Μια περίοδος έντονων πολιτικών ανακατατάξεων ανοίγεται για την Ευρώπη, με τις επερχόμενες εκλογές να αναμένεται να επηρεάσουν καθοριστικά τη σύνθεση των κυβερνήσεων και τον προσανατολισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Μέσα στους επόμενους 18 μήνες, 12 εκλογικές αναμετρήσεις αναμένεται να βρεθούν στο προσκήνιο, σε μια συγκυρία κατά την οποία οι πολιτικές δυνάμεις της εθνικιστικής Δεξιάς ενισχύουν την παρουσία τους σε αρκετές χώρες.
Η Ισπανία του Πέδρο Σάντσεθ, η Γαλλία ενόψει της προεδρικής διαδοχής του Εμανουέλ Μακρόν, η Ιταλία της Τζόρτζια Μελόνι και η Πολωνία αποτελούν ορισμένα από τα βασικά πεδία αυτής της αναμέτρησης. Την ίδια στιγμή, οι δυσκολίες που αντιμετωπίζουν κυβερνήσεις και παραδοσιακά κόμματα αποτυπώνουν τη μεταβολή των πολιτικών συσχετισμών.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον είναι κατά πόσο οι υφιστάμενες πολιτικές δυνάμεις θα καταφέρουν να διατηρήσουν την επιρροή τους ή αν η επόμενη εκλογική περίοδος θα σηματοδοτήσει μια ευρύτερη αναδιάταξη του ευρωπαϊκού πολιτικού χάρτη.
Δώδεκα εκλογικές αναμετρήσεις με ευρωπαϊκές προεκτάσεις
Το προσεχές διάστημα περιλαμβάνει εκλογικές διαδικασίες σε πολλές χώρες της ηπείρου, μεταξύ των οποίων η Σερβία, η Ισπανία, η Γαλλία, η Ιταλία, η Πολωνία, η Εσθονία, η Φινλανδία, η Ελλάδα, η Βουλγαρία και η Σλοβακία. Παράλληλα, στη Γερμανία οι κάλπες σε κρατίδια αναμένεται να αποτελέσουν ένα ακόμη τεστ για τις πολιτικές δυνάμεις.
Παρότι οι εκλογές διαφέρουν ως προς τον χαρακτήρα και το πολιτικό τους διακύβευμα, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στις χώρες που διαδραματίζουν κεντρικό ρόλο στις ευρωπαϊκές αποφάσεις. Οι εξελίξεις σε αυτές μπορούν να επηρεάσουν τις συζητήσεις για την οικονομία, τη μεταναστευτική πολιτική, την ασφάλεια, την άμυνα και τη συνεργασία μεταξύ των κρατών-μελών.
Η άνοδος των εθνικιστικών κομμάτων, σε συνδυασμό με την πίεση που δέχονται οι παραδοσιακές πολιτικές παρατάξεις, δημιουργεί συνθήκες αβεβαιότητας. Οι επερχόμενες αναμετρήσεις θα δείξουν σε ποιο βαθμό αυτή η δυναμική μπορεί να μεταφραστεί σε κυβερνητική εξουσία.
Ισπανία: Στο επίκεντρο η στεγαστική κρίση και η μάχη για την κυβέρνηση
Για τον Πέδρο Σάντσεθ, η πολιτική αντιπαράθεση στην Ισπανία επικεντρώνεται πλέον σε ζητήματα που επηρεάζουν άμεσα την καθημερινότητα των πολιτών, με τη στέγαση να αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα μέτωπα.
Η αδυναμία εξασφάλισης κοινοβουλευτικής στήριξης για δύο νομοθετικές πρωτοβουλίες σχετικά με τη στεγαστική κρίση ανέδειξε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει η κυβέρνηση. Στην καταψήφισή τους συνέβαλαν το συντηρητικό Λαϊκό Κόμμα (PP), το ακροδεξιό Vox και το καταλανικό Junts, δημιουργώντας νέα δεδομένα για την πολιτική αντιπαράθεση.
Ο Σάντσεθ επιχειρεί να αξιοποιήσει τη σύγκρουση αυτή, μεταφέροντας τη συζήτηση στην ευθύνη των κομμάτων που εμπόδισαν τις κυβερνητικές πρωτοβουλίες. Ωστόσο, η εικόνα που καταγράφεται στις δημοσκοπήσεις υπογραμμίζει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζει το Σοσιαλιστικό Κόμμα (PSOE).
Η δημοσκοπική εικόνα και η ενίσχυση του Vox
Σύμφωνα με έρευνα που δημοσιεύθηκε για λογαριασμό της El País, το Λαϊκό Κόμμα συγκεντρώνει ποσοστό 31,9%, έναντι 28,1% των Σοσιαλιστών. Παράλληλα, το Vox εμφανίζεται ενισχυμένο στο 18,9%, καταγράφοντας σημαντική άνοδο σε σύγκριση με τις εκλογές του 2023.
Την ίδια στιγμή, η υποχώρηση του Sumar, του αριστερού σχηματισμού που στηρίζει την κυβέρνηση, δυσχεραίνει την προσπάθεια διατήρησης της σημερινής κοινοβουλευτικής ισορροπίας.
Οι εκτιμήσεις της συγκεκριμένης δημοσκόπησης αποδίδουν στα κόμματα της Δεξιάς και της Ακροδεξιάς τη δυνατότητα να συγκεντρώσουν 198 έδρες, αριθμό που υπερβαίνει το όριο των 176 εδρών για την απόλυτη πλειοψηφία. Η εξέλιξη αυτή αναδεικνύει το μέγεθος της πρόκλησης για τον Σάντσεθ, χωρίς να προεξοφλεί την τελική έκβαση της εκλογικής αναμέτρησης.
Γαλλία: Η Λεπέν ενισχύεται και το πολιτικό Κέντρο πιέζεται
Σημαντικές διεργασίες καταγράφονται και στη Γαλλία, όπου η επόμενη προεδρική εκλογή αναμένεται να αποτελέσει σημείο αναφοράς για την πορεία της χώρας αλλά και για τις ισορροπίες στην Ευρώπη.
Οι δημοσκοπήσεις που περιγράφονται στο αρχικό δημοσίευμα αποτυπώνουν ισχυρή παρουσία της Μαρίν Λεπέν, ενώ ο Ζαν-Λικ Μελανσόν εμφανίζεται ως βασικός εκπρόσωπος της ριζοσπαστικής Αριστεράς. Η εικόνα αυτή αναδεικνύει την πίεση που δέχονται οι δυνάμεις του πολιτικού Κέντρου και τη διεύρυνση της πολιτικής αντιπαράθεσης προς τα δύο άκρα του ιδεολογικού φάσματος.
Σύμφωνα με μέτρηση της Harris Interactive, η Λεπέν καταγράφεται μεταξύ 35% και 37%, ενώ ο Μελανσόν συγκεντρώνει ποσοστά από 18% έως 19%. Τα ευρήματα αφορούν τη συγκεκριμένη δημοσκόπηση και δεν συνιστούν βεβαιότητα για το αποτέλεσμα των εκλογών.
Αλλάζουν οι συμμαχίες απέναντι στην Ακροδεξιά
Κεντρικό ζήτημα για τη γαλλική πολιτική σκηνή είναι η στάση των ψηφοφόρων απέναντι στην προοπτική ανάληψης της προεδρίας από την παράταξη της Λεπέν.
Το λεγόμενο «δημοκρατικό τείχος», δηλαδή η συσπείρωση ψηφοφόρων διαφορετικών πολιτικών προελεύσεων με στόχο την αποτροπή της επικράτησης της Ακροδεξιάς, αποτέλεσε επί σειρά ετών σημαντικό στοιχείο των γαλλικών εκλογικών αναμετρήσεων. Ωστόσο, οι μεταβολές στην κοινή γνώμη έχουν αναζωπυρώσει τη συζήτηση για το κατά πόσο αυτή η πρακτική διατηρεί την ίδια αποτελεσματικότητα.
Στα στοιχεία που παρατίθενται περιλαμβάνεται και μέτρηση σύμφωνα με την οποία το 51% των Γάλλων θεωρεί ότι η Λεπέν θα μπορούσε να είναι «καλή πρόεδρος». Παράλληλα, αναφέρεται ότι ορισμένοι εκπρόσωποι της γαλλικής ελίτ αντιμετωπίζουν την υποψηφιότητά της ως προτιμότερη σε σύγκριση με εκείνη του Μελανσόν.
Η προεδρική αναμέτρηση αποκτά έτσι ευρύτερη σημασία, καθώς συνδέεται με το μέλλον της γαλλικής οικονομικής πολιτικής, τη στάση της χώρας απέναντι στην ευρωπαϊκή ολοκλήρωση και τον ρόλο της στις διεθνείς εξελίξεις.
Ιταλία και Πολωνία: Δύο κρίσιμα μέτωπα για την ευρωπαϊκή Δεξιά
Οι πολιτικές εξελίξεις στην Ιταλία και την Πολωνία αποτελούν ακόμη δύο σημαντικές παραμέτρους για την πορεία της Ευρώπης.
Στην Ιταλία, η Τζόρτζια Μελόνι έχει εδραιώσει την παρουσία της στην κυβέρνηση, ενώ η επόμενη εκλογική αναμέτρηση θα αποτελέσει δοκιμασία για την πολιτική της παράταξη και τις επιλογές της κυβέρνησής της.
Στην Πολωνία, το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στις προοπτικές των δυνάμεων της σκληρής Δεξιάς και στην πιθανότητα να αποκτήσουν μεγαλύτερο ρόλο στη διακυβέρνηση της χώρας. Η εξέλιξη αυτή θα μπορούσε να επηρεάσει τις σχέσεις της Βαρσοβίας με τους ευρωπαϊκούς θεσμούς και τις πολιτικές συνεργασίες στο εσωτερικό της Ένωσης.
Η ταυτόχρονη ενίσχυση εθνικιστικών πολιτικών δυνάμεων σε μεγάλες ευρωπαϊκές χώρες θα μπορούσε να μεταβάλει ουσιαστικά τους συσχετισμούς στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο και στα υπόλοιπα ευρωπαϊκά όργανα.
Η καθηγήτρια Διεθνών Σχέσεων Ναταλί Τότσι, η οποία συνδέεται με τη Σχολή Τζονς Χόπκινς στην Μπολόνια, εξέφρασε στους Financial Times την ανησυχία ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να σημάνει «το τέλος της Ευρώπης όπως την ξέραμε». Η τοποθέτηση αυτή αντανακλά τον προβληματισμό για το ενδεχόμενο σημαντικών αλλαγών στην πολιτική κατεύθυνση της ηπείρου.
Η διακυβέρνηση μεταβάλλει τη στρατηγική των εθνικιστικών κομμάτων
Η πολιτική διαδρομή της Τζόρτζια Μελόνι αναδεικνύει μια σημαντική παράμετρο της ευρωπαϊκής πραγματικότητας: οι θέσεις που διατυπώνονται κατά την περίοδο της αντιπολίτευσης δεν παραμένουν πάντοτε αμετάβλητες όταν ένα κόμμα αναλαμβάνει την ευθύνη της διακυβέρνησης.
Η ιταλική κυβέρνηση έχει αποδεχθεί το πλαίσιο του ευρώ και της δημοσιονομικής πειθαρχίας, ενώ έχει διατηρήσει τη συνεργασία της χώρας με το ΝΑΤΟ και τη στήριξη προς την Ουκρανία. Οι επιλογές αυτές διαφοροποιούνται από ορισμένες θέσεις που είχαν εκφραστεί παλαιότερα από πολιτικούς χώρους της εθνικιστικής Δεξιάς.
Αντίστοιχα, η Μαρίν Λεπέν έχει επιχειρήσει να διευρύνει την πολιτική της απήχηση, γεγονός που έχει τροφοδοτήσει τη συζήτηση για τις αλλαγές στη στρατηγική των ακροδεξιών κομμάτων όταν επιδιώκουν να προσελκύσουν ευρύτερα εκλογικά ακροατήρια.
Οι προσαρμογές αυτές θέτουν ένα ευρύτερο ερώτημα: κατά πόσο πρόκειται για ουσιαστική μεταβολή πολιτικών προτεραιοτήτων ή για προσπάθεια προσαρμογής στις απαιτήσεις της διακυβέρνησης και στις διεθνείς δεσμεύσεις των κρατών.
Γερμανία: Οι περιφερειακές κάλπες και οι πιέσεις στην κυβέρνηση Μερτς
Η πολιτική αβεβαιότητα επηρεάζει και τη Γερμανία, ακόμη και χωρίς προγραμματισμένες ομοσπονδιακές εκλογές μέσα στον επόμενο χρόνο.
Η κυβέρνηση του Φρίντριχ Μερτς αντιμετωπίζει δυσκολίες, ενώ τα αποτελέσματα των εκλογών σε δύο κρατίδια, όπως αναφέρεται στο αρχικό δημοσίευμα, έχουν εντείνει τις πιέσεις προς το κυβερνητικό στρατόπεδο.
Οι περιφερειακές αναμετρήσεις αποτελούν σημαντικό δείκτη των πολιτικών τάσεων και μπορούν να επηρεάσουν την ισορροπία δυνάμεων σε ομοσπονδιακό επίπεδο. Σε μια χώρα με καθοριστικό ρόλο στην ευρωπαϊκή οικονομία και στη λήψη αποφάσεων της ΕΕ, η κυβερνητική σταθερότητα αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Η πορεία της γερμανικής κυβέρνησης θα επηρεάσει, επομένως, όχι μόνο την εσωτερική πολιτική σκηνή, αλλά και την ικανότητα της χώρας να διαμορφώνει κοινές ευρωπαϊκές πρωτοβουλίες.
Το μέλλον της Ευρώπης διαμορφώνεται στις κάλπες
Οι εκλογικές αναμετρήσεις του επόμενου ενάμιση έτους αναμένεται να αποτελέσουν καθοριστικό σημείο αναφοράς για τις πολιτικές εξελίξεις στην ήπειρο. Οι μεταβολές στην εκλογική απήχηση των κομμάτων, οι δυσκολίες σχηματισμού κυβερνήσεων και η αναζήτηση νέων πολιτικών συμμαχιών δημιουργούν ένα σύνθετο περιβάλλον.
Για την Ευρωπαϊκή Ένωση, το διακύβευμα ξεπερνά τα εθνικά σύνορα. Η σύνθεση των κυβερνήσεων στις μεγαλύτερες χώρες μπορεί να επηρεάσει τη διαχείριση της οικονομίας, τη μεταναστευτική πολιτική, την ευρωπαϊκή άμυνα και τη στάση της Ένωσης απέναντι στις διεθνείς κρίσεις.
Παράλληλα, η ενίσχυση της εθνικιστικής Δεξιάς δεν ακολουθεί ενιαία πορεία σε όλες τις χώρες. Οι εθνικές ιδιαιτερότητες, οι κοινωνικές συνθήκες και οι πολιτικές συμμαχίες θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό το αποτέλεσμα κάθε αναμέτρησης.
Το επόμενο διάστημα θα δείξει εάν οι υφιστάμενες πολιτικές δυνάμεις θα καταφέρουν να διατηρήσουν τις θέσεις τους ή εάν η Ευρώπη θα εισέλθει σε μια νέα περίοδο ανακατατάξεων. Σε κάθε περίπτωση, οι επερχόμενες κάλπες θα αποτελέσουν κρίσιμο τεστ τόσο για τις εθνικές κυβερνήσεις όσο και για τη συνοχή του ευρωπαϊκού εγχειρήματος.
