένες περιπτώσεις στο πλαίσιο προετοιμασίας για μεταμόσχευση μυελού των οστών.
Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, τεχνικό πρόβλημα σε μονάδα παραγωγής, σε συνδυασμό με παρεμβάσεις που ακολούθησαν κανονιστική επιθεώρηση τον Σεπτέμβριο του 2025, οδήγησαν σε προσωρινή αναστολή της παραγωγής και της διάθεσης.
Παρότι η παραγωγή έχει πλέον ξεκινήσει εκ νέου, απαιτείται χρόνος για την αναπλήρωση των αποθεμάτων στην ευρωπαϊκή αγορά.
Για τον λόγο αυτό, ο EMA εκτιμά ότι οι επιπτώσεις στην προμήθεια μπορεί να παραμείνουν αισθητές σε χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου έως τις αρχές του 2027.
Γιατί ένα πρόβλημα σε ένα εργοστάσιο επηρεάζει πολλές χώρες
Η συγκεκριμένη υπόθεση αναδεικνύει ένα από τα βασικά προβλήματα της ευρωπαϊκής φαρμακευτικής εφοδιαστικής αλυσίδας.
Πολλές δραστικές ουσίες και φάρμακα παράγονται σε περιορισμένο αριθμό εγκαταστάσεων. Αυτό σημαίνει ότι μια βλάβη, μια καθυστέρηση στην προμήθεια πρώτων υλών ή μια προσωρινή διακοπή μιας γραμμής παραγωγής μπορεί να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε πολλές αγορές.
Όσο μικρότερος είναι ο αριθμός των διαθέσιμων παραγωγών, τόσο δυσκολότερο είναι να καλυφθεί γρήγορα ένα κενό στην παραγωγή.
Για αυτόν τον λόγο, η ευρωπαϊκή στρατηγική στρέφεται πλέον περισσότερο στην πρόληψη και την έγκαιρη προειδοποίηση, ώστε οι κίνδυνοι να εντοπίζονται πριν εξελιχθούν σε σοβαρή κρίση.
Πώς παρεμβαίνει ο EMA
Κεντρικό ρόλο στην αντιμετώπιση των ελλείψεων έχει η Εκτελεστική Συντονιστική Ομάδα για τις Ελλείψεις και την Ασφάλεια των Φαρμάκων (MSSG) του EMA.
Η ομάδα παρακολουθεί την προσφορά και τη ζήτηση κρίσιμων φαρμάκων, συντονίζει τις ευρωπαϊκές ενέργειες όταν εμφανίζεται σοβαρή έλλειψη και εξετάζει τόσο τις διαθέσιμες εναλλακτικές θεραπείες όσο και τα ευάλωτα σημεία της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Παράλληλα, υπάρχει και εθελοντικός μηχανισμός αλληλεγγύης, μέσω του οποίου μια χώρα που αντιμετωπίζει κρίσιμη έλλειψη μπορεί να ζητήσει διαθέσιμα αποθέματα από άλλες χώρες της ΕΕ και του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου, όταν έχουν εξαντληθεί οι υπόλοιπες λύσεις.
Η ευρωπαϊκή πλατφόρμα για τις ελλείψεις
Σημαντικό εργαλείο αποτελεί και η European Shortages Monitoring Platform (ESMP).
Μέσω της πλατφόρμας, οι φαρμακευτικές εταιρείες και οι εθνικές αρμόδιες Αρχές μπορούν να ανταλλάσσουν πληροφορίες σχετικά με την προσφορά, τη ζήτηση και τη διαθεσιμότητα φαρμάκων.
Με αυτόν τον τρόπο, ο EMA μπορεί να εντοπίζει νωρίτερα πιθανές διαταραχές και να συντονίζει τις απαραίτητες παρεμβάσεις.
Τι πρέπει να γνωρίζουν οι ασθενείς
Δεν βρίσκονται σε έλλειψη και οι 200 δραστικές ουσίες του ευρωπαϊκού καταλόγου. Ο κατάλογος αφορά φάρμακα που θεωρούνται κρίσιμα και χρειάζονται αυξημένη επιτήρηση. Δεν αποτελεί κατάλογο ταυτόχρονων ελλείψεων.
Για τα δύο αντικαρκινικά που βρίσκονται αυτή την περίοδο στο επίκεντρο, η τρέχουσα εκτίμηση του EMA δείχνει ότι οι δυσκολίες στην προμήθεια μπορεί να συνεχιστούν έως το πρώτο τρίμηνο του 2027.
Σε κάθε περίπτωση, οι ασθενείς δεν πρέπει να διακόπτουν ή να αλλάζουν μόνοι τους τη θεραπεία ή τη δοσολογία τους. Η διαχείριση μιας πιθανής έλλειψης γίνεται από τους θεράποντες γιατρούς και τους επαγγελματίες υγείας, οι οποίοι αξιολογούν τα διαθέσιμα αποθέματα και τις κατάλληλες εναλλακτικές με βάση τις επίσημες κλινικές οδηγίες.
Το μεγάλο στοίχημα για την Ευρώπη
Οι ελλείψεις φαρμάκων πιθανότατα δεν μπορούν να εξαλειφθούν πλήρως. Ωστόσο, η Ευρώπη επιχειρεί να περιορίσει τη διάρκεια και τις επιπτώσεις τους, ενισχύοντας την παραγωγική διαφοροποίηση, την ανταλλαγή δεδομένων και τους μηχανισμούς έγκαιρης προειδοποίησης.
Το ζητούμενο πλέον δεν είναι μόνο να εντοπίζεται ποιο φάρμακο λείπει σήμερα, αλλά και να μπορεί να προβλεφθεί ποιο φάρμακο κινδυνεύει να παρουσιάσει έλλειψη αύριο.
Με αυτόν τον τρόπο, οι αρμόδιες Αρχές επιδιώκουν να προλαμβάνουν σοβαρές διαταραχές στην αγορά και να προστατεύουν την απρόσκοπτη πρόσβαση των ασθενών στις απαραίτητες θεραπείες.
