Νέα δεδομένα σε όσα ίσχυαν μέχρι σήμερα για τις κληρονομιές φέρνει ο νέος νόμος, ο οποίος τίθεται σε εφαρμογή από την Τετάρτη 16 Σεπτεμβρίου.
Οι σημαντικότερες αλλαγές αφορούν, μεταξύ άλλων, τους κανόνες για τα χρέη του αποβιώσαντος, τη νόμιμη μοίρα και τα δικαιώματα του επιζώντος συζύγου.
Η εφαρμογή του νέου πλαισίου ξεκινά, ωστόσο, με ένα πρακτικό ζήτημα. Ο Συμβολαιογραφικός Σύλλογος Εφετείων Αθηνών, Πειραιώς, Αιγαίου και Δωδεκανήσου έχει παρατείνει έως τις 30 Σεπτεμβρίου την αποχή των μελών του από τη δημοσίευση όλων των διαθηκών, γεγονός που στην πράξη μεταθέτει την έναρξη εφαρμογής του νόμου.
Οι αλλαγές που φέρνει
Οι νέες ρυθμίσεις τόσο για τη διανομή της περιουσίας όσο και για τα χρέη που τη συνοδεύουν εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων που πεθαίνουν από τις 16 Σεπτεμβρίου 2026 και έπειτα.
Αυτό σημαίνει ότι για όσους έχουν αποβιώσει πριν από αυτή την ημερομηνία εξακολουθεί, κατά κανόνα, να ισχύει το προηγούμενο καθεστώς.
Μία από τις σημαντικότερες αλλαγές του νέου νόμου αφορά τις περιπτώσεις όπου πίσω από ένα ακίνητο ή μία κατάθεση υπάρχουν δάνεια, οφειλές προς την Εφορία ή άλλα χρέη.
Από τις 16 Σεπτεμβρίου, ο κληρονόμος δεν ευθύνεται πλέον αυτομάτως με την προσωπική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομιάς. Οι δανειστές θα μπορούν να διεκδικήσουν ποσά μόνο μέχρι την αξία της περιουσίας που κληρονομήθηκε, χωρίς να μπορούν να στραφούν στο σπίτι, τις καταθέσεις ή άλλα περιουσιακά στοιχεία που είχε ήδη ο κληρονόμος.
Ωστόσο, ο κληρονόμος μπορεί να χάσει αυτή την προστασία που παρέχει ο νόμος, εάν διαθέσει περιουσιακά στοιχεία της κληρονομιάς κατά παράβαση των νέων κανόνων. Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα δικαστικής εκκαθάρισης, ώστε η περιουσία και τα χρέη της να αντιμετωπίζονται ως ξεχωριστό σύνολο.
Τι γίνεται όταν δεν υπάρχει διαθήκη
Ο νέος νόμος αλλάζει και τον τρόπο κατανομής της περιουσίας στις περιπτώσεις όπου δεν υπάρχει διαθήκη. Όταν υπάρχει ένα παιδί, ο επιζών σύζυγος θα λαμβάνει το ένα τρίτο της κληρονομιάς, αντί για το ένα τέταρτο που ίσχυε μέχρι σήμερα. Όταν υπάρχουν δύο ή περισσότερα παιδιά, το ποσοστό του παραμένει στο ένα τέταρτο.
Παράλληλα, ο επιζών σύζυγος αποκτά το δικαίωμα να χρησιμοποιεί αποκλειστικά και χωρίς αντάλλαγμα την κύρια κατοικία του ζευγαριού για έναν χρόνο μετά τον θάνατο.
Περιορισμένη προστασία προβλέπεται και για το πρόσωπο που συζούσε με τον αποβιώσαντα σε ελεύθερη ένωση, χωρίς γάμο ή σύμφωνο συμβίωσης. Συγκεκριμένα, αποκτά υπό προϋποθέσεις το δικαίωμα χρήσης της κοινής κατοικίας για έναν χρόνο, ενώ μπορεί να κληρονομήσει το σύνολο της περιουσίας μόνο εφόσον δεν υπάρχει σύζυγος ή συγγενής που προηγείται και αφού το σχετικό δικαίωμα πιστοποιηθεί δικαστικά.
Χρηματική παροχή από την κληρονομιά μπορεί να δικαιούται και πρόσωπο που φρόντιζε ουσιαστικά και χωρίς αμοιβή τον αποβιώσαντα για τουλάχιστον έξι μήνες μέσα στην τελευταία τριετία της ζωής του.
Η νόμιμη μοίρα γίνεται χρηματική απαίτηση
Σημαντική αλλαγή προβλέπεται και για τη νόμιμη μοίρα. Τα παιδιά, οι γονείς και ο επιζών σύζυγος που έχουν δικαίωμα σε νόμιμη μοίρα δεν θα αποκτούν πλέον αυτομάτως ποσοστό συγκυριότητας στα ακίνητα και στα υπόλοιπα περιουσιακά στοιχεία.
Η νόμιμη μοίρα μετατρέπεται σε χρηματική απαίτηση έναντι του κληρονόμου, η οποία αντιστοιχεί στο μισό της μερίδας που θα λάμβανε ο δικαιούχος εάν δεν υπήρχε διαθήκη.
Κληρονομικές συμφωνίες πριν από τον θάνατο
Από την Τετάρτη, μέσω συμβολαιογραφικού εγγράφου, ο ιδιοκτήτης μιας περιουσίας θα μπορεί να συμφωνεί εκ των προτέρων ποιος θα είναι ο κληρονόμος ή ποιο πρόσωπο θα λάβει συγκεκριμένο περιουσιακό στοιχείο.
Η συγκεκριμένη αλλαγή αφορά ιδιαίτερα τις οικογενειακές επιχειρήσεις και τα ακίνητα, καθώς δίνει τη δυνατότητα να οργανωθεί έγκαιρα η διαδοχή και να περιοριστούν μελλοντικές διαφωνίες.
Παράλληλα, προβλέπεται η δυνατότητα εκ των προτέρων παραίτησης από ολόκληρη την κληρονομιά, από μέρος αυτής ή μόνο από τη νόμιμη μοίρα. Η παραίτηση απαιτεί την αυτοπρόσωπη παρουσία των συμβαλλομένων ενώπιον συμβολαιογράφου και μπορεί να γίνει με ή χωρίς αντάλλαγμα.
