Η εκπαίδευση στην Ελλάδα δεν λειτουργεί πλέον ως «μοχλός» κοινωνικής ανόδου, αλλά αντιμετωπίζει μια παρατεταμένη κρίση μέσα σε μια «βαλτωμένη» οικονομία.
Η νέα ενδιάμεση έκθεση της ΙΝΕ ΓΣΕΕ για το 2025 αποκαλύπτει ότι η Ελλάδα έχει ένα από τα υψηλότερα ποσοστά οικονομικά μη ενεργών αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης (12,1%), δηλαδή ένας στους οκτώ πτυχιούχους έχει εγκαταλείψει εντελώς την αναζήτηση εργασίας.
Σύμφωνα με το ΙΝΕ ΓΣΕΕ, το 28,9% του πληθυσμού (το υψηλότερο ποσοστό στην ΕΕ) δαπανά πάνω από το 40% του εισοδήματός του για στέγη, παγιδεύοντας τους πολίτες σε μια κατάσταση μόνιμης οικονομικής στενότητας.
Παρόμοια εικόνα παρουσιάζει τόσο το ποσοστό των οικονομικά μη ενεργών γυναικών όσο και εκείνο των αποφοίτων τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, με τη χώρα μας το γ’ τρίμηνο του 2025 να καταγράφει σε αυτές τις ομάδες το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό (35,9% και 12,1% αντίστοιχα), με ελάχιστα καλύτερη επίδοση μόνο σε σχέση με τα βαλκανικά κράτη-μέλη (για τις γυναίκες) και τις οικονομίες της Περιφέρειας (για τους αποφοίτους τριτοβάθμιας).
Καλύτερη είναι η εικόνα της Ελλάδας όσον αφορά το ποσοστό υποαπασχόλησης, που το γ’ τρίμηνο του 2025 διαμορφώθηκε στο 11,6%, σημαντικά μειωμένο σε σχέση με το γ’ τρίμηνο του 2019 (23,3%). Παρ’ όλα αυτά, το ποσοστό αυτό παραμένει σχεδόν διπλάσιο του μέσου όρου των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης, ενώ πριν από την οικονομική κρίση ήταν χαμηλότερο κατά 1,1 μονάδα.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι, ενώ μεταξύ γ’ τριμήνου 2019 και γ’ τριμήνου 2025 η Ελλάδα κατέγραψε τη δεύτερη μεγαλύτερη μείωση του ποσοστού ΝΕΕΤ μεταξύ 15 επιλεγμένων κρατών-μελών, σε σύγκριση με το γ’ τρίμηνο του 2009 (προ κρίσης) εμφανίζει την τέταρτη μικρότερη μείωση.
Ως αποτέλεσμα, η χώρα μας, μαζί με την Ιταλία, έχει πλέον το τέταρτο υψηλότερο ποσοστό ΝΕΕΤ, ενώ πριν από την ένταξη στα προγράμματα οικονομικής προσαρμογής βρισκόταν κοντά στον μέσο όρο της ΕΕ και αρκετά πάνω από χώρες που πλέον έχουν χαμηλότερα ποσοστά, όπως η Ισπανία, η Εσθονία, η Λετονία κ.ά. Τα στοιχεία δείχνουν ότι πάνω από δεκαπέντε χρόνια μετά την κρίση, ένα σημαντικό κομμάτι του ανθρώπινου κεφαλαίου παραμένει εκτός αγοράς εργασίας.
Το ποσοστό των ανδρών που παραμένουν εκτός παραγωγικής διαδικασίας αυξήθηκε
Η έκθεση καταγράφει μια ιστορική ανατροπή στη συμμετοχή των ανδρών στην αγορά εργασίας. Ενώ το 2009 η Ελλάδα είχε το χαμηλότερο ποσοστό οικονομικά μη ενεργών ανδρών στην Ευρώπη, το γ’ τρίμηνο του 2025 η εικόνα αντιστράφηκε.
Το ποσοστό των ανδρών που παραμένουν εκτός παραγωγικής διαδικασίας αυξήθηκε, ξεπερνώντας τον μέσο όρο της ΕΕ και των χωρών της Κεντρικής και Ανατολικής Ευρώπης. Ταυτόχρονα, η χώρα μας καταγράφει το δεύτερο υψηλότερο ποσοστό οικονομικά μη ενεργών γυναικών (35,9%), δείχνοντας ότι μεγάλο μέρος του δυναμικού πληθυσμού παραμένει στο περιθώριο.
Η «γενιά των NEETs» και η βιομηχανική αποψίλωση
Η απώλεια ανθρώπινου κεφαλαίου φαίνεται έντονα στους νέους 15-29 ετών (NEETs), όπου η Ελλάδα κατατάσσεται στην τέταρτη χειρότερη θέση της Ευρώπης, μαζί με την Ιταλία.
Παρά τη μείωση των τελευταίων ετών, η σύγκριση με το 2009 δείχνει ότι η Ελλάδα παρουσιάζει μια από τις πιο αδύναμες βελτιώσεις στην ΕΕ. Η ρίζα του προβλήματος βρίσκεται στη χαμηλή διείσδυση της βιομηχανίας (12,2%) και των κλάδων υψηλής τεχνολογίας, που δεν μπορούν να απορροφήσουν το μορφωμένο δυναμικό, προσφέροντας κυρίως θέσεις χαμηλής ποιότητας και αμοιβής.
