Ο πολικός στρόβιλος ξεκινά σχετικά ισχυρός, ενώ τα πρώτα εποχικά μοντέλα δείχνουν πιθανή εξασθένησή του μέσα στον χειμώνα. Την ίδια ώρα, το El Niño στον Ειρηνικό ενισχύεται σημαντικά, όμως οι επιστήμονες προειδοποιούν ότι είναι ακόμη πολύ νωρίς για ασφαλή πρόγνωση ακραίου ψύχους ή χιονιών στην Ελλάδα.
Ο χειμώνας 2026-2027 παρουσιάζει από νωρίς ιδιαίτερο μετεωρολογικό ενδιαφέρον, καθώς δύο σημαντικοί παράγοντες εξελίσσονται ταυτόχρονα: ο πολικός στρόβιλος πάνω από την Αρκτική και ένα ιδιαίτερα ισχυρό El Niño στον τροπικό Ειρηνικό.
Τα πρώτα εποχικά δεδομένα δείχνουν ότι ο στρατοσφαιρικός πολικός στρόβιλος ξεκινά τη φετινή περίοδο σχετικά οργανωμένος και ισχυρός. Ωστόσο, ορισμένα μακροπρόθεσμα μοντέλα εμφανίζουν στη συνέχεια τάση επιβράδυνσης των στρατοσφαιρικών ανέμων και εξασθένησης του συστήματος προς τα μέσα του χειμώνα.
Η εξέλιξη αυτή έχει ενδιαφέρον, καθώς ένας εξασθενημένος ή διαταραγμένος πολικός στρόβιλος μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να ευνοήσει τη μεταφορά πολύ ψυχρών αερίων μαζών προς νοτιότερα γεωγραφικά πλάτη.
Αυτό, όμως, δεν αποτελεί από μόνο του πρόγνωση για έναν ακραία ψυχρό χειμώνα στην Ευρώπη ή για χιονοπτώσεις στην Ελλάδα.
Ένα από τα σημαντικότερα στοιχεία για τον χειμώνα που έρχεται βρίσκεται στον τροπικό Ειρηνικό.
Στην επίσημη ενημέρωσή της στις 10 Σεπτεμβρίου 2026, η NOAA αναφέρει ότι το El Niño ενισχύεται και εκτιμά πως υπάρχει πάνω από 90% πιθανότητα να εξελιχθεί σε πολύ ισχυρό επεισόδιο κατά το φθινόπωρο και τον χειμώνα 2026-2027.
Οι θερμοκρασίες στην επιφάνεια του Ειρηνικού εμφανίζουν ήδη πολύ μεγάλες θετικές αποκλίσεις. Τον Αύγουστο, ο δείκτης Niño-3.4 έφτασε τους +1,8°C, ο Niño-3 τους +2,5°C και ο Niño-1+2 τους +3,4°C, ενώ σε τμήματα του ανατολικού ισημερινού Ειρηνικού οι αποκλίσεις ξεπέρασαν τους 3°C.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή είναι η εκτίμηση ότι υπάρχει 75% πιθανότητα κατά το τρίμηνο Οκτωβρίου-Δεκεμβρίου 2026 το El Niño να φτάσει σε επίπεδο που θα ξεπερνά σε ένταση προηγούμενα επεισόδια από το 1950, με βάση τον δείκτη RONI.
Η NOAA, ωστόσο, επισημαίνει ότι ακόμη και ένα El Niño τέτοιας έντασης δεν εγγυάται συγκεκριμένο καιρό σε μια συγκεκριμένη περιοχή. Αυξάνει τις πιθανότητες για χαρακτηριστικές επιδράσεις του φαινομένου, χωρίς να καθορίζει από μόνο του την εξέλιξη του χειμώνα σε κάθε χώρα.
Ο πολικός στρόβιλος «χτίζεται» πάνω από την Αρκτική
Την ίδια ώρα, ψηλά στη στρατόσφαιρα βρίσκεται σε εξέλιξη η εποχική δημιουργία του πολικού στροβίλου.
Καθώς μειώνεται σημαντικά η ηλιακή ακτινοβολία στις αρκτικές περιοχές, η στρατόσφαιρα πάνω από τον Βόρειο Πόλο ψύχεται γρήγορα. Δημιουργείται έτσι μια μεγάλη περιοχή πολύ χαμηλών θερμοκρασιών, γύρω από την οποία αναπτύσσονται ισχυροί δυτικοί άνεμοι.
Πρόκειται για το στρατοσφαιρικό τμήμα του πολικού στροβίλου, ενός μεγάλης κλίμακας συστήματος κυκλοφορίας που μπορεί να επηρεάσει την εξέλιξη του χειμωνιάτικου καιρού στο βόρειο ημισφαίριο.
Όταν ο στρόβιλος παραμένει ισχυρός και συμπαγής, ο πολύ ψυχρός αέρας τείνει να παραμένει συγκεντρωμένος στα υψηλά γεωγραφικά πλάτη. Αντίθετα, όταν εξασθενεί ή παραμορφώνεται, μπορεί να αυξηθούν οι πιθανότητες για μεγαλύτερες μεσημβρινές κινήσεις της ατμόσφαιρας και μεταφορά ψυχρών αερίων μαζών προς τα νότια.
Το ενδιαφέρον σήμα για Ιανουάριο και Φεβρουάριο
Το στοιχείο που προκαλεί το μεγαλύτερο ενδιαφέρον στις πρώτες μακροπρόθεσμες εκτιμήσεις αφορά το δεύτερο μισό του χειμώνα.
Ορισμένες αναλύσεις εποχικών δεδομένων εμφανίζουν τάση για επιβράδυνση των στρατοσφαιρικών δυτικών ανέμων μετά από μια σχετικά ισχυρή έναρξη της περιόδου.
Η εικόνα αυτή είναι σημαντική, αλλά πρέπει να ερμηνεύεται με προσοχή. Τα εποχικά μοντέλα μπορούν να δείξουν ότι το ατμοσφαιρικό περιβάλλον είναι περισσότερο ή λιγότερο ευνοϊκό για την εξασθένηση του πολικού στροβίλου, όμως δεν μπορούν από τώρα να προβλέψουν με αξιοπιστία ένα συγκεκριμένο επεισόδιο μεγάλης στρατοσφαιρικής διαταραχής.
Άλλωστε, τα εποχικά συστήματα πρόγνωσης του ECMWF λειτουργούν με ensembles και αποτυπώνουν κυρίως πιθανότητες και αποκλίσεις από τις κλιματικές τιμές, όχι μια συγκεκριμένη καθημερινή εξέλιξη του καιρού μήνες αργότερα.
Τι είναι η Αιφνίδια Στρατοσφαιρική Θέρμανση
Η Αιφνίδια Στρατοσφαιρική Θέρμανση (Sudden Stratospheric Warming – SSW) αποτελεί μία από τις σημαντικότερες διαταραχές της χειμερινής ατμόσφαιρας.
Κατά τη διάρκεια ενός ισχυρού επεισοδίου, η θερμοκρασία στη στρατόσφαιρα πάνω από τις πολικές περιοχές μπορεί να αυξηθεί απότομα μέσα σε λίγες ημέρες, προκαλώντας μεγάλη εξασθένηση του πολικού στροβίλου. Σε ορισμένες περιπτώσεις, οι δυτικοί στρατοσφαιρικοί άνεμοι μπορούν ακόμη και να αντιστραφούν.
Η επίδραση στην επιφάνεια, ωστόσο, δεν είναι ούτε άμεση ούτε ίδια σε κάθε περίπτωση.
Εάν η διαταραχή μεταδοθεί προς την τροπόσφαιρα, μπορεί να μεταβάλει τη θέση του jet stream και να ευνοήσει τη δημιουργία ισχυρών αντικυκλώνων στα υψηλά γεωγραφικά πλάτη. Υπό συγκεκριμένες συνθήκες, αυτό μπορεί να ανοίξει τον δρόμο για μεταφορά αρκτικού ή ηπειρωτικού ψύχους προς νοτιότερες περιοχές.
SSW, όμως, δεν σημαίνει αυτομάτως ψυχρή εισβολή στην Ευρώπη.
Πώς συνδέεται το El Niño με τον πολικό στρόβιλο
Η ιδιαιτερότητα του χειμώνα 2026-2027 είναι ότι η εξέλιξη του πολικού στροβίλου συμπίπτει με ένα πολύ ισχυρό El Niño.
Το El Niño μπορεί να επηρεάσει τη μεγάλης κλίμακας ατμοσφαιρική κυκλοφορία και, μέσω πλανητικών κυμάτων, να μεταφέρει ενέργεια προς τη στρατόσφαιρα.
Ισχυρά επεισόδια El Niño έχουν συνδεθεί με μεταβολές στη συμπεριφορά του πολικού στροβίλου. Η σχέση, όμως, δεν είναι γραμμική. Ένα πολύ ισχυρό El Niño δεν σημαίνει υποχρεωτικά ότι θα ακολουθήσει διάσπαση του στροβίλου ή ένα SSW.
Γι' αυτό το ενδιαφέρον επικεντρώνεται κυρίως στον συνδυασμό των δύο παραγόντων: από τη μία πλευρά ένα εξαιρετικά ισχυρό El Niño και από την άλλη ένα σήμα ορισμένων εποχικών μοντέλων για πιθανή εξασθένηση του πολικού στροβίλου αργότερα μέσα στον χειμώνα.
Τι δείχνουν τα μοντέλα για την Ευρώπη
Παρά τη συζήτηση γύρω από τον πολικό στρόβιλο, τα σημερινά εποχικά μοντέλα δεν αποτελούν ένδειξη για έναν συνολικά ακραία ψυχρό ευρωπαϊκό χειμώνα.
Αυτό είναι ένα σημαντικό στοιχείο, καθώς ένας χειμώνας μπορεί να ολοκληρωθεί με μέση θερμοκρασία πάνω από τα κλιματικά επίπεδα και ταυτόχρονα να περιλαμβάνει σύντομες αλλά πολύ έντονες ψυχρές εισβολές.
Η εποχική πρόγνωση, άλλωστε, αφορά κυρίως τη γενική τάση σε χρονικά διαστήματα εβδομάδων ή μηνών και συνοδεύεται από σημαντική αβεβαιότητα. Το ECMWF επισημαίνει ότι τα ensemble forecasts είναι απαραίτητα για την αποτύπωση αυτής της αβεβαιότητας και ότι τα πρώιμα σήματα δεν εγγυώνται συγκεκριμένο αποτέλεσμα.
Τι μπορεί να σημαίνει για την Ελλάδα
Για την Ελλάδα, οποιαδήποτε συγκεκριμένη πρόβλεψη από τον Σεπτέμβριο για χιόνια, παγετό ή ισχυρές ψυχρές εισβολές τον Ιανουάριο ή τον Φεβρουάριο θα ήταν πρόωρη.
Ακόμη και αν ο πολικός στρόβιλος εξασθενήσει σημαντικά, το τελικό αποτέλεσμα θα εξαρτηθεί από το πού θα εγκατασταθούν τα μεγάλα συστήματα υψηλών πιέσεων, αλλά και από τη διαδρομή που θα ακολουθήσουν οι ψυχρές αέριες μάζες.
Για να φτάσει ισχυρό ψύχος στην Ελλάδα θα πρέπει να διαμορφωθεί συγκεκριμένη ατμοσφαιρική διάταξη που θα επιτρέψει σε πολύ ψυχρές αέριες μάζες να κινηθούν μέσω της κεντρικής ή ανατολικής Ευρώπης προς τα Βαλκάνια και την Ανατολική Μεσόγειο.
Και για να υπάρξουν σημαντικές χιονοπτώσεις, δεν αρκεί μόνο η παρουσία ψυχρού αέρα. Χρειάζεται ταυτόχρονα επαρκής υγρασία και κατάλληλα βαρομετρικά συστήματα που θα δημιουργήσουν υετό.
Χειμώνας 2026-2027: Τι γνωρίζουμε μέχρι τώρα
Με τα σημερινά δεδομένα, το ενδιαφέρον για τον χειμώνα 2026-2027 δεν βρίσκεται σε μια ασφαλή πρόβλεψη για «ιστορικό ψύχος», αλλά στην πιθανότητα να μεταβληθεί η συμπεριφορά της ατμόσφαιρας καθώς εξελίσσεται η σεζόν.
Ο πολικός στρόβιλος ξεκινά την περίοδο σχετικά οργανωμένος, ενώ το El Niño ενισχύεται και σύμφωνα με τη NOAA έχει πάνω από 90% πιθανότητα να εξελιχθεί σε πολύ ισχυρό επεισόδιο.
Παράλληλα, ορισμένα εποχικά δεδομένα δείχνουν πιθανή εξασθένηση του στρατοσφαιρικού στροβίλου προς τα μέσα του χειμώνα.
Το αν αυτή η τάση θα οδηγήσει τελικά σε σημαντική στρατοσφαιρική διαταραχή και, κυρίως, αν αυτή θα μεταφραστεί σε ισχυρές ψυχρές εισβολές στην Ευρώπη και την Ελλάδα, θα γίνει σαφέστερο όσο πλησιάζουμε στον χειμώνα.
Προς το παρόν, επομένως, υπάρχει ένα ενδιαφέρον μετεωρολογικό σενάριο που αξίζει να παρακολουθείται, αλλά όχι ακόμη μια αξιόπιστη πρόγνωση για ακραίο χειμώνα στην Ελλάδα.
