Ατομικός Επενδυτικός Λογαριασμός Ανηλίκων: Πώς θα διπλασιάζονται οι αποταμιεύσεις των παιδιών

Ένα νέο αποταμιευτικό και επενδυτικό εργαλείο για παιδιά θεσπίζεται με το νομοσχέδιο του υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, στο πλαίσιο των μέτρων της ΔΕΘ. Από τις αρχές του 2027, οι οικογένειες θα μπορούν να ανοίγουν Ατομικό Επενδυτικό Λογαριασμό Ανηλίκων, με το Δημόσιο να αντιστοιχίζει τις ιδιωτικές καταβολές έως 1.200 ευρώ ετησίως. Έτσι, για κάθε 100 ευρώ που καταθέτουν οι γονείς κάθε μήνα, το κράτος θα προσθέτει άλλα 100 ευρώ, δημιουργώντας ετήσιο κεφάλαιο 2.400 ευρώ, πριν από τις επενδυτικές αποδόσεις.

Το ανώτατο ποσό της κρατικής συμμετοχής δεν θα παραμείνει σταθερό, καθώς προβλέπεται να αυξάνεται κατά 10% ανά πενταετία, ώστε να ακολουθεί σταδιακά την εξέλιξη των τιμών και των εισοδημάτων. Ο νέος θεσμός, που περιλαμβάνεται στο νομοσχέδιο του υπουργού Εθνικής Οικονομίας Κυριάκου Πιερρακάκη, δημιουργεί ένα μακροπρόθεσμο πλαίσιο αποταμίευσης και επένδυσης για τη νέα γενιά.

Ο Ατομικός Επενδυτικός Λογαριασμός Ανηλίκων (ΑΕΛΑ) θα μπορεί να ανοίγει από τον νόμιμο εκπρόσωπο του παιδιού, εφόσον αυτό είναι έως δύο ετών και διαθέτει ελληνική ιθαγένεια. Δικαίωμα συμμετοχής θα έχουν επίσης παιδιά με ιθαγένεια κράτους-μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπό την προϋπόθεση ότι είναι φορολογικοί κάτοικοι Ελλάδας.

Η έναρξη λειτουργίας του θεσμού τοποθετείται στις αρχές του 2027, επομένως στην πρώτη φάση θα αφορά παιδιά που έχουν γεννηθεί από το 2025 και μετά.

Ο λογαριασμός θα δημιουργείται μέσω κατάλληλου χρηματοπιστωτικού παρόχου, όπως:

• Τράπεζα.

• Εταιρεία διαχείρισης αμοιβαίων κεφαλαίων.

• Ασφαλιστική επιχείρηση.

• Άλλος κατάλληλος χρηματοπιστωτικός φορέας.

Σημαντικό είναι ότι χρήματα δεν θα μπορούν να καταθέτουν μόνο οι γονείς. Εισφορές θα έχουν τη δυνατότητα να πραγματοποιούν παππούδες, γιαγιάδες, συγγενείς, νονοί, αλλά και επιχειρήσεις ή άλλα νομικά πρόσωπα. Το συνολικό ετήσιο όριο των ιδιωτικών εισφορών ορίζεται στα 10.000 ευρώ ανά παιδί.

Πώς θα συμμετέχει οικονομικά το Δημόσιο

Η βασική καινοτομία του νέου λογαριασμού είναι η ισόποση κρατική συνεισφορά. Για κάθε επιλέξιμη ιδιωτική κατάθεση, το Δημόσιο θα προσθέτει το ίδιο ποσό, με ανώτατο όριο τα 1.200 ευρώ τον χρόνο κατά την αρχική περίοδο εφαρμογής.

Η κρατική συμμετοχή θα πιστώνεται στον λογαριασμό μέσα σε 30 ημέρες από κάθε ιδιωτική καταβολή.

Για παράδειγμα, εάν οι γονείς καταθέτουν 100 ευρώ τον μήνα, θα συγκεντρώνουν συνολικά 1.200 ευρώ μέσα σε έναν χρόνο. Το κράτος θα προσθέτει ακόμη 1.200 ευρώ, με αποτέλεσμα το συνολικό κεφάλαιο να φτάνει τα 2.400 ευρώ, χωρίς να υπολογίζονται οι αποδόσεις ή τυχόν χρεώσεις.

Αντίστοιχα, σε περίπτωση που η οικογένεια καταθέσει 5.000 ευρώ μέσα σε ένα έτος, η κρατική συμμετοχή δεν θα είναι επίσης 5.000 ευρώ. Θα περιορίζεται στο προβλεπόμενο ανώτατο όριο των 1.200 ευρώ.

Τα τέσσερα επενδυτικά προφίλ που θα επιλέγουν οι γονείς

Τα χρήματα του λογαριασμού δεν θα παραμένουν απλώς σε έναν αποταμιευτικό λογαριασμό, αλλά θα επενδύονται σε συγκεκριμένες κατηγορίες χρηματοπιστωτικών προϊόντων. Ο γονέας ή ο νόμιμος εκπρόσωπος θα επιλέγει το επενδυτικό προφίλ, ανάλογα με τον βαθμό κινδύνου που επιθυμεί να αναλάβει.

Προβλέπονται τέσσερις διαφορετικές επιλογές:

• Συντηρητικό: 100% επενδύσεις σταθερού εισοδήματος και 0% μετοχές.

• Ισορροπημένο: 70% σταθερό εισόδημα και 30% μετοχές.

• Αναπτυξιακό: 30% σταθερό εισόδημα και 70% μετοχές.

• Δυναμικό: 100% μετοχές.

Εάν ο γονέας δεν επιλέξει κάποιο συγκεκριμένο μοντέλο, θα εφαρμόζεται αυτομάτως το αναπτυξιακό προφίλ, με πρόβλεψη κεφαλαιακής προστασίας των εισφορών.

Τρία χρόνια πριν από τη συμπλήρωση του 18ου έτους, το προεπιλεγμένο επενδυτικό μοντέλο θα μετατρέπεται αυτόματα σε ισορροπημένο, εκτός εάν ο νόμιμος εκπρόσωπος αποφασίσει διαφορετικά. Παράλληλα, κατά την τελευταία τριετία πριν από την ενηλικίωση θα επιτρέπεται η μετάβαση σε επενδυτικό προφίλ χαμηλότερου κινδύνου, ανεξάρτητα από τις προηγούμενες επιλογές.

Σε ποια προϊόντα θα επενδύονται τα χρήματα

Το επενδυτικό κεφάλαιο θα τοποθετείται αποκλειστικά σε επιλέξιμα χρηματοπιστωτικά μέσα, όπως αμοιβαία κεφάλαια, ETF, μετοχές και ομόλογα που διαπραγματεύονται σε ρυθμιζόμενες αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης ή του Ευρωπαϊκού Οικονομικού Χώρου.

Αντίθετα, δεν θα επιτρέπονται επενδύσεις σε κρυπτοστοιχεία, παράγωγα, προϊόντα μόχλευσης, δομημένα προϊόντα και ορισμένες κατηγορίες εναλλακτικών επενδύσεων.

Επιπλέον, προβλέπονται περιορισμοί στη διαχείριση του χαρτοφυλακίου, με κανόνες διασποράς και όρια έκθεσης, ώστε να αποφεύγεται η υπερβολική συγκέντρωση των χρημάτων σε μία μετοχή ή μία αγορά. Οι καταθέσεις και τα αμοιβαία κεφάλαια χρηματαγοράς, που αντιμετωπίζονται ως μετρητά, δεν θα μπορούν να ξεπερνούν το 5% του χαρτοφυλακίου, με συγκεκριμένες εξαιρέσεις.

Τι σημαίνει η εγγύηση κεφαλαίου για τις εισφορές

Ιδιαίτερη πρόβλεψη του νέου θεσμού είναι η κεφαλαιακή προστασία, η οποία καλύπτει τις ιδιωτικές εισφορές που δικαιούνται κρατική αντιστοίχιση, έως το αρχικό ετήσιο όριο των 1.200 ευρώ, καθώς και την αντίστοιχη κρατική συνεισφορά.

Στόχος είναι, όταν το παιδί συμπληρώσει τα 18 έτη, η αξία των επενδύσεων που έχουν αποκτηθεί με αυτά τα ποσά να μην είναι μικρότερη από το αρχικό ονομαστικό κεφάλαιο.

Ωστόσο, η προστασία δεν καλύπτει αυτομάτως τις ιδιωτικές καταβολές που υπερβαίνουν το ετήσιο όριο της κρατικής αντιστοίχισης. Για τα επιπλέον ποσά θα μπορεί να επιλέγεται πρόσθετη κεφαλαιακή προστασία, η οποία θα συνεπάγεται ξεχωριστή χρέωση.

Η συγκεκριμένη κάλυψη θα παρέχεται μέσω ανέκκλητης δέσμευσης από πιστωτικό ίδρυμα της ΕΕ ή ασφαλιστική επιχείρηση και προβλέπεται ότι θα ισχύει ακόμη και σε περίπτωση αφερεγγυότητας του παρόχου. Το κόστος της θα εμφανίζεται ξεχωριστά στον ενιαίο δείκτη κόστους.

Πόσο θα κοστίζει ο λογαριασμός

Το νομοσχέδιο προβλέπει ανώτατο όριο στο ετήσιο κόστος της προεπιλεγμένης επενδυτικής επιλογής, το οποίο δεν θα μπορεί να υπερβαίνει το 0,50% της μέσης ετήσιας αξίας του λογαριασμού.

Στο συγκεκριμένο ποσοστό δεν συνυπολογίζονται οι φόροι, τα τέλη των ρυθμιζόμενων αγορών και το κόστος της πρόσθετης κεφαλαιακής προστασίας, το οποίο θα τιμολογείται χωριστά.

Για την ενίσχυση της διαφάνειας, το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών θα δημοσιεύει κάθε χρόνο συγκριτικό πίνακα με το κόστος των προεπιλεγμένων επενδυτικών επιλογών όλων των παρόχων. Οι γονείς θα πρέπει να έχουν ενημερωθεί για τα σχετικά στοιχεία πριν υπογράψουν τη σύμβαση.

Πότε θα επιτρέπονται οι αναλήψεις

Τα χρήματα του Ατομικού Επενδυτικού Λογαριασμού θα παραμένουν δεσμευμένα μέχρι το παιδί να συμπληρώσει το 18ο έτος της ηλικίας του. Πρόωρη ανάληψη θα επιτρέπεται μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όπως ο θάνατος του γονέα ή του νόμιμου εκπροσώπου, ο θάνατος του δικαιούχου ή σοβαροί λόγοι υγείας του παιδιού.

Μέχρι την ενηλικίωση, τα δικαιώματα του ανηλίκου δεν θα μπορούν να ενεχυριαστούν, να εκχωρηθούν ή να κατασχεθούν, με την επιφύλαξη ειδικών διατάξεων αναγκαστικού δικαίου. Παράλληλα, ο λογαριασμός δεν θα εντάσσεται στην πτωχευτική περιουσία του γονέα ή του κηδεμόνα.

Εάν πραγματοποιηθεί ανάληψη κατά παράβαση των προβλεπόμενων περιορισμών, θα πρέπει να επιστραφεί στο Δημόσιο το σύνολο των κρατικών συνεισφορών που έχουν καταβληθεί μέχρι εκείνη τη στιγμή, μαζί με τις αντίστοιχες αποδόσεις τους.

Ο λογαριασμός, πάντως, δεν θα κλείνει. Θα εξακολουθεί να λειτουργεί με το ποσό που τυχόν απομένει, ενώ η κρατική συμμετοχή θα μπορεί να ενεργοποιηθεί ξανά όταν πραγματοποιηθούν νέες ιδιωτικές καταβολές.

Ποια φορολογικά προνόμια προβλέπονται

Το νέο πλαίσιο συνοδεύεται από φορολογικές απαλλαγές και διευκολύνσεις. Οι ιδιωτικές εισφορές έως 10.000 ευρώ ετησίως δεν θα θεωρούνται εισόδημα του ανηλίκου και δεν θα συνυπολογίζονται στα εισοδηματικά ή κοινωνικά κριτήρια. Η ίδια αντιμετώπιση προβλέπεται και για την κρατική συνεισφορά.

Επιπλέον, οι καταβολές θα εξαιρούνται από τον φόρο δωρεών και γονικών παροχών, ενώ τα μερίσματα, οι τόκοι και οι υπεραξίες που πιστώνονται στον λογαριασμό θα απαλλάσσονται από τον φόρο εισοδήματος.

Υπάρχει, ωστόσο, μία διαφοροποίηση σε σχέση με την αρχική εκδοχή που είχε τεθεί σε διαβούλευση. Από το τελικό πλαίσιο αφαιρέθηκε η ρητή εξαίρεση των εισφορών από τα τεκμήρια του πόθεν έσχες. Επομένως, δεν προβλέπεται ειδική απαλλαγή από τον έλεγχο της προέλευσης των χρημάτων.

Τι θα μπορεί να κάνει το παιδί όταν γίνει 18 ετών

Με τη συμπλήρωση του 18ου έτους, ο λογαριασμός μετατρέπεται σε προσωπικό περιουσιακό δικαίωμα του δικαιούχου. Από εκείνο το σημείο και μετά, το παιδί θα μπορεί να αποφασίσει πώς θα αξιοποιήσει το κεφάλαιο που έχει συγκεντρωθεί.

Συγκεκριμένα, θα έχει τη δυνατότητα:

• Να πραγματοποιήσει ολική ανάληψη του ποσού.

• Να μεταφέρει τα χρήματα σε τραπεζικό καταθετικό λογαριασμό.

• Να μεταφέρει το κεφάλαιο σε άλλον επενδυτικό λογαριασμό ή επενδυτικό ασφαλιστικό προϊόν.

• Να προχωρήσει σε μερική ανάληψη.

Η ανάληψη ή η μεταφορά των χρημάτων δεν θα υπόκειται σε φόρο. Εάν επιλεγεί η μεταφορά σε άλλον επενδυτικό λογαριασμό, θα διατηρείται το ιστορικό των επενδύσεων και η μεταφορά δεν θα θεωρείται νέα εισφορά.

Αυτοδιαχείριση: Μπορούν οι γονείς να επιλέγουν μόνοι τους τις επενδύσεις;

Πέρα από τα τέσσερα έτοιμα επενδυτικά μοντέλα που θα διαθέτουν οι πάροχοι, προβλέπεται και η δυνατότητα αυτοδιαχείρισης. Με αυτή την επιλογή, ο γονέας ή ο νόμιμος εκπρόσωπος θα μπορεί να αποφασίζει ο ίδιος σε ποια επιλέξιμα προϊόντα θα επενδύονται τα χρήματα του παιδιού.

Η δυνατότητα αυτή απευθύνεται κυρίως σε όσους διαθέτουν γνώση και εμπειρία στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Ωστόσο, δεν παρέχεται πλήρης ελευθερία κινήσεων.

Στην αυτοδιαχείριση, οι άμεσες επενδύσεις σε μετοχές και ομόλογα δεν θα μπορούν να υπερβαίνουν το 30% της συνολικής αξίας του χαρτοφυλακίου. Θα επιτρέπεται επίσης η επιλογή αμοιβαίων κεφαλαίων και ETF, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται τα όρια του επιλεγμένου επενδυτικού προφίλ.

Ο πάροχος θα ελέγχει κάθε επενδυτική εντολή πριν από την εκτέλεσή της και θα απορρίπτει όσες παραβιάζουν τους κανόνες του θεσμικού πλαισίου. Παράλληλα, θα παρακολουθεί τη σύνθεση του χαρτοφυλακίου και τη συμμόρφωσή του με το επιλεγμένο προφίλ και τους κανόνες διασποράς, πραγματοποιώντας ελέγχους τουλάχιστον μία φορά ανά τρίμηνο.

Τι γίνεται εάν η οικογένεια σταματήσει να καταθέτει χρήματα

Η διακοπή των καταβολών δεν θα συνεπάγεται ποινή, κατάσχεση ή υποχρεωτικό κλείσιμο του λογαριασμού.

Σε αυτή την περίπτωση, το ήδη συγκεντρωμένο κεφάλαιο θα παραμένει επενδυμένο και οι αποδόσεις θα συνεχίζουν να πιστώνονται κανονικά. Το Δημόσιο, όμως, δεν θα πραγματοποιεί νέες καταβολές, καθώς η κρατική αντιστοίχιση προϋποθέτει την ύπαρξη νέας επιλέξιμης ιδιωτικής εισφοράς.

Εάν η οικογένεια αποφασίσει αργότερα να ξεκινήσει ξανά τις καταθέσεις, η κρατική συμμετοχή θα ενεργοποιείται εκ νέου, πάντοτε εντός των προβλεπόμενων ετήσιων ορίων.

Πώς θα αυξάνεται η κρατική ενίσχυση ανά πενταετία

Το αρχικό ανώτατο όριο της κρατικής συμμετοχής θα είναι 1.200 ευρώ ετησίως για κάθε παιδί. Ωστόσο, το ποσό θα αυξάνεται κατά 10% κάθε πέντε χρόνια, ακολουθώντας την προβλεπόμενη κλιμάκωση.

Με βάση τον σχεδιασμό, η εξέλιξη του ανώτατου ορίου θα είναι η εξής:

Η αύξηση αφορά αποκλειστικά το ανώτατο ποσό που μπορεί να καταβάλει το Δημόσιο και όχι κάποια υποχρεωτική εισφορά της οικογένειας. Οι γονείς θα μπορούν να καταθέτουν όσα χρήματα επιθυμούν, από μικρά ποσά, όπως 10 ή 100 ευρώ τον χρόνο, έως και το συνολικό όριο των 10.000 ευρώ ετησίως.

Η κρατική συνεισφορά θα αντιστοιχεί πάντοτε στο ποσό που έχει καταβληθεί από ιδιώτες, χωρίς να ξεπερνά το εκάστοτε ανώτατο όριο.

Παραδείγματα εφαρμογής:

• Εάν η οικογένεια καταθέτει 1.200 ευρώ ετησίως κατά την αρχική περίοδο, το Δημόσιο προσθέτει άλλα 1.200 ευρώ. Το συνολικό ποσό φτάνει τα 2.400 ευρώ πριν από τις επενδυτικές αποδόσεις.

• Μετά την πρώτη πενταετία, εφόσον το κρατικό όριο έχει αυξηθεί στα 1.320 ευρώ, η οικογένεια θα πρέπει να καταθέσει τουλάχιστον το ίδιο ποσό για να λάβει τη μέγιστη κρατική ενίσχυση. Το συνολικό ετήσιο κεφάλαιο θα διαμορφώνεται τότε στα 2.640 ευρώ.

• Εάν η οικογένεια καταθέσει μόνο 600 ευρώ μέσα σε μία χρονιά, το κράτος θα προσθέσει επίσης 600 ευρώ, ακόμη και αν το ανώτατο όριο της κρατικής συνεισφοράς είναι υψηλότερο.

Με τον νέο Ατομικό Επενδυτικό Λογαριασμό Ανηλίκων, το Δημόσιο επιχειρεί να δημιουργήσει ένα μακροχρόνιο πλαίσιο οικονομικής ενίσχυσης των παιδιών, συνδέοντας την οικογενειακή αποταμίευση με την κρατική συμμετοχή και την επένδυση των χρημάτων μέχρι την ενηλικίωση.