Αλλαγές στο σύστημα εκλογής των δημοτικών και περιφερειακών αρχών, με κατάργηση του δεύτερου γύρου, εισαγωγή ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, καθώς και ρυθμίσεις για τον καθορισμό αρμοδιοτήτων και ζητήματα οικονομικής διαχείρισης, εποπτείας και λειτουργίας των ΟΤΑ, περιλαμβάνονται στον Κώδικα της Αυτοδιοίκησης που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από τον υπουργό Εσωτερικών Θοδωρή Λιβάνιο.
Πρόκειται για ένα νομοθέτημα 761 άρθρων, το οποίο ενσωματώνει και εκσυγχρονίζει περίπου 2.000 διάσπαρτες διατάξεις που αφορούν τη λειτουργία των δήμων και των περιφερειών της χώρας.
Ο Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης αποτελείται από έξι βιβλία:
- Το πρώτο βιβλίο περιέχει οργανωτικές διατάξεις για τη συγκρότηση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, την κατηγοριοποίηση των δήμων, τον τρόπο εκλογής δημοτικών και περιφερειακών αρχών και το πλαίσιο ελέγχου των προεκλογικών δαπανών.
- Στο δεύτερο βιβλίο περιγράφεται αναλυτικά το σύστημα διακυβέρνησης των δήμων, η ταξινόμηση των νομικών προσώπων της αυτοδιοίκησης και η καταστατική θέση των αιρετών.
- Οι αρμοδιότητες, η καταγραφή τους και ο τρόπος άσκησης αυτών περιέχεται στο τρίτο βιβλίο, δίνοντας έμφαση στην αποτελεσματική άσκηση των αρμοδιοτήτων από όλους τους δήμους και τις περιφέρειες της χώρας, ανεξαρτήτως του μεγέθους τους ή των ιδιαιτέρων χαρακτηριστικών τους.
- Στο τέταρτο βιβλίο συντελείται μια μεγάλη αλλαγή σε όλο το πλαίσιο της οικονομικής διαχείρισης των δήμων και των περιφερειών, με στόχο τη διευκόλυνση της οικονομικής τους λειτουργίας.
- Η συνταγματική επιταγή για τον έλεγχο αποκλειστικά της νομιμότητας των πράξεων των ΟΤΑ ρυθμίζεται στο πέμπτο βιβλίο, εισάγοντας ένα αντικειμενικό σύστημα ελέγχου εποπτείας.
- Τέλος, το έκτο βιβλίο επικεντρώνεται σε γενικές διατάξεις που αφορούν στη λειτουργία της αυτοδιοίκησης, με σημαντικότερη την ενσωμάτωση στο ελληνικό δίκαιο του πρόσθετου πρωτοκόλλου του Ευρωπαϊκού Χάρτη Τοπικής Αυτονομίας.
Αλλάζει ο τρόπος εκλογής - Πώς θα ψηφίζουμε
Το νομοσχέδιο αλλάζει τον τρόπο εκλογής των αυτοδιοικητικών αρχών, καταργώντας τον δεύτερο γύρο των εκλογών.
Από τις εκλογές του 2028 οι ψηφοφόροι θα έχουν τη δυνατότητα επιλογής και δεύτερου συνδυασμού. Σε κάθε ψηφοδέλτιο κάτω από το έμβλημα του συνδυασμού, το όνομα του υποψήφιου δημάρχου/περιφερειάρχη και τα ονόματα των υποψηφίων δημοτικών/περιφερειακών συμβούλων, θα υπάρχει η ένδειξη «Εναλλακτική Ψήφος» και από κάτω τα ονόματα των υπόλοιπων συνδυασμών και σε παρένθεση το ονοματεπώνυμο του υποψήφιου δημάρχου/περιφερειάρχη.
Σε περίπτωση που κανένας συνδυασμός δεν συγκεντρώσει το 50% + 1 ψήφο επί των έγκυρων ψήφων της πρώτης επιλογής, οι δύο πρώτοι σε ψήφους συνδυασμοί προκρίνονται στη δεύτερη φάση καταμέτρησης. Οι δεύτερες ψήφοι (δεύτερη επιλογή) των ψηφοδελτίων των συνδυασμών που μένουν εκτός της δεύτερης φάσης προστίθενται στις ψήφους των δύο πρώτων συνδυασμών.
Επιτυχών συνδυασμός θα ανακηρύσσεται όποιος έχει συγκεντρώσει α) κατά την πρώτη φάση, το 50% + 1 ψήφο επί των εγκύρων της πρώτης επιλογής ή β) κατά τη δεύτερη φάση, τις περισσότερες ψήφους μεταξύ των δύο πρώτων συνδυασμών, στις οποίες συμπεριλαμβάνονται οι δεύτερες ψήφοι των ψηφοδελτίων των συνδυασμών που αποκλείστηκαν από τη δεύτερη φάση.
Δήμαρχος/περιφερειάρχης εκλέγεται ο επικεφαλής του συνδυασμού που πλειοψήφησε με ποσοστό μεγαλύτερο του 42%.
Αν κανένας συνδυασμός δεν υπερβεί αυτό το όριο, τότε το αρμόδιο δικαστήριο προβαίνει στο δεύτερο στάδιο προσμέτρησης: στις ψήφους των δύο πρώτων συνδυασμών αθροίζονται, ανά συνδυασμό, οι εναλλακτικές ψήφοι που τους αντιστοιχούν, από τα ψηφοδέλτια των λοιπών συνδυασμών, οι οποίοι δεν μετέχουν στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης.
Επιτυχών συνδυασμός ανακηρύσσεται ο συνδυασμός, που έλαβε στο δεύτερο στάδιο της προσμέτρησης την απόλυτη ή σχετική πλειοψηφία.
Πενταετείς θητείες
Η θητεία των δημοτικών και περιφερειακών αρχών ορίζεται σε πενταετή, με εκλογές κάθε τελευταία Κυριακή του Νοεμβρίου.
Ο υπουργός Εσωτερικών Θοδωρής Λιβάνιος δήλωσε ότι, μετά από 1,5 χρόνο δουλειάς και συνεργασίας με στελέχη της αυτοδιοίκησης και της δημόσιας διοίκησης, παρουσιάζεται για πρώτη φορά ένας ενιαίος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ο οποίος μπορεί να αποτελέσει εργαλείο για μια νέα εποχή στην τοπική αυτοδιοίκηση.
Προβλέπεται επίσης προαιρετική ηλεκτρονική ψηφοφορία σε ειδικά εκλογικά κέντρα με παρουσία δικαστικού αντιπροσώπου, καθώς και δυνατότητα ηλεκτρονικών δημοτικών δημοψηφισμάτων με θεσμικές εγγυήσεις. Ακόμη, ενισχύονται τα συμβούλια νέων με ηλεκτρονικές διαδικασίες εκλογής και σαφείς κανόνες λειτουργίας.
Στο σχέδιο νόμου γίνεται συστηματική καταγραφή των αρμοδιοτήτων δήμων και περιφερειών, ώστε να αποφεύγονται επικαλύψεις και κενά και να ενισχυθεί ο συντονισμός με το κεντρικό κράτος.
Όλες οι βασικές διατάξεις συγκεντρώνονται σε έναν ενιαίο Κώδικα, με κατάργηση διάσπαρτων ρυθμίσεων και στόχο την ενιαία εφαρμογή της νομοθεσίας. Στόχος είναι η αντιμετώπιση χρόνιων προβλημάτων της πολυνομίας, όπως δυσκολίες εφαρμογής, αυξημένο διοικητικό κόστος, καθυστερήσεις και έλλειψη ασφάλειας δικαίου.
Ο Κώδικας βρίσκεται σε δημόσια διαβούλευση στο opengov.gr έως τις 4 Ιουνίου 2026 και αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή εντός Ιουνίου.
