Στις αρχές Ιουνίου, εφόσον δεν προκύψουν απρόοπτα, αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία η πλατφόρμα για το νέο πρόγραμμα «Ανακαινίζω», το οποίο επανέρχεται ανασχεδιασμένο και με πιο ουσιαστικό προσανατολισμό: να καλύψει σε πραγματικό βαθμό το κόστος ανακαίνισης και να επαναφέρει στην αγορά χιλιάδες κατοικίες που σήμερα παραμένουν ανεκμετάλλευτες ή σε κακή κατάσταση.
Σε αντίθεση με την προηγούμενη εκδοχή, που περιοριζόταν σε πιο συγκεκριμένες παρεμβάσεις και δεν κατάφερε να κινητοποιήσει μαζικά τους ιδιοκτήτες, το νέο πρόγραμμα έχει σχεδιαστεί ως ένα πιο ολοκληρωμένο εργαλείο στεγαστικής πολιτικής.
Σύμφωνα με πληροφορίες του protothema.gr, η βασική αλλαγή εντοπίζεται στη δομή του. Όπως επισημαίνουν πηγές από το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, το νέο «Ανακαινίζω» δεν αποτελεί ένα ενιαίο και γενικό πακέτο, αλλά διαρθρώνεται σε δύο υποχρεωτικά σκέλη: την ανακαίνιση και την ενεργειακή αναβάθμιση.
Και τα δύο αυτά σκέλη θα πρέπει να υλοποιηθούν υποχρεωτικά, γεγονός που σημαίνει ότι οι ιδιοκτήτες δεν έχουν τη δυνατότητα να επιλέξουν μόνο μέρος των παρεμβάσεων. Στόχος είναι να αποφεύγονται οι αποσπασματικές εργασίες και να επιτυγχάνεται μια ουσιαστική και συνολική αναβάθμιση του ακινήτου.
Στο σκέλος της ανακαίνισης περιλαμβάνεται το σύνολο των βασικών και λειτουργικών εργασιών που απαιτούνται ώστε ένα ακίνητο να καταστεί πλήρως κατοικήσιμο. Ειδικότερα, προβλέπονται παρεμβάσεις σε υδραυλικές και ηλεκτρολογικές εγκαταστάσεις, ενίσχυση τοιχοποιίας, αποκατάσταση φθορών, αντικατάσταση δαπέδων, πλήρης ανακαίνιση μπάνιου και κουζίνας, καθώς και εργασίες βαφής. Με άλλα λόγια, το πρόγραμμα καλύπτει τον πυρήνα των παρεμβάσεων που μέχρι σήμερα λειτουργούσαν αποτρεπτικά για πολλούς ιδιοκτήτες.
Ενεργειακή αναβάθμιση
Το σκέλος της ενεργειακής αναβάθμισης συμπληρώνει το συνολικό πλέγμα παρεμβάσεων, υιοθετώντας ωστόσο πιο ήπιους όρους σε σύγκριση με προγράμματα όπως το «Εξοικονομώ». Οι εργασίες περιλαμβάνουν αντικατάσταση κουφωμάτων με θερμομονωτικά, τοποθέτηση ή αναβάθμιση ηλιακού θερμοσίφωνα ή άλλων συστημάτων ΑΠΕ για ζεστό νερό, αλλαγή συστημάτων θέρμανσης και ψύξης (όπως αντλίες θερμότητας ή λέβητες βιομάζας), καθώς και στοχευμένες παρεμβάσεις θερμομόνωσης. Προϋπόθεση είναι η υλοποίηση τουλάχιστον τριών παρεμβάσεων, εκ των οποίων οι δύο να ανήκουν στις βασικές, χαμηλής τεχνικής δυσκολίας, ώστε να διασφαλίζεται ουσιαστική ενεργειακή αναβάθμιση χωρίς υπερβολική οικονομική επιβάρυνση.
Η κατανομή του προϋπολογισμού μεταξύ των δύο βασικών σκελών είναι σαφώς οριοθετημένη. Οι εργασίες ανακαίνισης καλύπτουν το 60%-80% της συνολικής δαπάνης, ενώ οι ενεργειακές παρεμβάσεις αντιστοιχούν στο 20%-40%. Με τον τρόπο αυτό, το πρόγραμμα δίνει προτεραιότητα στις παρεμβάσεις που καθιστούν ένα ακίνητο άμεσα λειτουργικό, χωρίς να παραγνωρίζει τη σημασία της ενεργειακής του αναβάθμισης.
Κομβικό στοιχείο αποτελεί και η υποχρέωση ενεργειακής αναβάθμισης του ακινήτου. Μετά την ολοκλήρωση των εργασιών, το ακίνητο θα πρέπει να ανέβει τουλάχιστον μία ενεργειακή κατηγορία, ξεκινώντας από τις χαμηλότερες (Γ έως Η). Για τον σκοπό αυτό απαιτείται η έκδοση Πιστοποιητικού Ενεργειακής Απόδοσης (ΠΕΑ) πριν και μετά τις παρεμβάσεις, ώστε να τεκμηριώνεται η βελτίωση.
Σε επίπεδο χρηματοδότησης, το νέο «Ανακαινίζω» εμφανίζεται σημαντικά ενισχυμένο. Ο συνολικός προϋπολογισμός ανέρχεται στα 500 εκατ. ευρώ, με στόχο την ανακαίνιση 15.000 έως 20.000 κατοικιών, κυρίως παλαιών διαμερισμάτων των δεκαετιών του ’80 και του ’90. Η επιδότηση υπολογίζεται ανά τετραγωνικό μέτρο, με ανώτατο όριο τα 300 ευρώ/τ.μ., ενώ η συνολική ενίσχυση μπορεί να φτάσει έως και τις 36.000 ευρώ ανά κατοικία.
Το βασικό ποσοστό επιδότησης διαμορφώνεται στο 80%, με δυνατότητα προσαύξησης. Συγκεκριμένα, προβλέπεται επιπλέον 5% για ακίνητα σε νησιωτικές και ορεινές περιοχές και ακόμη 5% για ειδικές κατηγορίες νοικοκυριών, όπως τρίτεκνοι, πολύτεκνοι και άτομα με αναπηρία. Οι προσαυξήσεις είναι σωρευτικές, με αποτέλεσμα η τελική επιδότηση να μπορεί να φτάσει έως και το 90%, περιορίζοντας σε αρκετές περιπτώσεις τη συμμετοχή του ιδιοκτήτη μόλις στο 10% του κόστους.
Σημαντικά διευρυμένο είναι και το πεδίο των δικαιούχων. Το πρόγραμμα καλύπτει τόσο κλειστά όσο και ενεργά ακίνητα σε όλη τη χώρα. Για τα κλειστά ακίνητα, ο ιδιοκτήτης υποχρεούται μετά την ανακαίνιση είτε να τα κατοικήσει είτε να τα διαθέσει προς μακροχρόνια μίσθωση για τουλάχιστον πέντε έτη. Αντίστοιχα, για τα ιδιοκατοικούμενα προβλέπεται διατήρηση της χρήσης ως κύριας κατοικίας για το ίδιο χρονικό διάστημα.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στον περιορισμό της βραχυχρόνιας μίσθωσης. Συγκεκριμένα, απαγορεύεται η εκμετάλλευση των ανακαινισμένων ακινήτων μέσω πλατφορμών τύπου Airbnb για πέντε χρόνια από την ολοκλήρωση των εργασιών. Η ρύθμιση αυτή στοχεύει στην ενίσχυση της μακροχρόνιας αγοράς ενοικίων και στην αύξηση της διαθέσιμης προσφοράς κατοικιών.
Διευρυμένα κριτήρια και χωρίς περιορισμούς το νέο «Ανακαινίζω» – Ποιους αφορά
Τα εισοδηματικά όρια εμφανίζονται σημαντικά πιο διευρυμένα στο νέο πλαίσιο. Συγκεκριμένα, το ανώτατο όριο διαμορφώνεται στις 25.000 ευρώ για άγαμους και στις 35.000 ευρώ για έγγαμους χωρίς παιδιά, με επιπλέον προσαύξηση 5.000 ευρώ για κάθε εξαρτώμενο τέκνο. Παράλληλα, προβλέπονται ειδικές ρυθμίσεις για μονογονεϊκές οικογένειες, ενώ τα κριτήρια βασίζονται στο συνολικό οικογενειακό εισόδημα. Με αυτόν τον τρόπο, το πρόγραμμα διευρύνει αισθητά τη «δεξαμενή» των δικαιούχων, καλύπτοντας όχι μόνο τα χαμηλά αλλά και μεγάλο τμήμα των μεσαίων εισοδημάτων.
Ένα ακόμη στοιχείο που διαφοροποιεί το νέο «Ανακαινίζω» είναι η απουσία περιορισμών στον αριθμό των αιτήσεων ανά ιδιοκτήτη, καθώς και η κατάργηση ηλικιακού ορίου για τους αιτούντες. Η στόχευση είναι σαφής: να ενισχυθεί όσο το δυνατόν περισσότερο η διαθεσιμότητα κατοικιών, χωρίς πρόσθετα εμπόδια που θα μπορούσαν να περιορίσουν τη συμμετοχή.
Η ανάγκη για μια τέτοια παρέμβαση καθίσταται ολοένα και πιο επιτακτική. Το κόστος στέγασης παραμένει υψηλό, ενώ οι διεθνείς εξελίξεις εντείνουν τις πιέσεις. Οι τιμές των οικοδομικών υλικών συνεχίζουν την ανοδική τους πορεία, με το ατσάλι, τον σίδηρο, το αλουμίνιο και την ξυλεία να καταγράφουν αυξήσεις, την ώρα που το υψηλό ενεργειακό κόστος επηρεάζει τόσο την παραγωγή όσο και τη μεταφορά. Ως αποτέλεσμα, ενισχύεται το κόστος κατασκευής και, κατ’ επέκταση, οι τιμές πώλησης και ενοικίασης.
Η πίεση αποτυπώνεται και στα στοιχεία της Eurostat, τα οποία καταδεικνύουν ότι η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται στις πρώτες θέσεις στην Ευρώπη ως προς το ποσοστό των νοικοκυριών που δαπανούν άνω του 40% του εισοδήματός τους για στέγαση. Παρά τη συγκριτική βελτίωση σε σχέση με τα χρόνια της οικονομικής κρίσης, το πραγματικό βάρος του κόστους στέγασης παραμένει αυξημένο σε όρους αγοραστικής δύναμης.
