Νέο πλαίσιο προστασίας για όσους απασχολούνται μέσω ψηφιακών πλατφορμών, με περιορισμούς στη χρήση αυτοματοποιημένων συστημάτων παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων, αλλά και ενισχυμένα δικαιώματα ενημέρωσης, συλλογικής εκπροσώπησης και εργασιακής ασφάλειας, εισάγει το νομοσχέδιο του υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης.
Το σχέδιο νόμου, με τίτλο «Κανόνες στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης στην αγορά εργασίας – Προστασία εργαζομένων στις πλατφόρμες - Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/2831 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου της 23ης Οκτωβρίου 2024 – Συνταξιοδοτικές ρυθμίσεις - Λοιπές διατάξεις», επιχειρεί να θέσει συγκεκριμένους κανόνες στη λειτουργία των ψηφιακών πλατφορμών και στον τρόπο με τον οποίο αυτές διαχειρίζονται το ανθρώπινο δυναμικό τους.
Στο επίκεντρο βρίσκονται τόσο οι εργαζόμενοι με σχέση εξαρτημένης εργασίας όσο και τα φυσικά πρόσωπα που παρέχουν υπηρεσίες μέσω συμβάσεων ανεξάρτητων υπηρεσιών ή έργου. Το νομοσχέδιο προβλέπει, μεταξύ άλλων, ότι οι πλατφόρμες θα πρέπει να αξιολογούν τους κινδύνους από τη χρήση αλγορίθμων, να ενημερώνουν τους εργαζομένους για τις αυτοματοποιημένες αποφάσεις και να διασφαλίζουν ότι η τεχνολογία δεν θέτει σε κίνδυνο την υγεία και την ασφάλειά τους.
Η δημόσια διαβούλευση για το νομοσχέδιο θα διαρκέσει έως τις 19 Νοεμβρίου 2026.
Υπουργείο Εργασίας: Σε διαβούλευση το νομοσχέδιο για τα όρια στην AI - Τι προβλέπει
Όρια στους αλγόριθμους και την τεχνητή νοημοσύνη – Τι υποχρεούνται να κάνουν οι πλατφόρμες
Μία από τις βασικές αλλαγές αφορά τον τρόπο με τον οποίο οι ψηφιακές πλατφόρμες χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένα συστήματα για την παρακολούθηση και τη λήψη αποφάσεων που επηρεάζουν όσους εργάζονται μέσω αυτών.
Σύμφωνα με τις νέες διατάξεις, οι πλατφόρμες θα πρέπει να αξιολογούν τους κινδύνους που ενδέχεται να προκαλούν τα αυτοματοποιημένα συστήματα στην υγεία και την ασφάλεια των εργαζομένων. Στην αξιολόγηση θα λαμβάνονται υπόψη, μεταξύ άλλων:
- Οι πιθανοί κίνδυνοι εργατικών ατυχημάτων.
- Οι κίνδυνοι που συνδέονται με ακραία καιρικά φαινόμενα.
- Οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι.
- Οι εργονομικοί κίνδυνοι.
Οι εταιρείες θα πρέπει επίσης να εξετάζουν εάν οι δικλίδες ασφαλείας που διαθέτουν τα συστήματά τους είναι επαρκείς και να λαμβάνουν τα κατάλληλα προληπτικά και προστατευτικά μέτρα. Τα αποτελέσματα της αξιολόγησης θα πρέπει να καταγράφονται στη γραπτή εκτίμηση επαγγελματικού κινδύνου.
Παράλληλα, προβλέπεται ρητά ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες δεν επιτρέπεται να χρησιμοποιούν αυτοματοποιημένα συστήματα με τρόπο που ασκεί αδικαιολόγητη πίεση στους εργαζομένους ή θέτει σε κίνδυνο τη σωματική και ψυχική τους υγεία.
Οι εργαζόμενοι και οι εκπρόσωποί τους θα πρέπει να ενημερώνονται και να συμμετέχουν στις διαδικασίες διαβούλευσης για τα συγκεκριμένα ζητήματα. Οι σχετικές προβλέψεις δεν περιορίζονται μόνο στα συστήματα που λαμβάνουν αυτόνομα αποφάσεις, αλλά καλύπτουν και εκείνα που υποστηρίζουν ή επηρεάζουν με οποιονδήποτε τρόπο τη λήψη τους.
Ενημέρωση για τις συνθήκες εργασίας και μητρώο στο ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ
Το νομοσχέδιο εισάγει επίσης αυξημένες υποχρεώσεις διαφάνειας για τις ψηφιακές πλατφόρμες. Ειδικότερα, προβλέπεται η δημιουργία Μητρώου Ψηφιακών Πλατφορμών Εργασίας στο πληροφοριακό σύστημα ΕΡΓΑΝΗ ΙΙ, στο οποίο θα εγγράφονται οι πλατφόρμες και οι διαμεσολαβητές.
Στο μητρώο θα δηλώνεται η εργασία που παρέχουν τα πρόσωπα που συνεργάζονται με τις συγκεκριμένες επιχειρήσεις, ανεξάρτητα από το καθεστώς απασχόλησής τους. Το μητρώο θα διαλειτουργεί, επίσης, με τα πληροφοριακά συστήματα του υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου.
Επιπλέον, οι πλατφόρμες θα έχουν την υποχρέωση να διαθέτουν δημόσια μέσω των ιστοτόπων τους ή να υποβάλλουν στην Επιθεώρηση Εργασίας και στους εκπροσώπους των εργαζομένων συγκεκριμένες πληροφορίες.
Σε αυτές περιλαμβάνονται:
- Ο αριθμός των προσώπων που εργάζονται μέσω της πλατφόρμας, ανά επίπεδο δραστηριότητας.
- Το συμβατικό καθεστώς ή το καθεστώς εργασίας τους.
- Οι γενικοί όροι και οι προϋποθέσεις που διέπουν τις συνεργασίες.
- Οι διαμεσολαβητές με τους οποίους συνεργάζεται η πλατφόρμα.
Παράλληλα, η Επιθεώρηση Εργασίας και οι εκπρόσωποι των εργαζομένων θα μπορούν να ζητούν πρόσθετα στοιχεία για τη δραστηριότητα των προσώπων που απασχολούνται μέσω της πλατφόρμας. Ειδικότερα, θα έχουν πρόσβαση σε πληροφορίες σχετικά με τη μέση διάρκεια της δραστηριότητας, τον μέσο εβδομαδιαίο αριθμό ωρών εργασίας ανά άτομο και το μέσο εισόδημα.
Οι πληροφορίες θα πρέπει να επικαιροποιούνται τουλάχιστον κάθε έξι μήνες. Για τις πολύ μικρές, μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις προβλέπεται ετήσια επικαιροποίηση, ενώ οι αλλαγές στους βασικούς όρους και τις προϋποθέσεις θα πρέπει να γνωστοποιούνται κάθε φορά που τροποποιούνται ουσιαστικά.
Οι υποχρεώσεις ενημέρωσης αφορούν και πλατφόρμες που έχουν την έδρα τους σε άλλο κράτος-μέλος της ΕΕ, εφόσον μέσω αυτών εργάζονται πρόσωπα στην Ελλάδα.
Ιδιωτική επικοινωνία, προστασία από απόλυση και δικαίωμα καταγγελίας
Σημαντικές είναι και οι προβλέψεις για την επικοινωνία μεταξύ των εργαζομένων. Οι ψηφιακές πλατφόρμες θα πρέπει να παρέχουν τη δυνατότητα στα πρόσωπα που εργάζονται μέσω αυτών να επικοινωνούν μεταξύ τους ιδιωτικά και με ασφάλεια, αλλά και να έρχονται σε επαφή με τους εκπροσώπους τους.
Μάλιστα, προβλέπεται ρητά ότι οι πλατφόρμες δεν επιτρέπεται να αποκτούν πρόσβαση στις συγκεκριμένες επικοινωνίες ή να τις παρακολουθούν, με την επιφύλαξη της συμμόρφωσης προς τους κανόνες προστασίας προσωπικών δεδομένων.
Το νομοσχέδιο θεσπίζει, επίσης, προστασία από δυσμενή μεταχείριση για όσους προχωρούν σε καταγγελίες κατά μιας πλατφόρμας ή επιχειρούν να επιβάλουν την εφαρμογή των εργασιακών δικαιωμάτων τους. Απαγορεύεται η απόλυση, η λύση της σύμβασης ή οποιαδήποτε ισοδύναμη ενέργεια ως αντίποινο για την άσκηση των δικαιωμάτων που προβλέπει το νέο πλαίσιο.
Εάν ένας εργαζόμενος θεωρεί ότι απολύθηκε ή ότι η σύμβασή του λύθηκε για αυτόν τον λόγο, θα μπορεί να ζητήσει από την πλατφόρμα έγγραφη και τεκμηριωμένη αιτιολόγηση, χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση.
Επιπλέον, εφόσον ο εργαζόμενος παρουσιάσει ενώπιον δικαστηρίου πραγματικά περιστατικά που στηρίζουν την εκτίμηση ότι η απόλυση ή η λύση της σύμβασης συνδέεται με την άσκηση των δικαιωμάτων του, το βάρος απόδειξης μεταφέρεται στην ψηφιακή πλατφόρμα. Η εταιρεία θα πρέπει, δηλαδή, να αποδείξει ότι η απόφασή της βασίστηκε σε διαφορετικούς λόγους.
Υγεία και ασφάλεια, προστασία από παρενόχληση και συλλογική εκπροσώπηση
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην προστασία της υγείας και της ασφάλειας των προσώπων που εκτελούν εργασία σε πλατφόρμες. Οι εταιρείες θα έχουν αντίστοιχες υποχρεώσεις πρόνοιας, υγιεινής και ασφάλειας με εκείνες που ισχύουν για τους εργαζομένους με σχέση εξαρτημένης εργασίας, ακόμη και όταν η συνεργασία βασίζεται σε σύμβαση ανεξάρτητων υπηρεσιών ή έργου.
Για όσους απασχολούνται στη διανομή ή τη μεταφορά προϊόντων και αντικειμένων προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η εφαρμογή των σχετικών διατάξεων για την παροχή προστατευτικού κράνους και την προσαύξηση 15% επί του ελάχιστου νομοθετημένου μισθού σε περίπτωση χρήσης ιδίου μέσου. Το νομοσχέδιο επιτρέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να συμφωνείται αντί της παροχής κράνους η απόδοση της αξίας του μέσω προσαύξησης για συγκεκριμένο αριθμό διανομών ή μεταφορών. Οι λεπτομέρειες, τα ποσά και η συχνότητα των προσαυξήσεων θα καθοριστούν με υπουργική απόφαση.
Παράλληλα, οι πλατφόρμες θα πρέπει να λαμβάνουν μέτρα για την πρόληψη και αντιμετώπιση της βίας και της παρενόχλησης στην εργασία, καθώς και να διαθέτουν αποτελεσματικούς διαύλους υποβολής σχετικών καταγγελιών.
Στο πεδίο των συλλογικών δικαιωμάτων, το νομοσχέδιο προβλέπει ότι τα πρόσωπα που εργάζονται μέσω πλατφορμών χωρίς σχέση εξαρτημένης εργασίας με την πλατφόρμα ή τους διαμεσολαβητές θα μπορούν:
- Να συστήνουν οργανώσεις για την προώθηση των επαγγελματικών συμφερόντων τους.
- Να ασκούν το δικαίωμα απεργίας μέσω των οργανώσεών τους.
- Να συμμετέχουν σε συλλογικές διαπραγματεύσεις.
- Να καταρτίζουν συλλογικές συμφωνίες.
Το υπουργείο Εργασίας προβλέπεται, επίσης, να λαμβάνει μέτρα για την ενίσχυση του ρόλου των κοινωνικών εταίρων και την προώθηση των συλλογικών διαπραγματεύσεων στην εργασία μέσω πλατφορμών.
Ποιοι ελέγχουν τις πλατφόρμες και τι κυρώσεις προβλέπονται
Την εποπτεία για την εφαρμογή των νέων διατάξεων αναλαμβάνουν, ανάλογα με το αντικείμενο, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα και η Επιθεώρηση Εργασίας.
Οι δύο αρχές θα συνεργάζονται, θα ανταλλάσσουν πληροφορίες και θα μπορούν να διενεργούν κοινούς ελέγχους, ιδίως όταν προκύπτουν ζητήματα σχετικά με τις επιπτώσεις των αυτοματοποιημένων συστημάτων παρακολούθησης και λήψης αποφάσεων στους εργαζομένους.
Για παραβάσεις που αφορούν την προστασία προσωπικών δεδομένων προβλέπεται η εφαρμογή των ανώτατων διοικητικών προστίμων του Γενικού Κανονισμού Προστασίας Δεδομένων (GDPR). Για τις υπόλοιπες παραβιάσεις των υποχρεώσεων του νέου πλαισίου προβλέπονται οι κυρώσεις της εργατικής νομοθεσίας.
Το ύψος των προστίμων ανά κατηγορία παράβασης θα καθοριστεί με υπουργική απόφαση, λαμβάνοντας υπόψη τη σοβαρότητα και τη διάρκεια της παράβασης, τον αριθμό των εργαζομένων που επηρεάζονται, την υπαιτιότητα της πλατφόρμας και το ενδεχόμενο επανάληψης της παράβασης.
Τέλος, το νομοσχέδιο προβλέπει μεταβατική περίοδο για την εφαρμογή ορισμένων υποχρεώσεων. Ειδικότερα, οι ήδη υφιστάμενες πλατφόρμες θα πρέπει να διαθέσουν τις προβλεπόμενες πληροφορίες εντός έξι μηνών από τη δημοσίευση του νόμου, ενώ για τις νεοσύστατες πλατφόρμες η αντίστοιχη προθεσμία θα υπολογίζεται από την ημερομηνία σύστασής τους.
