Σημαντικές αλλαγές στον τρόπο λειτουργίας της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας προωθεί το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, μέσω νέου νομοσχεδίου που κατατέθηκε στη Βουλή και εισάγεται την Τρίτη προς επεξεργασία στην αρμόδια κοινοβουλευτική επιτροπή.
Το σχέδιο νόμου έχει τίτλο «Βελτίωση του σχεδιασμού της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας – Ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1711 και λοιπές διατάξεις» και βασικός του στόχος είναι η ενσωμάτωση στο εθνικό δίκαιο της ευρωπαϊκής Οδηγίας 2024/1711, η οποία αφορά την αναμόρφωση της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική έκθεση, οι παρεμβάσεις κρίνονται αναγκαίες εξαιτίας της έντονης μεταβλητότητας των τιμών και του υψηλού ενεργειακού κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην προστασία των καταναλωτών από τις διακυμάνσεις της αγοράς, στην ενίσχυση της ενεργειακής αυτονομίας και στην επιτάχυνση της μετάβασης προς καθαρότερες μορφές ενέργειας.
Προστασία των καταναλωτών από τις διακυμάνσεις στις τιμές ρεύματος
Η ενεργειακή κρίση που ξεκίνησε το 2021 ανέδειξε τις αδυναμίες της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, με κυριότερες την εξάρτηση από το φυσικό αέριο και την περιορισμένη προστασία των καταναλωτών από τις αυξομειώσεις των τιμών στη χονδρεμπορική αγορά.
Με τις νέες ρυθμίσεις επιδιώκεται να περιοριστεί η έκθεση των νοικοκυριών και των επιχειρήσεων στις διακυμάνσεις του κόστους ηλεκτρικής ενέργειας. Στο πλαίσιο αυτό προβλέπεται η ενίσχυση των δυνατοτήτων των αυτοκαταναλωτών, η πληρέστερη ενημέρωση των καταναλωτών και η αξιοποίηση πιο ευέλικτων τρόπων διαχείρισης των ηλεκτρικών δικτύων.
Παράλληλα, στόχος είναι να περιοριστούν οι καθυστερήσεις στις συνδέσεις νέων έργων και να αντιμετωπιστούν εμπόδια που δυσχεραίνουν την ενεργειακή μετάβαση.
Επενδύσεις 2,3 δισ. ευρώ για την απανθρακοποίηση των νησιών
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην ενεργειακή μετάβαση των μη διασυνδεδεμένων νησιών, τα οποία εξακολουθούν να εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από την ηλεκτροπαραγωγή με πετρέλαιο.
Η συγκεκριμένη εξάρτηση συνεπάγεται υψηλό κόστος παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, περιβαλλοντική επιβάρυνση και περιορισμένες δυνατότητες ενεργειακής αυτονομίας.
Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, για την υλοποίηση των απαραίτητων επενδύσεων απαιτούνται συνολικά 2,3 δισ. ευρώ, ενώ η απουσία ενός συντονισμένου χρηματοδοτικού μηχανισμού δυσκολεύει την προώθηση των έργων.
Το νομοσχέδιο επιχειρεί να αντιμετωπίσει αυτές τις εκκρεμότητες, καθώς χωρίς πρόσθετες παρεμβάσεις θα συνεχιστούν η εξάρτηση από τα συμβατικά καύσιμα, το αυξημένο κόστος ηλεκτροδότησης και οι καθυστερήσεις στην απανθρακοποίηση των νησιωτικών περιοχών.
Νέες ρυθμίσεις για τις ΑΠΕ και τις αποζημιώσεις αγροτών
Το σχέδιο νόμου περιλαμβάνει επίσης σειρά παρεμβάσεων για την ανάπτυξη έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας (ΑΠΕ), με στόχο να αντιμετωπιστούν διοικητικά και τεχνικά προβλήματα που καθυστερούν την υλοποίησή τους.
Μεταξύ άλλων, προβλέπονται ρυθμίσεις για:
-
Την αντιμετώπιση διοικητικών εμποδίων στην ανάπτυξη έργων ΑΠΕ από Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης.
-
Ζητήματα αποζημίωσης των αγροτών από έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας.
-
Τον έλεγχο και τη συντήρηση ιδιωτικών ηλεκτρικών δικτύων.
-
Την αποζημίωση σταθμών ΑΠΕ που συνδέονται μέσω ιδιωτικών δικτύων.
-
Την παροχή κινήτρων για την αντικατάσταση εναέριων δικτύων με υπόγεια.
-
Την ανανέωση και αναβάθμιση υφιστάμενων σταθμών ΑΠΕ που βρίσκονται ήδη σε λειτουργία.
Αρνητικές τιμές ρεύματος και ανάπτυξη data centers
Στην αιτιολογική έκθεση επισημαίνονται ακόμη οι προκλήσεις που δημιουργούνται από τις αρνητικές τιμές ηλεκτρικής ενέργειας, οι οποίες ενδέχεται να προκαλέσουν οικονομικές επιβαρύνσεις σε οικιακούς αυτοκαταναλωτές.
Το πρόβλημα αφορά περιπτώσεις κατά τις οποίες οι εγκαταστάσεις αυτοκατανάλωσης παράγουν ηλεκτρική ενέργεια, η οποία διοχετεύεται στο δίκτυο αντί να χρησιμοποιείται άμεσα από τα νοικοκυριά.
Παράλληλα, η αυξανόμενη ανάπτυξη των κέντρων δεδομένων (data centers) δημιουργεί πρόσθετη πίεση στον διαθέσιμο ηλεκτρικό χώρο, καθιστώντας αναγκαία την καλύτερη διαχείριση των δικτύων και των υποδομών.
Στις εκκρεμότητες που επιχειρεί να αντιμετωπίσει το νομοσχέδιο περιλαμβάνεται και το ζήτημα των χρεώσεων Υπηρεσιών Κοινής Ωφέλειας (ΥΚΩ), καθώς δεν έχει καταστεί μέχρι σήμερα εφικτή η άρση των σχετικών επιβαρύνσεων για τα νοικοκυριά.
Παρεμβάσεις για τη Μεταμόρφωση Καρδίτσας και τον Θερμαϊκό
Πέρα από τις ενεργειακές ρυθμίσεις, το νομοσχέδιο περιλαμβάνει και διατάξεις χωροταξικού, πολεοδομικού και περιβαλλοντικού χαρακτήρα.
Ειδική αναφορά γίνεται στον οικισμό Μεταμόρφωση Καρδίτσας, ο οποίος αριθμεί 324 κατοίκους και περίπου 180 ιδιοκτησίες. Η περιοχή αντιμετωπίζει επαναλαμβανόμενα πλημμυρικά φαινόμενα και σοβαρούς κινδύνους για την ασφάλεια των κατοίκων, ενώ οι ισχύοντες πολεοδομικοί περιορισμοί δυσκολεύουν την αναβάθμιση αθλητικών και κοινωνικών υποδομών.
Παράλληλα, προβλέπονται παρεμβάσεις για τον Θερμαϊκό Κόλπο, όπου ο κατακερματισμός των αρμοδιοτήτων δυσχεραίνει την ολοκληρωμένη περιβαλλοντική διαχείριση.
Ρυθμίσεις για τις καλύβες στο Δέλτα Έβρου
Στο νομοσχέδιο περιλαμβάνεται και το ζήτημα του νομικού καθεστώτος των καλυβών στο Δέλτα του Έβρου.
Σύμφωνα με την αιτιολογική έκθεση, παραμένει σε εκκρεμότητα η κατάσταση 168 καλυβών, από τις οποίες έχουν απογραφεί οι 108. Η σχετική παρέμβαση αποσκοπεί στην αντιμετώπιση των διοικητικών εκκρεμοτήτων που εξακολουθούν να υπάρχουν στην περιοχή.
Στόχος η αντιμετώπιση ενεργειακών και περιβαλλοντικών προβλημάτων
Συνολικά, το νομοσχέδιο επιχειρεί να αντιμετωπίσει ένα ευρύ φάσμα προβλημάτων που αφορούν την ενεργειακή αγορά, τις υποδομές, τις επενδύσεις και την περιβαλλοντική προστασία.
Όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική έκθεση, οι προτεινόμενες διατάξεις στοχεύουν στην αντιμετώπιση οικονομικών, τεχνικών, διοικητικών και περιβαλλοντικών δυσλειτουργιών, οι οποίες επιβαρύνουν τους καταναλωτές, καθυστερούν την υλοποίηση επενδύσεων και περιορίζουν την ενεργειακή ασφάλεια και τη βιωσιμότητα.
