Σημαντική αύξηση, αν και από σχετικά χαμηλή αφετηρία, παρουσιάζει τα τελευταία χρόνια το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών ταμείων στην Ελλάδα, σύμφωνα με την έκθεση του ΟΟΣΑ OECD Pensions Outlook 2026. Στο τέλος του 2025, τα διαθέσιμα κεφάλαια των συγκεκριμένων ταμείων έφτασαν τα 3,2 δισ. ευρώ, σημειώνοντας άνοδο 20% σε σύγκριση με το 2024 και αντιστοιχώντας στο 1,3% του ελληνικού ΑΕΠ.
Η ενίσχυση αυτή συνδέεται κυρίως με τη λειτουργία του Ταμείου Επικουρικής Κεφαλαιοποιητικής Ασφάλισης (ΤΕΚΑ) από το 2022, αλλά και με τη δημιουργία νέων Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης (ΤΕΑ) τα τελευταία χρόνια.
Παρά τον υψηλό ρυθμό ανάπτυξης, το μέγεθος των κεφαλαιοποιητικών ταμείων στην Ελλάδα παραμένει περιορισμένο σε σχέση με χώρες του ΟΟΣΑ που διαθέτουν πολύ μεγαλύτερη εμπειρία στο συγκεκριμένο ασφαλιστικό μοντέλο.
Σε διεθνές επίπεδο, το ενεργητικό των κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών ταμείων στις χώρες του ΟΟΣΑ αυξήθηκε το 2025 κατά σχεδόν 12%, φτάνοντας τα 70,4 τρισ. δολάρια, ποσό που αντιστοιχεί στο 95,7% του συνολικού ΑΕΠ. Περίπου τα δύο τρίτα αυτού του ενεργητικού συγκεντρώνονται στις Ηνωμένες Πολιτείες.
Πώς ξεκίνησαν τα κεφαλαιοποιητικά ταμεία στην Ελλάδα
Η ανάπτυξη της επαγγελματικής ασφάλισης στην Ελλάδα ξεκίνησε σταδιακά πριν από περίπου δύο δεκαετίες. Βασικό θεσμικό βήμα αποτέλεσε ο νόμος 3029 του 2002, με τον οποίο θεσπίστηκε η δυνατότητα προαιρετικής επαγγελματικής ασφάλισης ως συμπληρωματικής μορφής προστασίας πέρα από τη δημόσια κύρια σύνταξη.
Ενδεικτικό της περιορισμένης αρχικής ανάπτυξης του θεσμού είναι ότι το 2007 το ενεργητικό των Ταμείων Επαγγελματικής Ασφάλισης ανερχόταν μόλις σε 25 εκατ. ευρώ, ενώ οι ασφαλισμένοι τους περιορίζονταν σε μερικές χιλιάδες εργαζομένους.
Η πρώτη ουσιαστική ώθηση ήρθε το 2013, όταν τέσσερα δημόσια ταμεία επικουρικής ασφάλισης μετατράπηκαν σε ταμεία υποχρεωτικής επαγγελματικής ασφάλισης. Πρόκειται για:
-
Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Επικούρησης Ασφαλιστών και Προσωπικού Ασφαλιστικών Επιχειρήσεων.
-
Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Φαρμακευτικών Εργασιών.
-
Το Ταμείο Επαγγελματικής Ασφάλισης Υπαλλήλων Εμπορίου Τροφίμων.
-
Το Επαγγελματικό Ταμείο Επικουρικής Ασφάλισης Προσωπικού Εταιρειών Πετρελαιοειδών.
Η δημιουργία των τεσσάρων αυτών φορέων είχε ως αποτέλεσμα το ενεργητικό των επαγγελματικών ταμείων να αυξηθεί σημαντικά, προσεγγίζοντας το 1 δισ. ευρώ το 2013.
Στη συνέχεια, η ανάπτυξη συνεχίστηκε με την ίδρυση νέων ταμείων προαιρετικής ασφάλισης. Ο αριθμός τους έφτασε τα 28, με περίπου τα δύο τρίτα να έχουν συσταθεί από το 2019 και μετά. Στην ανάπτυξη του θεσμού συνέβαλαν τράπεζες, επιχειρήσεις και επαγγελματικοί κλάδοι, ενώ το ποσοστό των εργαζομένων που είναι ασφαλισμένοι σε ΤΕΑ αυξήθηκε στο 6% του εργατικού δυναμικού.
ΤΕΚΑ: Η νέα ώθηση στο κεφαλαιοποιητικό σύστημα
Καθοριστική εξέλιξη για την ενίσχυση του κεφαλαιοποιητικού μοντέλου στην Ελλάδα ήταν η ίδρυση του ΤΕΚΑ το 2022. Το Ταμείο δημιουργήθηκε για τη χορήγηση επικουρικής σύνταξης στους νέους ασφαλισμένους μέσω ενός συστήματος στο οποίο οι εισφορές επενδύονται και δημιουργούν ατομικό συνταξιοδοτικό κεφάλαιο.
Για τους παλαιότερους ασφαλισμένους, η επικουρική σύνταξη εξακολουθεί να καταβάλλεται από το υφιστάμενο σύστημα επικουρικής ασφάλισης, με βάση το αναδιανεμητικό μοντέλο, όπως συμβαίνει και με την κύρια δημόσια σύνταξη.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΤΕΚΑ, το αποθεματικό του Ταμείου έφτασε τα 630 εκατ. ευρώ τον Ιούνιο του 2026, ενώ ο αριθμός των ασφαλισμένων ξεπέρασε τις 780.000. Η εξέλιξη αυτή αποτυπώνει τη διεύρυνση της ασφαλιστικής βάσης του νέου φορέα και τη σταδιακή αύξηση των κεφαλαίων που διαχειρίζεται.
Απόδοση επενδύσεων: Στο 4,9% το 2025
Σημαντικό ρόλο στη μελλοντική εξέλιξη των κεφαλαιοποιητικών συνταξιοδοτικών ταμείων διαδραματίζει η απόδοση των επενδύσεων. Καθώς οι εισφορές εργαζομένων και εργοδοτών επενδύονται, η αποτελεσματική διαχείριση των διαθέσιμων κεφαλαίων μπορεί να συμβάλει στην αύξηση του αποθεματικού και, σε βάθος χρόνου, στο ύψος των συντάξεων που θα καταβληθούν.
Στην έκθεσή του, ο ΟΟΣΑ επισημαίνει ότι οι επενδύσεις των συνταξιοδοτικών ταμείων καταγράφουν κατά κανόνα θετικές αποδόσεις, με εξαιρέσεις κυρίως σε περιόδους διεθνών οικονομικών και χρηματοπιστωτικών κρίσεων.
Παράλληλα, υπογραμμίζει τη σημασία της διαφοροποίησης των επενδύσεων, επισημαίνοντας ότι η τοποθέτηση μέρους των διαθέσιμων κεφαλαίων σε μετοχές μπορεί να ενισχύσει τις προοπτικές για υψηλότερες αποδόσεις σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα.
Για την Ελλάδα, η ονομαστική απόδοση των επενδύσεων των κεφαλαιοποιητικών ασφαλιστικών ταμείων διαμορφώθηκε στο 4,9% το 2025. Εάν αφαιρεθεί η επίδραση του πληθωρισμού, η πραγματική απόδοση ανήλθε στο 2,3%.
Πού επενδύονται τα χρήματα των ελληνικών ταμείων
Τα στοιχεία για τη σύνθεση του χαρτοφυλακίου των ελληνικών κεφαλαιοποιητικών ταμείων δείχνουν ότι σημαντικό μέρος των κεφαλαίων κατευθύνεται σε ομόλογα, έντοκα γραμμάτια, καταθέσεις και ρευστά διαθέσιμα.
Ειδικότερα, το 2025 οι επενδύσεις κατανέμονταν ως εξής:
-
36,2% σε ομόλογα και έντοκα γραμμάτια.
-
17,4% σε ρευστά διαθέσιμα και καταθέσεις.
-
15,3% σε μετοχές.
Η κατανομή αυτή δείχνει ότι οι τοποθετήσεις σε ομόλογα και καταθέσεις εξακολουθούν να έχουν σημαντικό βάρος στα χαρτοφυλάκια των ελληνικών ταμείων, ενώ οι επενδύσεις σε μετοχές αντιπροσωπεύουν μικρότερο ποσοστό.
Η περαιτέρω ανάπτυξη του κεφαλαιοποιητικού συστήματος, σύμφωνα με τις επισημάνσεις του ΟΟΣΑ, θα εξαρτηθεί τόσο από την αύξηση των ασφαλισμένων και των εισφορών όσο και από την αποτελεσματική διαχείριση των επενδυτικών κεφαλαίων. Παρά τη σημαντική άνοδο των τελευταίων ετών, η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται σε αρχικό στάδιο σε σύγκριση με χώρες όπου η επαγγελματική και κεφαλαιοποιητική ασφάλιση έχει πολύ μεγαλύτερη παράδοση.
