Το κινητό τηλέφωνο έχει γίνει αναπόσπαστο κομμάτι της καθημερινότητας για εκατομμύρια ανθρώπους, με τον χρόνο μπροστά στις οθόνες να αυξάνεται συνεχώς. Σύμφωνα με στοιχεία από το Ηνωμένο Βασίλειο, ένας μέσος ενήλικας περνά περίπου 7,5 ώρες ημερησίως μπροστά σε κάποια οθόνη, είτε πρόκειται για smartphone, υπολογιστή, τηλεόραση ή κονσόλα παιχνιδιών.
Ωστόσο, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι το ζήτημα δεν είναι μόνο πόσο χρόνο αφιερώνουμε στις οθόνες, αλλά κυρίως πώς τον αξιοποιούμε. Άλλο είναι η εκμάθηση μιας νέας δεξιότητας ή η επικοινωνία με αγαπημένα πρόσωπα και άλλο το ατελείωτο σκρολάρισμα χωρίς συγκεκριμένο σκοπό.
Το φαινόμενο του λεγόμενου «doomscrolling», δηλαδή της αδιάκοπης κατανάλωσης περιεχομένου στα κοινωνικά δίκτυα, απασχολεί ολοένα και περισσότερο επιστήμονες και ειδικούς ψυχικής υγείας, οι οποίοι προτείνουν πρακτικούς τρόπους για μια πιο ισορροπημένη σχέση με την τεχνολογία.
Από το παθητικό σκρολάρισμα στο ενεργό παιχνίδι
Παρότι τα βιντεοπαιχνίδια συχνά κατηγορούνται για την αύξηση του χρόνου μπροστά στην οθόνη, αρκετές μελέτες δείχνουν ότι μπορούν να προσφέρουν γνωστικά και κοινωνικά οφέλη.
Παιχνίδια στρατηγικής, εξερεύνησης ή συνεργασίας ενισχύουν δεξιότητες όπως η επίλυση προβλημάτων, η συγκέντρωση και ο συντονισμός, ενώ τα διαδικτυακά παιχνίδια πολλών παικτών μπορούν να δημιουργήσουν αίσθηση κοινότητας και κοινωνικής σύνδεσης.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι αυτό που έχει σημασία δεν είναι μόνο το παιχνίδι, αλλά και το κίνητρο πίσω από τη χρήση του. Όταν η ενασχόληση γίνεται συνειδητά και για ψυχαγωγία, τα οφέλη είναι συχνά μεγαλύτερα.
Παιχνίδια λέξεων αντί για ατελείωτα βίντεο
Μία ακόμη πρόταση αφορά την αντικατάσταση των σύντομων viral βίντεο με δραστηριότητες που ενεργοποιούν περισσότερο τον εγκέφαλο.
Παιχνίδια λέξεων, γρίφοι και εφαρμογές που απαιτούν μνήμη, συγκέντρωση και επίλυση προβλημάτων μπορούν να συμβάλουν στη διατήρηση της γνωστικής λειτουργίας και να προσφέρουν πιο ουσιαστική ενασχόληση σε σχέση με την παθητική κατανάλωση περιεχομένου.
Σε αντίθεση με το αδιάκοπο σκρολάρισμα, απαιτούν ενεργή συμμετοχή και διατηρούν το μυαλό σε εγρήγορση.
Οι οθόνες ως εργαλείο σύνδεσης
Παρά τις συχνές επικρίσεις για τα κοινωνικά δίκτυα, οι ειδικοί αναγνωρίζουν ότι οι ψηφιακές πλατφόρμες μπορούν να λειτουργήσουν ως σημαντικό εργαλείο επικοινωνίας.
Η δυνατότητα διατήρησης επαφής με φίλους και συγγενείς, ακόμη και όταν βρίσκονται σε διαφορετικές πόλεις ή χώρες, συμβάλλει στη μείωση της κοινωνικής απομόνωσης.
Ιδιαίτερα για άτομα που δυσκολεύονται να ενταχθούν σε κοινωνικές ομάδες ή ανήκουν σε μειονότητες, οι διαδικτυακές κοινότητες μπορούν να προσφέρουν αίσθηση αποδοχής και υποστήριξης.
Δημιουργία αντί για κατανάλωση
Οι ειδικοί προτείνουν επίσης τη μετατροπή της οθόνης από μέσο κατανάλωσης σε εργαλείο δημιουργίας.
Εφαρμογές σχεδίασης, επεξεργασίας βίντεο, μουσικής παραγωγής ή γραφιστικής επιτρέπουν στους χρήστες να εκφράζονται δημιουργικά και να αναπτύσσουν νέες δεξιότητες.
Η δημιουργική διαδικασία μπορεί να ενισχύσει την αυτοπεποίθηση, να βελτιώσει τη διάθεση και να προσφέρει την αίσθηση παραγωγικότητας που συχνά λείπει από το παθητικό σκρολάρισμα.
Εκμάθηση νέων δεξιοτήτων μέσω της τεχνολογίας
Οι οθόνες δεν χρησιμοποιούνται μόνο για ψυχαγωγία, αλλά και για εκπαίδευση.
Εφαρμογές και ψηφιακές πλατφόρμες προσφέρουν τη δυνατότητα εκμάθησης ξένων γλωσσών, μουσικών οργάνων, επαγγελματικών δεξιοτήτων ή ακόμη και νέων χόμπι, από οποιοδήποτε σημείο και οποιαδήποτε στιγμή.
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ακόμη και λίγα λεπτά καθημερινής εξάσκησης μπορούν να οδηγήσουν σε σημαντική πρόοδο, αρκεί η χρήση να γίνεται με στόχο και συνέπεια.
Η ουσία δεν είναι η οθόνη αλλά ο τρόπος χρήσης της
Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι οι οθόνες δεν αποτελούν από μόνες τους πρόβλημα. Η διαφορά βρίσκεται στον βαθμό ελέγχου που έχει ο χρήστης πάνω στις συνήθειές του.
Όταν η χρήση γίνεται συνειδητά και εξυπηρετεί έναν συγκεκριμένο σκοπό, μπορεί να συμβάλει στη μάθηση, την ψυχαγωγία και την κοινωνική σύνδεση. Αντίθετα, όταν μετατρέπεται σε μηχανική συνήθεια χωρίς στόχο, είναι πιο πιθανό να οδηγήσει σε άγχος, κόπωση και αίσθηση απώλειας χρόνου.
Γι’ αυτό και οι ειδικοί προτείνουν λιγότερο παθητικό σκρολάρισμα και περισσότερες δραστηριότητες που προσφέρουν ουσιαστική συμμετοχή, δημιουργικότητα και αλληλεπίδραση.
