Έναν νέο οδηγό επιβίωσης 72 ωρών για τους πολίτες της Ευρωπαϊκής Ένωσης παρουσίασε την Τρίτη 3 Νοεμβρίου η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, στο πλαίσιο της προσπάθειας να ενισχυθεί η ετοιμότητα των κρατών και των κοινωνιών απέναντι σε έκτακτες ανάγκες και κρίσεις.
Η πρωτοβουλία έρχεται σε μια περίοδο κατά την οποία η Ευρώπη βρίσκεται αντιμέτωπη με ολοένα συχνότερες και πιο σύνθετες κρίσεις. Στόχος είναι οι πολίτες να γνωρίζουν πώς μπορούν να προστατεύσουν τον εαυτό τους και τους γύρω τους, αλλά και να είναι σε θέση να καλύψουν βασικές ανάγκες τους κατά το πρώτο κρίσιμο διάστημα μιας καταστροφής, μέχρι να κινητοποιηθούν οι αρμόδιες υπηρεσίες.
Τις νέες κατευθυντήριες γραμμές παρουσίασε στο Ευρωπαϊκό Φόρουμ Πολιτικής Προστασίας η επίτροπος Ισότητας, Ετοιμότητας και Διαχείρισης Κρίσεων, Hadja Lahbib. Οι συστάσεις αφορούν τόσο την ατομική και οικογενειακή προετοιμασία όσο και τον τρόπο με τον οποίο οι εθνικές αρχές οργανώνουν την πολιτική προστασία.
Τα τέσσερα βασικά σημεία του οδηγού επιβίωσης
Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές της Κομισιόν επικεντρώνονται σε τέσσερις βασικούς τομείς, με στόχο να δημιουργηθεί μια ευρύτερη κουλτούρα ετοιμότητας σε ολόκληρη την Ευρώπη.
1. Αυτάρκεια για τις πρώτες 72 ώρες
Κεντρική σύσταση είναι οι πολίτες να μπορούν να καλύψουν τις βασικές ανάγκες τους για τις πρώτες τρεις ημέρες μιας έκτακτης ανάγκης. Το διάστημα αυτό θεωρείται κρίσιμο, καθώς οι δημόσιες υπηρεσίες ενδέχεται να χρειαστούν χρόνο για να κινητοποιηθούν και να προσφέρουν βοήθεια.
Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται η δημιουργία ενός βασικού αποθέματος ειδών έκτακτης ανάγκης και η προετοιμασία μιας τσάντας έκτακτης ανάγκης, ώστε κάθε νοικοκυριό να είναι καλύτερα εξοπλισμένο σε περίπτωση κρίσης.
2. Εκπαίδευση στην ετοιμότητα από μικρή ηλικία
Η Επιτροπή δίνει ιδιαίτερη σημασία στην εκπαίδευση των παιδιών, προτείνοντας την ενσωμάτωση θεμάτων ετοιμότητας στα προγράμματα της προσχολικής και πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης.
Παράλληλα, προβλέπεται η κατάρτιση των εκπαιδευτικών, ώστε να μπορούν να μεταφέρουν στα παιδιά βασικές γνώσεις και δεξιότητες μέσα από δραστηριότητες κατάλληλες για την ηλικία τους.
Η προσέγγιση αυτή θα πρέπει να γίνεται με τρόπο προσιτό και χωρίς να προκαλείται φόβος ή άγχος στους μαθητές.
3. Μέτρα ετοιμότητας για τα άτομα με αναπηρία
Ένας ακόμη βασικός άξονας αφορά την προσβασιμότητα των μέτρων πολιτικής προστασίας. Η Κομισιόν ζητά να λαμβάνονται υπόψη οι ιδιαίτερες ανάγκες των ατόμων με αναπηρία, ώστε να μπορούν να προστατευθούν αποτελεσματικά σε περίπτωση έκτακτης ανάγκης.
Παράλληλα, ενθαρρύνεται η συμμετοχή τους στον σχεδιασμό των σχετικών μέτρων, ώστε οι διαδικασίες να ανταποκρίνονται στις πραγματικές ανάγκες όλων των πολιτών και να μην αφήνουν κανέναν πίσω.
4. Έγκαιρη και αξιόπιστη ενημέρωση για κινδύνους
Οι νέες οδηγίες δίνουν έμφαση και στην επικοινωνία μεταξύ των αρχών και των πολιτών. Οι αρμόδιοι φορείς καλούνται να ενημερώνουν αποτελεσματικότερα για πιθανούς κινδύνους και απειλές, διασφαλίζοντας ότι οι πληροφορίες είναι έγκαιρες, αξιόπιστες και προσβάσιμες.
Η ενημέρωση θα πρέπει να καλύπτει όλα τα στάδια μιας κρίσης: πριν από την εκδήλωσή της, κατά τη διάρκειά της και μετά την ολοκλήρωσή της.
Οι κατευθυντήριες γραμμές έχουν μη δεσμευτικό χαρακτήρα και αποσκοπούν στην ενίσχυση της συνεργασίας και της προετοιμασίας σε ευρωπαϊκό επίπεδο.
Καθιερώνεται Ημέρα Ετοιμότητας της ΕΕ στις 23 Οκτωβρίου
Παράλληλα με τον οδηγό των 72 ωρών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή πρότεινε τη θέσπιση μιας ετήσιας Ημέρας Ετοιμότητας της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία θα πραγματοποιείται κάθε χρόνο στις 23 Οκτωβρίου, με πρώτη διοργάνωση το 2027.
Η συγκεκριμένη ημέρα θα έχει ως στόχο να ενθαρρύνει τους πολίτες και τις τοπικές κοινότητες να συμμετέχουν ενεργά στην προετοιμασία για καταστάσεις έκτακτης ανάγκης. Παράλληλα, θα αναδεικνύει το έργο των εθνικών, περιφερειακών και τοπικών αρχών, των οργανώσεων πολιτικής προστασίας και των κοινοτήτων που συμβάλλουν στην ενίσχυση της ασφάλειας.
Η επιλογή της ημερομηνίας συνδέεται με την επέτειο της δημιουργίας του Μηχανισμού Πολιτικής Προστασίας της ΕΕ, ο οποίος θεσπίστηκε στις 23 Οκτωβρίου 2001. Μέσα από τον μηχανισμό αυτό προωθείται η ευρωπαϊκή αλληλεγγύη και ο συντονισμός της αντιμετώπισης καταστροφών, τόσο εντός όσο και εκτός της Ένωσης.
Η πρωτοβουλία συνδέεται επίσης με τις προτάσεις της Ευρωπαϊκής Ομάδας Πολιτών για την Ετοιμότητα. Στην ομάδα συμμετείχαν 150 πολίτες από χώρες της ΕΕ, οι οποίοι συναντήθηκαν από τον Μάρτιο έως τον Μάιο του 2026 και εισηγήθηκαν, μεταξύ άλλων, τη διοργάνωση μιας ετήσιας Εβδομάδας Ετοιμότητας.
Για την προώθηση της Ημέρας Ετοιμότητας, η Επιτροπή θα συνεργαστεί με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, το Συμβούλιο, την Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή και την Ευρωπαϊκή Επιτροπή των Περιφερειών, με στόχο την κατάρτιση κοινής δήλωσης.
Νέα μέτρα για τη λειτουργία των υπηρεσιών πολιτικής προστασίας σε κρίσεις
Στο πλαίσιο των νέων πρωτοβουλιών, η Κομισιόν ενέκρινε επίσης σύσταση για την επιχειρησιακή συνέχεια και τις δοκιμές αντοχής των συστημάτων πολιτικής προστασίας.
Βασικός στόχος είναι να διασφαλιστεί ότι τα εθνικά σημεία επαφής πολιτικής προστασίας θα μπορούν να συνεχίσουν να λειτουργούν ακόμη και όταν εκδηλώνονται σοβαρά περιστατικά που προκαλούν διαταραχές στις υπηρεσίες και στις υποδομές.
Η σύσταση απευθύνεται στα κράτη μέλη της ΕΕ, καθώς και στις χώρες που συμμετέχουν στον Μηχανισμό Πολιτικής Προστασίας της Ευρωπαϊκής Ένωσης (UCPM).
Μέσα από την ενίσχυση της επιχειρησιακής συνέχειας και τη διενέργεια δοκιμών αντοχής, επιδιώκεται να διαπιστώνεται κατά πόσο οι αρμόδιες υπηρεσίες είναι σε θέση να ανταποκριθούν σε δύσκολες συνθήκες και να διατηρήσουν τη λειτουργία τους όταν προκύπτει μια κρίση.
Οι νέες πρωτοβουλίες αποτελούν μέρος της στρατηγικής της ΕΕ για την Ένωση Ετοιμότητας, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επιδιώκει τη μετάβαση από τον γενικό σχεδιασμό σε συγκεκριμένα μέτρα προστασίας των πολιτών και ενίσχυσης της ανθεκτικότητας των ευρωπαϊκών κοινωνιών.
