Η συζήτηση για τη σχέση της Gen Z με την εργασία αποκτά νέα διάσταση στη Γαλλία, καθώς η ανεργία των νέων κάτω των 25 ετών αυξάνεται και πάλι, ενώ την ίδια ώρα ο κόσμος των επιχειρήσεων αναζητά νέες λύσεις για την ένταξή τους στην αγορά εργασίας.
Στο επίκεντρο βρίσκεται και η πρόταση της Medef, του γαλλικού εργοδοτικού φορέα, για τη δημιουργία μιας «μόνιμης σύμβασης για νέους», η οποία θα μπορούσε να καταγγελθεί χωρίς αιτιολογία κατά τα πρώτα χρόνια της εργασιακής σχέσης.
Το ζήτημα αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος για τους νέους με χαμηλότερα τυπικά προσόντα, οι οποίοι συχνά ξεκινούν την επαγγελματική τους διαδρομή από σαφώς δυσμενέστερη θέση.
Η αφετηρία δεν είναι ίδια για όλους
Μελέτη του καθηγητή Διοίκησης Ανθρώπινου Δυναμικού Ζαν-Φρανσουά Γκαρσία και της ομάδας του, σε 2.421 νέους που υποστηρίζονται από υπηρεσίες απασχόλησης στη Νορμανδία, επιχειρεί να φωτίσει τη σχέση των νέων χαμηλής ειδίκευσης με την εργασία.
Τα στοιχεία δείχνουν ότι η εκπαιδευτική πορεία εξακολουθεί να επηρεάζεται έντονα από την κοινωνική προέλευση.
Σύμφωνα με το INSEE, το 2023 το ποσοστό ανεργίας μεταξύ των νέων που διέθεταν έως και απολυτήριο λυκείου και είχαν ολοκληρώσει την αρχική εκπαίδευσή τους ένα έως τέσσερα χρόνια νωρίτερα έφτανε το 22%. Για τους αποφοίτους τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, το αντίστοιχο ποσοστό ήταν μόλις 9%.
Η ανισότητα γίνεται ακόμη πιο εμφανής όταν εξετάζεται το οικογενειακό υπόβαθρο. Με βάση τα στοιχεία του INSEE για το 2025, το 15% των νέων ηλικίας 25-34 ετών που προέρχονται από οικογένειες εργατών δεν διαθέτει πτυχίο, έναντι μόλις 2% όσων είναι παιδιά στελεχών ή ανώτερων επαγγελματιών.
Αντίστοιχα, το 83% των παιδιών στελεχών ή επαγγελματιών διαθέτει πτυχίο τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, ενώ το ποσοστό πέφτει στο 37% για τα παιδιά εργατών.
Με άλλα λόγια, η Gen Z δεν ξεκινά από την ίδια γραμμή. Οι κοινωνικές και οικονομικές συνθήκες διαμορφώνουν σε μεγάλο βαθμό όχι μόνο το επίπεδο εκπαίδευσης, αλλά και τις επιλογές που μπορεί να κάνει ένας νέος όταν αναζητά εργασία.
«Δεν θέλουμε να μας λένε ότι δεν ξέρουμε να δουλεύουμε»
Για αρκετούς νέους με χαμηλή ειδίκευση, η μη συνέχιση των σπουδών δεν αποτελεί απαραίτητα συνειδητή επιλογή. Συχνά συνδέεται με οικονομικούς περιορισμούς και την ανάγκη να μπουν όσο το δυνατόν νωρίτερα στην αγορά εργασίας.
Και ενώ η Gen Z συχνά παρουσιάζεται ως μια γενιά που απαιτεί ευελιξία, ισορροπία μεταξύ επαγγελματικής και προσωπικής ζωής και εργασία με σκοπό, η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη.
Για έναν νέο που δυσκολεύεται να βρει σταθερή δουλειά, το ερώτημα μπορεί να μην είναι «έχει νόημα αυτή η εργασία;», αλλά πολύ πιο απλά: «Μπορώ να ζήσω από αυτήν;»
Σταματήστε να δυσφημείτε τη γενιά μας όσον αφορά την αποδοτικότητα στην εργασία», αναφέρει χαρακτηριστικά ένας από τους νέους που συμμετείχαν στην έρευνα, περιγράφοντας την απογοήτευση που προκαλεί η διαρκής επανάληψη ότι «οι νέοι δεν ξέρουν πια να δουλεύουν».
Η αίσθηση αυτή τροφοδοτεί αποθάρρυνση, απογοήτευση και, σε ορισμένες περιπτώσεις, την αίσθηση ότι οι νέοι αποκλείονται από τον κόσμο της εργασίας πριν καν προλάβουν να αποδείξουν τι μπορούν να κάνουν.
Σεβασμός, εμπιστοσύνη και ευκαιρίες
Η έρευνα υποδεικνύει ότι η σχέση ανάμεσα στους νέους χαμηλής ειδίκευσης και τους εργοδότες χρειάζεται να οικοδομηθεί ξανά πάνω στην εμπιστοσύνη.
Το 60% των νέων που συμμετείχαν στη μελέτη γνωρίζει πολύ καλά ότι θα πρέπει να αποδείξει την αξία του προκειμένου να πετύχει επαγγελματικά. Αυτό που ζητούν, όμως, είναι να τους δοθεί πραγματικά η ευκαιρία να το κάνουν.
Ο Γκαρσία αναδεικνύει τρεις βασικούς άξονες: σεβασμό, καλοσύνη και υποστήριξη.
Σεβασμός σημαίνει να μην αντιμετωπίζονται με προκαταλήψεις και να ακούγονται οι φιλοδοξίες τους. Καλοσύνη σημαίνει να υπάρχει χώρος για λάθη και εποικοδομητική ανατροφοδότηση. Υποστήριξη σημαίνει ουσιαστική πρόσβαση σε εκπαίδευση και ανάπτυξη δεξιοτήτων.
Οι συμπεριφορές αυτές δεν αποτελούν απλώς μια καλύτερη πρακτική διαχείρισης προσωπικού. Μπορούν να καθορίσουν το κατά πόσο ένας νέος θα αισθανθεί ότι ανήκει σε μια επιχείρηση και ότι έχει πραγματικές δυνατότητες εξέλιξης.
Οι επιχειρήσεις καλούνται, επομένως, να παίξουν έναν ευρύτερο ρόλο: όχι μόνο να προσλαμβάνουν εργαζομένους, αλλά να δημιουργούν συνθήκες μέσα στις οποίες άνθρωποι με διαφορετικές αφετηρίες θα μπορούν να αποκτήσουν δεξιότητες, να εξελιχθούν και να διεκδικήσουν μια καλύτερη θέση στην κοινωνία.
Το ερώτημα που τίθεται είναι τελικά βαθύτερο: πόσο «ελεύθερη» είναι η επιλογή ενός νέου για μια εργασία με νόημα όταν η οικονομική πραγματικότητα τον υποχρεώνει πρώτα να εξασφαλίσει τα απολύτως απαραίτητα;
Όπως έχει επισημάνει ο κοινωνιολόγος Φρανσουά Ντουμπέ, η κοινωνική αναπαραγωγή παραμένει ισχυρή: οι μελλοντικές ελίτ προέρχονται σε μεγάλο βαθμό από τις ίδιες τις ελίτ, ενώ οι νέοι που καταλήγουν στις πιο κοπιώδεις και χαμηλότερα αμειβόμενες θέσεις εργασίας προέρχονται δυσανάλογα από τα λιγότερο προνομιούχα κοινωνικά στρώματα.
