Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο οργάνωσης και εποπτείας του επαγγέλματος του ψυχολόγου φέρνει η νέα νομοθετική ρύθμιση για τη δημιουργία του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων ως Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου. Η εξέλιξη αυτή ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση γύρω από τα επαγγελματικά δικαιώματα, τις προϋποθέσεις άσκησης του επαγγέλματος και τις διαφορές μεταξύ των ειδικοτήτων που δραστηριοποιούνται στον χώρο της ψυχικής υγείας.
Ένα από τα βασικότερα ζητήματα αφορά την ενημέρωση των πολιτών: Ποιος έχει πραγματικά την ιδιότητα του ψυχολόγου; Ποια είναι η διαφορά από έναν ψυχοθεραπευτή ή έναν σύμβουλο ψυχικής υγείας και με ποια κριτήρια πρέπει να γίνεται η επιλογή ενός επαγγελματία;
Για τα νέα δεδομένα μίλησε στο ΑΠΕ-ΜΠΕ η Ευγενία Γεωργάκα, καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης και μέλος της Ελληνικής Ψυχολογικής Εταιρείας (ΕΛΨΕ).
Νέα εποχή για τον κλάδο – Τι προβλέπει η νομοθετική αλλαγή
Η σύσταση του Πανελλήνιου Συλλόγου Ψυχολόγων αποτελεί, σύμφωνα με την ΕΛΨΕ, μια σημαντική θεσμική εξέλιξη για έναν κλάδο που, παρά τη νομοθετική κατοχύρωσή του από το 1979, δεν διέθετε μέχρι σήμερα ενιαία οργανωτική δομή.
Όπως επισημαίνει η κ. Γεωργάκα, η δημιουργία του νέου φορέα έρχεται να καλύψει μια εκκρεμότητα δεκαετιών και να θέσει κοινά standards για την άσκηση του επαγγέλματος.
Μεταξύ των σημαντικότερων προβλέψεων περιλαμβάνονται:
- Η υποχρεωτική εγγραφή των νομίμως αδειοδοτημένων ψυχολόγων στον νέο Σύλλογο.
- Η δημιουργία ενιαίου μητρώου επαγγελματιών.
- Η θεσμοθέτηση μηχανισμών δεοντολογικής εποπτείας.
- Η συγκρότηση πειθαρχικών οργάνων.
- Η έκδοση σύγχρονου Κώδικα Ηθικής και Δεοντολογίας.
Στόχος είναι να ενισχυθεί η αξιοπιστία των παρεχόμενων υπηρεσιών, να υπάρχουν σαφείς κανόνες επαγγελματικής συμπεριφοράς και να προστατεύονται αποτελεσματικότερα όσοι απευθύνονται σε ειδικούς για ζητήματα ψυχικής υγείας.
Ποιος μπορεί νόμιμα να χρησιμοποιεί τον τίτλο του ψυχολόγου
Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που διευκρινίζονται αφορά τα ακαδημαϊκά προσόντα που απαιτούνται για την απόκτηση της ιδιότητας του ψυχολόγου.
Σύμφωνα με την καθηγήτρια του ΑΠΘ, βασική προϋπόθεση είναι η ολοκλήρωση προπτυχιακών σπουδών στην Ψυχολογία και η κατοχή αντίστοιχου πτυχίου.
Η απόκτηση ενός μεταπτυχιακού τίτλου στην Ψυχολογία ή σε συναφές επιστημονικό αντικείμενο δεν αρκεί από μόνη της για να αποκτήσει κάποιος την επαγγελματική ιδιότητα του ψυχολόγου. Το ίδιο ισχύει και για την παρακολούθηση σεμιναρίων ή προγραμμάτων επιμόρφωσης.
Απαραίτητη είναι επίσης η νόμιμη άδεια ή βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος, σύμφωνα με τις προβλεπόμενες από τη νομοθεσία προϋποθέσεις.
Με το νέο πλαίσιο προστίθεται και η υποχρέωση εγγραφής των επαγγελματιών στον Πανελλήνιο Σύλλογο Ψυχολόγων.
Παράλληλα, τα επαγγελματικά δικαιώματα του κλάδου αναμένεται να προσδιοριστούν με προεδρικό διάταγμα. Η Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία ζητά να διασφαλιστεί ένας κοινός πυρήνας δικαιωμάτων για όλους τους νόμιμα αδειοδοτημένους ψυχολόγους, ενώ οι εξειδικευμένες επαγγελματικές πράξεις θα πρέπει να συνδέονται με την αντίστοιχη πρόσθετη εκπαίδευση.
Ψυχολόγος, ψυχοθεραπευτής και σύμβουλος ψυχικής υγείας: Πού βρίσκονται οι διαφορές
Η διάκριση μεταξύ των τριών επαγγελματικών ιδιοτήτων αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα για τους πολίτες που αναζητούν υποστήριξη.
Όπως εξηγεί η κ. Γεωργάκα, οι τρεις τίτλοι δεν είναι ταυτόσημοι και δεν προϋποθέτουν την ίδια ακαδημαϊκή ή επαγγελματική διαδρομή.
Ψυχολόγος: Είναι ο επαγγελματίας που έχει ολοκληρώσει προπτυχιακές σπουδές Ψυχολογίας και διαθέτει τη νόμιμη άδεια άσκησης επαγγέλματος. Πρόκειται για τίτλο που είναι θεσμικά κατοχυρωμένος στην Ελλάδα.
Ψυχοθεραπευτής: Πρόκειται για επαγγελματία ψυχικής υγείας, συνήθως ψυχολόγο ή ψυχίατρο, ο οποίος έχει ολοκληρώσει πρόσθετη εξειδικευμένη εκπαίδευση στην ψυχοθεραπεία.
Σύμβουλος ψυχικής υγείας: Είναι επαγγελματίας με σπουδές σε διαφορετικά επιστημονικά πεδία, συνήθως συναφή με την ψυχική υγεία, ο οποίος έχει αποκτήσει πρόσθετη εκπαίδευση στη συμβουλευτική.
Η βασική διαφορά βρίσκεται στο γεγονός ότι ο τίτλος του ψυχολόγου συνοδεύεται από συγκεκριμένο κρατικό σύστημα επαγγελματικής αδειοδότησης, ενώ οι τίτλοι του ψυχοθεραπευτή και του συμβούλου ψυχικής υγείας δεν διαθέτουν σήμερα αντίστοιχο ενιαίο σύστημα κρατικής αδειοδότησης.
Αυτό, ωστόσο, δεν σημαίνει ότι όλοι οι επαγγελματίες που δραστηριοποιούνται στους συγκεκριμένους τομείς στερούνται επιστημονικής κατάρτισης. Αναδεικνύει, όμως, την ανάγκη να υπάρχουν σαφή κριτήρια για την εκπαίδευση και την επαγγελματική τους επάρκεια.
Έρχεται Εθνικό Παρατηρητήριο για την Ψυχοθεραπεία και τη Συμβουλευτική
Σημαντική πρόβλεψη του νέου θεσμικού πλαισίου αποτελεί και η δημιουργία Εθνικού Παρατηρητηρίου Ψυχοθεραπείας και Συμβουλευτικής Ψυχικής Υγείας.
Το νέο όργανο θα έχει επιστημονικό, συμβουλευτικό και γνωμοδοτικό χαρακτήρα, ενώ μεταξύ των αρμοδιοτήτων του θα είναι η διαμόρφωση προϋποθέσεων και διαδικασιών για την απόκτηση των επαγγελματικών τίτλων του ψυχοθεραπευτή και του συμβούλου ψυχικής υγείας.
Η Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία αντιμετωπίζει θετικά τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία, θέτοντας ωστόσο ως βασικές προϋποθέσεις την επιστημονική ανεξαρτησία, τη συμμετοχή διαφορετικών επιστημονικών κλάδων και τη διαφάνεια στην αξιολόγηση των προσόντων.
Τι πρέπει να ελέγχει ο πολίτης πριν κλείσει ραντεβού
Η επιλογή επαγγελματία ψυχικής υγείας δεν θα πρέπει να γίνεται αποκλειστικά με βάση έναν τίτλο, μια διαφήμιση ή τις συστάσεις τρίτων.
Όπως τονίζει η καθηγήτρια του ΑΠΘ, κάθε πολίτης έχει δικαίωμα να γνωρίζει την επιστημονική εκπαίδευση, την επαγγελματική ιδιότητα και τα προσόντα του ανθρώπου στον οποίο απευθύνεται.
Ειδικότερα, όταν κάποιος παρουσιάζεται ως ψυχολόγος, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ζητήσει:
- Την άδεια ή βεβαίωση άσκησης επαγγέλματος ψυχολόγου.
- Πληροφορίες για τις βασικές πανεπιστημιακές σπουδές του.
- Αναλυτική ενημέρωση για τη μεταπτυχιακή εκπαίδευση και τις εξειδικεύσεις του.
- Διευκρινίσεις για το είδος των υπηρεσιών που προσφέρει.
- Ενημέρωση για τον κώδικα δεοντολογίας και τις επαγγελματικές αρχές που ακολουθεί.
Η σαφής γνώση των προσόντων του επαγγελματία αποτελεί βασικό στοιχείο για μια σχέση εμπιστοσύνης και ασφαλούς συνεργασίας.
Η Ψυχολογία δεν περιορίζεται στην ψυχική υγεία
Ένα ακόμη σημείο που επισημαίνει η ΕΛΨΕ είναι ότι η επιστήμη της Ψυχολογίας έχει πολύ ευρύτερο πεδίο εφαρμογής από την κλινική υποστήριξη και τη θεραπευτική παρέμβαση.
Οι ψυχολόγοι μπορούν να δραστηριοποιούνται σε πολλούς τομείς, όπως η εκπαίδευση, η εργασία, η υγεία και η κοινωνική ζωή, αξιοποιώντας την επιστημονική τους κατάρτιση σε διαφορετικά περιβάλλοντα.
Η θεσμική οργάνωση του επαγγέλματος, σύμφωνα με την Ελληνική Ψυχολογική Εταιρεία, δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζεται ως μια διαδικασία που αφορά αποκλειστικά τις επαγγελματικές διεκδικήσεις του κλάδου.
Το πραγματικό στοίχημα είναι η εφαρμογή ενιαίων και διαφανών κανόνων, η διασφάλιση της επιστημονικής εγκυρότητας και, πάνω απ' όλα, η προστασία των πολιτών που αναζητούν υπηρεσίες ψυχικής υγείας.
Η επιτυχία της μεταρρύθμισης θα κριθεί τελικά από το κατά πόσο θα δημιουργήσει ένα ασφαλέστερο και πιο ξεκάθαρο περιβάλλον για όλους όσοι χρειάζονται επιστημονικά τεκμηριωμένη υποστήριξη.
