Νέα δεδομένα στην αγορά κατοικίας φέρνει ο κυβερνητικός σχεδιασμός για το στεγαστικό, με 14 νέες παρεμβάσεις που αφορούν ιδιοκτήτες, ενοικιαστές, νέους που αναζητούν πρώτη κατοικία, αλλά και την κατασκευή νέων προσιτών κατοικιών.
Τα μέτρα εντάσσονται στην Εθνική Στρατηγική για τη Στεγαστική Πολιτική 2026-2035, η οποία εγκρίθηκε από την Κυβερνητική Επιτροπή Στεγαστικής Πολιτικής και αποτελεί τον δεκαετή οδικό χάρτη για την αντιμετώπιση του στεγαστικού προβλήματος.
Συνολικά, η στρατηγική περιλαμβάνει 50 μέτρα με προϋπολογισμό άνω των 6,5 δισ. ευρώ. Από αυτά, τα 36 έχουν ήδη δρομολογηθεί ή εφαρμόζονται, ενώ τα υπόλοιπα 14 αποτελούν νέες προτεινόμενες παρεμβάσεις.
Οι πρώτες κινήσεις αναμένεται να δρομολογηθούν έως το 2027, ενώ ο συνολικός σχεδιασμός εκτείνεται σταδιακά έως το 2030.
Τα 14 νέα μέτρα για την αγορά κατοικίας
1. Ταχύτερες οικοδομικές άδειες με ψηφιοποίηση και AI
Στόχος είναι να περιοριστούν οι καθυστερήσεις στην έκδοση οικοδομικών αδειών μέσα από την περαιτέρω ψηφιοποίηση της διαδικασίας.
Προβλέπεται καλύτερη αξιοποίηση του e-Άδειες και του Ενιαίου Ψηφιακού Χάρτη, διασύνδεση των πληροφοριακών συστημάτων και αυτοματοποιημένοι έλεγχοι. Παράλληλα, εξετάζεται η αξιοποίηση τεχνητής νοημοσύνης για τον έλεγχο των δικαιολογητικών και τον εντοπισμό ελλείψεων στους φακέλους.
2. Ψηφιακή πλατφόρμα για φοιτητές και συγκατοίκηση
Μία νέα πλατφόρμα θα δίνει στους φοιτητές τη δυνατότητα να αναζητούν κατοικία αλλά και συγκάτοικο, ώστε να επιμερίζονται το ενοίκιο και τα υπόλοιπα έξοδα.
Οι ιδιοκτήτες θα μπορούν να δηλώνουν ακίνητα κατάλληλα για συγκατοίκηση, ενώ εξετάζεται η διασύνδεση της πλατφόρμας με το φοιτητικό στεγαστικό επίδομα. Παράλληλα, προβλέπονται κρατικές εγγυήσεις προς τους ιδιοκτήτες για τον περιορισμό του κινδύνου από απλήρωτα ενοίκια ή ζημιές.
3. Στέγαση για γιατρούς και εκπαιδευτικούς στα νησιά
Σχεδιάζεται ξεχωριστή πλατφόρμα για τη στέγαση δημοσίων υπαλλήλων σε νησιά και τουριστικές περιοχές, όπου η έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών και τα υψηλά ενοίκια δημιουργούν σημαντικά προβλήματα.
Μέσω της πλατφόρμας θα καταγράφονται τόσο τα διαθέσιμα ακίνητα όσο και οι στεγαστικές ανάγκες, ώστε να γίνεται αντιστοίχιση προσφοράς και ζήτησης.
Το μέτρο αφορά κυρίως εκπαιδευτικούς, γιατρούς, νοσηλευτές και άλλους δημοσίους υπαλλήλους που υπηρετούν σε περιοχές με περιορισμένη προσφορά κατοικιών για μακροχρόνια μίσθωση.
4. Φθηνότερη χρηματοδότηση για προσιτές κατοικίες
Στο σχέδιο προβλέπεται η αξιοποίηση χαμηλότοκων δανείων, κρατικών εγγυήσεων και επιδοτήσεων επιτοκίου για τη χρηματοδότηση ιδιωτικών επενδύσεων στην κοινωνική και προσιτή κατοικία.
Ως προϋπόθεση εξετάζεται οι κατοικίες που δημιουργούνται με τη συγκεκριμένη χρηματοδότηση να διατίθενται με όρους κοινωνικής ή προσιτής στέγασης και όχι αποκλειστικά στις ελεύθερες τιμές της αγοράς.
5. Αξιοποίηση δημόσιας γης για φθηνά σπίτια στα νησιά
Προβλέπεται η αξιοποίηση αναξιοποίητων δημόσιων εκτάσεων σε νησιά με έντονο στεγαστικό πρόβλημα.
Ιδιώτες θα μπορούν να αναπτύσσουν κατοικίες σε δημόσια γη, με την υποχρέωση μέρος των ακινήτων να διατίθεται για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα με κοινωνικό ή προσιτό ενοίκιο.
6. Νέος ενιαίος φορέας στεγαστικής πολιτικής
Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται η δημιουργία Ενιαίου Φορέα Στεγαστικής Πολιτικής, ο οποίος θα λειτουργεί ως κεντρικός μηχανισμός για τη στεγαστική πολιτική.
Ο φορέας θα συγκεντρώνει στοιχεία της αγοράς, θα παρακολουθεί την εφαρμογή των προγραμμάτων και θα συντονίζει υπουργεία, δήμους και άλλους εμπλεκόμενους φορείς.
Για τη δημιουργία και λειτουργία του προβλέπεται χρηματοδότηση ύψους 3 εκατ. ευρώ μέσω του ΕΣΠΑ 2021-2027.
7. Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης στους δήμους
Τα Γραφεία Κοινωνικής Μίσθωσης θα λειτουργούν ως ενδιάμεσος κρίκος μεταξύ ιδιοκτητών που διαθέτουν κατοικίες και νοικοκυριών που αναζητούν προσιτή στέγη.
Θα καταγράφουν τα διαθέσιμα ακίνητα, θα υποστηρίζουν τη διαδικασία μίσθωσης και θα παρακολουθούν τις συμβάσεις. Για την ανάπτυξη του δικτύου προβλέπεται προϋπολογισμός περίπου 6,5 εκατ. ευρώ.
8. Νέο Ταμείο για κοινωνικές και προσιτές κατοικίες
Σχεδιάζεται η δημιουργία Εξειδικευμένου Ταμείου - Θεματοφύλακα για τη χρηματοδότηση κοινωνικής και προσιτής κατοικίας.
Η αρχική χρηματοδότηση εκτιμάται ενδεικτικά στα 20 έως 25 εκατ. ευρώ, με στόχο να κινητοποιηθούν στη συνέχεια μεγαλύτερα δημόσια, ευρωπαϊκά και ιδιωτικά κεφάλαια.
Το Ταμείο προβλέπεται να λειτουργεί ως ανακυκλούμενος μηχανισμός, ώστε τα έσοδα να επιστρέφουν σε αυτό και να χρηματοδοτούν νέες κατοικίες.
9. Πολεοδομικά κίνητρα με αντάλλαγμα προσιτές κατοικίες
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πρόταση για την παροχή πολεοδομικών κινήτρων σε ιδιώτες επενδυτές.
Η λογική είναι ότι οι επενδυτές θα μπορούν να λαμβάνουν συγκεκριμένες πολεοδομικές διευκολύνσεις ή άλλα κίνητρα, υπό την προϋπόθεση ότι μέρος του οφέλους θα επιστρέφει στην κοινωνία μέσω της δημιουργίας προσιτών ή κοινωνικών κατοικιών.
Το μοντέλο θα μπορούσε να εφαρμοστεί τόσο σε νέες αναπτύξεις όσο και σε μεγάλα ανενεργά ή υποαξιοποιημένα ακίνητα στις πόλεις.
10. Νέα Golden Visa με υποχρεωτική μακροχρόνια μίσθωση
Στο τραπέζι βρίσκεται και μια νέα κατηγορία Golden Visa, με διαφορετικούς όρους από το υφιστάμενο μοντέλο.
Ο ξένος επενδυτής θα μπορεί να αποκτά χαρτοφυλάκιο περισσότερων του ενός ακινήτων, με την υποχρέωση όμως να τα διαθέτει αποκλειστικά σε μακροχρόνια μίσθωση για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα.
Η βραχυχρόνια μίσθωση δεν θα επιτρέπεται, ενώ προβλέπεται μηχανισμός παρακολούθησης της χρήσης των ακινήτων. Στόχος είναι οι επενδύσεις μέσω Golden Visa να αυξάνουν το διαθέσιμο απόθεμα κατοικιών στη μακροχρόνια μίσθωση.
11. Νέος μηχανισμός για την αντιμετώπιση της αστεγίας
Προβλέπεται η δημιουργία ενός πιο οργανωμένου συστήματος για την έγκαιρη καταγραφή των ανθρώπων που βρίσκονται σε στεγαστική επισφάλεια και την παρακολούθηση της υποστήριξης που λαμβάνουν.
Το σχέδιο περιλαμβάνει πληροφοριακό σύστημα, αξιολόγηση των υφιστάμενων δομών, εκπαίδευση στελεχών και καλύτερη διασύνδεση των δικαιούχων με τις κοινωνικές υπηρεσίες.
Ο προϋπολογισμός της συγκεκριμένης παρέμβασης υπολογίζεται περίπου στα 1,81 εκατ. ευρώ.
12. Νέο «Σπίτι μου» με φθηνότερα στεγαστικά
Στο επίκεντρο βρίσκεται και η δημιουργία ενός πιο μόνιμου μηχανισμού στήριξης για την απόκτηση πρώτης κατοικίας, με το γαλλικό μοντέλο Prêt à Taux Zéro να αποτελεί σημείο αναφοράς.
Η νέα προσέγγιση προβλέπει τη δυνατότητα παροχής φορολογικών κινήτρων στις τράπεζες, ώστε να χορηγούν στεγαστικά δάνεια με χαμηλότερο επιτόκιο στους δικαιούχους.
Το εργαλείο εξετάζεται να μπορεί να χρησιμοποιείται όχι μόνο για την αγορά πρώτης κατοικίας, αλλά και για την αποπεράτωση κατοικίας σε ιδιόκτητο οικόπεδο. Παράλληλα, μπορεί να συνδυαστεί με τον Λογαριασμό Στέγασης Νέων και με παρεμβάσεις ενεργειακής αναβάθμισης.
Οι δυνητικοί νέοι δικαιούχοι εκτιμάται ότι μπορεί να ανέλθουν περίπου στους 16.000.
13. Μειωμένος ΦΠΑ για κοινωνικές κατοικίες
Στο φορολογικό σκέλος εξετάζεται η εφαρμογή μειωμένου ΦΠΑ για την κατασκευή κοινωνικών και προσιτών κατοικιών.
Η πρόταση δεν αφορά οριζόντια μείωση του ΦΠΑ για όλα τα νεόδμητα ακίνητα, αλλά στοχευμένο κίνητρο για κατασκευές που θα δεσμεύονται ότι θα χρησιμοποιηθούν για προσιτή στέγαση.
Στο πλαίσιο του σχεδιασμού εξετάζονται ευρωπαϊκά παραδείγματα, όπως της Πορτογαλίας, όπου εφαρμόζεται συντελεστής 6%, και της Γαλλίας, όπου ισχύει συντελεστής 10% για συγκεκριμένες κατηγορίες κοινωνικής κατοικίας.
Παράλληλα, εξετάζεται ο συνδυασμός του μειωμένου ΦΠΑ με άλλα φορολογικά κίνητρα, όπως πιθανές απαλλαγές από τον ΕΝΦΙΑ.
14. Εθνικός Δείκτης Τιμών Ακινήτων
Το τελευταίο μέτρο αφορά τη δημιουργία ενός Εθνικού Δείκτη Τιμών Ακινήτων, ο οποίος θα συγκεντρώνει στοιχεία από αγοραπωλησίες, μισθώσεις, τραπεζικές αποτιμήσεις, φορολογικά δεδομένα και άλλες διαθέσιμες πηγές.
Στόχος είναι να υπάρχει μια πιο σαφής και αξιόπιστη εικόνα για τις πραγματικές τιμές των ακινήτων ανά περιοχή και κατηγορία.
Ο σχεδιασμός παραπέμπει σε ευρωπαϊκά εργαλεία διαφάνειας, όπως το γερμανικό Mietspiegel.
Η δημιουργία του δείκτη, πάντως, δεν σημαίνει ότι προβλέπεται πλαφόν στα ενοίκια. Η Εθνική Στρατηγική διευκρινίζει ότι στην παρούσα φάση δεν εξετάζεται διοικητικός καθορισμός ή επιβολή ανώτατου ορίου στα μισθώματα, αλλά η δημιουργία ενός αξιόπιστου εργαλείου παρακολούθησης της αγοράς.
