Το «σφίξιμο του ζωναριού» (οι περικοπές στον κρατικό προϋπολογισμό) στις χώρες της ΕΕ μειώνει τον εθνικό πλούτο, αυξάνει την ανεργία και μεγαλώνει το χάσμα ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς. Ακόμα και μία περικοπή κρατικών εξόδων που ισοδυναμεί με το 1% της οικονομίας, μπορεί να συρρικνώσει τη συνολική παραγωγή της χώρας κατά περίπου 1,6% μέσα σε τρία χρόνια.
Η οικονομική ζημιά είναι πολύ μεγαλύτερη όταν η χώρα βρίσκεται ήδη σε κρίση. Σε τέτοιες περιόδους, οι περικοπές κάνουν τόσο κακό στην πραγματική οικονομία, που τελικά το βάρος του δημόσιου χρέους μπορεί να φανεί μεγαλύτερο αντί να μικρύνει.
Αυτές οι πολιτικές λιτότητας ρίχνουν επίσης τον πληθωρισμό βραχυπρόθεσμα (κατά περίπου 0,35%).
Σύμφωνα με πληροφορίες του Παναγιώτη Ζαφειρόπουλου (in.gr) και νέα στοιχεία, τα οποία παραθέτει το Social Europe, δείχνουν ότι οι περικοπές κρατικών εξόδων στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης φρενάρουν την οικονομία, αυξάνουν την ανεργία, μεγαλώνουν τις ανισότητες στα εισοδήματα και μειώνουν τον πληθωρισμό.
Το πιο κρίσιμο, όμως, είναι ότι αυτή η ζημιά είναι πολύ πιο έντονη όταν η οικονομία περνάει κρίση (ύφεση), σε σύγκριση με τις περιόδους που αναπτύσσεται. Γι’ αυτό, οι κυβερνήσεις πρέπει να προσπαθούν να προστατεύσουν τους εργαζόμενους και τα φτωχότερα στρώματα από τις αρνητικές συνέπειες αυτών των μέτρων.
Το πραγματικό κόστος της λιτότητας
Σε πολλές χώρες της Ευρώπης, τα κρατικά ελλείμματα και το δημόσιο χρέος παραμένουν πολύ υψηλότερα σε σχέση με την εποχή πριν από την πανδημία και την ενεργειακή κρίση. Για να μαζέψουν αυτά τα ελλείμματα και να τηρήσουν τους αυστηρούς ευρωπαϊκούς κανόνες, πολλά κράτη εφαρμόζουν πολιτικές λιτότητας.
Στη μελέτη μας, παρουσιάζουμε νέα δεδομένα για το πώς αυτές οι πολιτικές επηρεάζουν την παραγωγή, την ανεργία, την ανισότητα και τις τιμές στο ράφι.
Για να βρούμε τις πραγματικές αιτίες και συνέπειες, αφήσαμε τα περίπλοκα μαθηματικά μοντέλα και μελετήσαμε ιστορικά αρχεία και πραγματικά παραδείγματα από το παρελθόν, όπου οι κυβερνήσεις αναγκάστηκαν να πάρουν ξαφνικά μέτρα για να μειώσουν τα ελλείμματά τους.
Η έρευνα καλύπτει 12 χώρες της ΕΕ (Αυστρία, Βέλγιο, Δανία, Φινλανδία, Γαλλία, Γερμανία, Ιρλανδία, Ιταλία, Ολλανδία, Πορτογαλία, Ισπανία και Σουηδία) για την περίοδο 1980 έως 2020.
Μείωση παραγωγής και αύξηση ανεργίας
Τα ευρήματά μας δείχνουν ότι, στο άμεσο και στο κοντινό μέλλον, το «μάζεμα» των κρατικών εξόδων: (α) ρίχνει την πραγματική παραγωγή της χώρας, (β) αυξάνει την ανεργία, (γ) μεγαλώνει την ψαλίδα ανάμεσα σε πλούσιους και φτωχούς, και (δ) ρίχνει τον πληθωρισμό.
Πιο συγκεκριμένα, αν το κράτος κάνει περικοπές που αντιστοιχούν στο 1% της οικονομίας του, τον πρώτο κιόλας χρόνο η πραγματική οικονομία συρρικνώνεται κατά 0,6%. Τρία χρόνια μετά, η συνολική χασούρα φτάνει το 1,6%. Η ανεργία αυξάνεται άμεσα – κατά 0,6% μόλις εφαρμοστούν τα μέτρα και φτάνει συνολικά στο 0,9% δύο χρόνια αργότερα.
Παράλληλα, η ανισότητα στα εισοδήματα αυξάνεται εξίσου γρήγορα.
Τα αποτελέσματά μας δείχνουν ξεκάθαρα ότι το «σφίξιμο του ζωναριού» φρενάρει την οικονομία πολύ πιο βίαια όταν υπάρχει ήδη οικονομική κρίση. Σε τέτοιες περιόδους, για κάθε 1 ευρώ που κόβει το κράτος από τα έξοδά του, η συνολική οικονομία της χώρας χάνει τελικά περισσότερο από 1 ευρώ.
Αντίθετα, σε περιόδους που η οικονομία πηγαίνει καλά, η ζημιά είναι πολύ μικρότερη (η οικονομία χάνει περίπου μισό ευρώ για κάθε 1 ευρώ περικοπών).
Οι αρνητικές συνέπειες είναι ξεκάθαρα χειρότερες όταν υπάρχει ύφεση. Μάλιστα, αν η οικονομία δεχτεί κι άλλο χτύπημα από εξωτερικούς παράγοντες, ή αν τα μέτρα λιτότητας χτυπήσουν κλάδους της αγοράς που προσφέρουν πολλές θέσεις εργασίας, η συνολική ζημιά στην οικονομία θα μπορούσε να είναι ακόμα πιο βαριά.
Ένας πιο «έξυπνος» δρόμος για τη μείωση του χρέους
Μια έξυπνη προσέγγιση απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό. Τα μελλοντικά μέτρα λιτότητας που θα πάρουν οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις πρέπει να προσέχουν πολύ, ώστε να μην χτυπήσουν τα χαμηλά εισοδήματα και να μην καταστρέψουν θέσεις εργασίας.
Αν προστατευτούν οι εργαζόμενοι, το κράτος δεν θα χρειαστεί να πληρώνει τεράστια ποσά σε επιδόματα ανεργίας και, παράλληλα, θα κρατήσει σταθερά τα έσοδά του από τους φόρους.
Σε όλη την Ευρώπη, λοιπόν, οι μελλοντικές οικονομικές αποφάσεις πρέπει να σχεδιάζονται με τρόπο που να είναι όσο το δυνατόν πιο δίκαιος κοινωνικά. Μόνο έτσι θα ελαχιστοποιηθούν οι αρνητικές συνέπειες, θα προστατευτεί η εργασία και τα μέτρα αυτά θα γίνουν πιο αποδεκτά από τους ίδιους τους πολίτες.
