Το δημογραφικό πρόβλημα και η συνεχής αύξηση του προσδόκιμου ζωής δημιουργούν επιπτώσεις στην οικονομία και το ασφαλιστικό σύστημα. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις των τεχνοκρατών της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, η σύνδεση των ηλικιακών ορίων συνταξιοδότησης με τη μακροζωία αναμένεται να ανεβάσει το ανώτατο όριο αποχώρησης από την εργασία στα 70 έτη έως το 2055.
Τα στοιχεία της έκθεσης “Ageing Report 2027” καταγράφουν μια ανησυχητική εξέλιξη για τη δημογραφική πορεία. Την περίοδο 2025 - 2055, ο πληθυσμός της Ελλάδας αναμένεται να μειωθεί κατά 14%, από 10,4 εκατομμύρια σε 8,9 εκατομμύρια. Η μείωση θα συνεχιστεί και τα επόμενα χρόνια, με αποτέλεσμα έως το 2080 να φτάσει συνολικά το 26%, περιορίζοντας τον πληθυσμό στα 7,6 εκατομμύρια. Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες με τη μεγαλύτερη δημογραφική συρρίκνωση στην Ευρώπη, με αντίστοιχα έντονη τάση να εμφανίζουν μόνο η Βουλγαρία, η Λιθουανία και η Πολωνία.
Όσον αφορά την Ευρωπαϊκή Ένωση, ο συνολικός πληθυσμός αναμένεται να κορυφωθεί προς το τέλος της τρέχουσας δεκαετίας, φτάνοντας τα 453 εκατομμύρια το 2029. Στη συνέχεια προβλέπεται σταδιακή μείωση κατά 8%, με τον πληθυσμό να υποχωρεί στα 414 εκατομμύρια έως το 2080.
Οι δείκτες γονιμότητας και η μεταβολή των ηλικιακών αναλογιών
Παρά τις προβλέψεις για περιορισμένη άνοδο του δείκτη γονιμότητας στο 1,45 έως το 2080, από 1,20 το 2025 και 1,25 το 2000, η εξέλιξη αυτή θεωρείται ανεπαρκής για να καλύψει το υπάρχον δημογραφικό έλλειμμα, καθώς το 1960 ο ίδιος δείκτης βρισκόταν στο 2,23. Η συγκεκριμένη δημογραφική αλλαγή έχει άμεσες επιπτώσεις στην οικονομική δραστηριότητα και στη δημιουργία δημόσιων εσόδων.
Η αναλογία των πολιτών άνω των 65 ετών προς τον πληθυσμό παραγωγικής ηλικίας (20-64 ετών) βρίσκεται σήμερα στο 41,3%, έναντι 38% στην ΕΕ, και προβλέπεται να αυξηθεί σημαντικά, φτάνοντας το 70,6% το 2055.
Εάν συμπεριληφθούν και τα εξαρτώμενα άτομα κάτω των 20 ετών, ο συνολικός δείκτης εξάρτησης, που σήμερα ανέρχεται στο 72,4%, αναμένεται να φτάσει το 101,5% το 2055. Την ίδια στιγμή, ο δείκτης οικονομικής εξάρτησης λόγω γήρατος, ο οποίος αποτυπώνει τον μη ενεργό πληθυσμό ηλικίας 65 ετών και άνω ως ποσοστό των εργαζομένων, εκτιμάται ότι θα αυξηθεί από το 55,3% στο 85,5%.
Η σταδιακή αύξηση των ηλικιακών ορίων συνταξιοδότησης
Η άνοδος του προσδόκιμου ζωής στην ΕΕ, κατά 7 χρόνια για τους άνδρες, φτάνοντας τα 86, και κατά 6 χρόνια για τις γυναίκες, στα 90, έως το 2080, οδηγεί τα κράτη-μέλη στην ανάγκη προσαρμογής του θεσμικού πλαισίου τους.
Παρότι στην Ελλάδα δεν εφαρμόστηκε τα προηγούμενα χρόνια η αυτόματη αναπροσαρμογή των ηλικιακών ορίων συνταξιοδότησης, λόγω της μείωσης του προσδόκιμου ζωής κατά την πανδημία και της περιορισμένης μεταβολής του έως το 2024, οι προβλέψεις δείχνουν ότι η αύξηση των ορίων θα καταστεί αναπόφευκτη τα επόμενα χρόνια.
Ειδικότερα, το γενικό όριο συνταξιοδότησης των 67 ετών προβλέπεται να διαμορφωθεί στα 68 έτη το 2030, να ανέλθει στα 70 έτη το 2055 και να φτάσει τα 72 έτη το 2080.
