Νέους κινδύνους για την ασφάλεια των τροφίμων δημιουργούν οι κυβερνοεπιθέσεις που στοχεύουν ψηφιακά συστήματα ελέγχου της ψύξης σε επιχειρήσεις παραγωγής και εμπορίας τροφίμων. Το ζήτημα προκαλεί αυξημένη ανησυχία, καθώς ενδεχόμενη διακοπή της ψυκτικής αλυσίδας μπορεί να θέσει σε κίνδυνο την ποιότητα και την ασφάλεια ευαλλοίωτων προϊόντων που φτάνουν καθημερινά στους καταναλωτές.
Με αφορμή σχετικά περιστατικά σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, αλλά και αναφορές για κυβερνοεπιθέσεις στην Ελλάδα, ο Ενιαίος Φορέας Ελέγχου Τροφίμων (ΕΦΕΤ) απευθύνει συστάσεις προς τις επιχειρήσεις του κλάδου, υπογραμμίζοντας την ανάγκη προστασίας των συστημάτων ψύξης και άμεσης αντιμετώπισης κάθε περιστατικού που μπορεί να επηρεάσει τα τρόφιμα.
Στο στόχαστρο τα συστήματα ψύξης – Ποιοι κλάδοι κινδυνεύουν
Οι κυβερνοεπιθέσεις που έχουν καταγραφεί αφορούν συστήματα ψύξης επιχειρήσεων σε διαφορετικά στάδια της διατροφικής αλυσίδας.
Στο πεδίο αυτό περιλαμβάνονται τόσο οι παραγωγικές μονάδες τροφίμων όσο και οι επιχειρήσεις λιανικής πώλησης, όπως σούπερ μάρκετ και κρεοπωλεία.
Μια ψηφιακή επίθεση μπορεί να επηρεάσει τη λειτουργία των συστημάτων ελέγχου της θερμοκρασίας, δημιουργώντας ενδεχόμενο διακοπής ή ανεπαρκούς συντήρησης των προϊόντων.
Ο ΕΦΕΤ επισημαίνει ότι η διατήρηση της ψυκτικής αλυσίδας είναι απαραίτητη σε όλα τα στάδια: από την παραγωγή και τη μεταφορά μέχρι την αποθήκευση και την τελική διάθεση στον καταναλωτή.
Πότε υποχρεούνται οι επιχειρήσεις να αποσύρουν τρόφιμα
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στην ευθύνη των επιχειρήσεων τροφίμων για την ασφάλεια των προϊόντων που διαθέτουν στην αγορά.
Σύμφωνα με το ευρωπαϊκό πλαίσιο ασφάλειας τροφίμων, οι επιχειρήσεις οφείλουν να διασφαλίζουν ότι τα προϊόντα τους διατηρούνται υπό τις κατάλληλες συνθήκες.
Εάν υπάρχει πιθανότητα μια διακοπή στη λειτουργία της ψύξης να έχει επηρεάσει την ασφάλεια των τροφίμων, οι υπεύθυνοι των επιχειρήσεων πρέπει να προχωρούν στην απόσυρση των συγκεκριμένων προϊόντων από την αγορά.
Παράλληλα, οι αρμόδιες ελεγκτικές αρχές, μεταξύ των οποίων ο ΕΦΕΤ, έχουν τη δυνατότητα να ελέγχουν την τήρηση των προβλεπόμενων απαιτήσεων και να συντονίζουν τη διαχείριση ανάλογων περιστατικών.
Ο Φορέας υπογραμμίζει επίσης ότι κάθε κυβερνοεπίθεση που επηρεάζει ή ενδέχεται να επηρεάσει τα συστήματα ψύξης και, κατ' επέκταση, την ασφάλεια των τροφίμων πρέπει να γνωστοποιείται στον ΕΦΕΤ.
Οι τρεις βασικές οδηγίες κυβερνοασφάλειας προς τις επιχειρήσεις
Στην ανακοίνωσή του, ο ΕΦΕΤ παραπέμπει στις συστάσεις της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας, οι οποίες αποσκοπούν στην προστασία των συστημάτων ελέγχου ψύξης από μη εξουσιοδοτημένη πρόσβαση και κακόβουλες ενέργειες.
Τα μέτρα που καλούνται να εφαρμόσουν οι επιχειρήσεις είναι τα εξής:
1. Αποσύνδεση των συστημάτων ψύξης από το δημόσιο διαδίκτυο
Τα συστήματα ελέγχου της θερμοκρασίας δεν θα πρέπει να είναι απευθείας προσβάσιμα μέσω του διαδικτύου. Όπου απαιτείται απομακρυσμένη πρόσβαση, αυτή πρέπει να πραγματοποιείται μέσω ασφαλούς σύνδεσης VPN και με τη χρήση πολυπαραγοντικής αυθεντικοποίησης.
2. Αλλαγή κωδικών και εγκατάσταση ενημερώσεων ασφαλείας
Οι επιχειρήσεις καλούνται να αντικαταστήσουν τους προεπιλεγμένους κωδικούς πρόσβασης των συστημάτων τους και να εγκαθιστούν τις διαθέσιμες ενημερώσεις ασφαλείας, ώστε να περιορίζονται τα κενά προστασίας.
3. Αντικατάσταση παρωχημένου εξοπλισμού
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η ανανέωση των συστημάτων που δεν υποστηρίζονται πλέον από τους κατασκευαστές τους, καθώς δεν λαμβάνουν τις απαραίτητες ενημερώσεις και διορθώσεις ασφαλείας.
Η κυβερνοασφάλεια συνδέεται πλέον άμεσα με την ασφάλεια των τροφίμων
Η προειδοποίηση του ΕΦΕΤ αναδεικνύει μια νέα διάσταση στην προστασία της δημόσιας υγείας: οι ψηφιακές υποδομές των επιχειρήσεων τροφίμων αποτελούν πλέον κρίσιμο παράγοντα για τη διασφάλιση της ποιότητας των προϊόντων.
Μια κυβερνοεπίθεση δεν περιορίζεται απαραίτητα στην απώλεια πρόσβασης σε ηλεκτρονικά συστήματα ή στην αδυναμία λειτουργίας μιας επιχείρησης. Εάν επηρεάσει τον έλεγχο της θερμοκρασίας, μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους για τα ίδια τα τρόφιμα και τους καταναλωτές.
Γι' αυτό και οι επιχειρήσεις καλούνται να αντιμετωπίζουν την προστασία των συστημάτων ψύξης ως αναπόσπαστο μέρος της συνολικής πολιτικής ασφάλειας τροφίμων, με συνεχή έλεγχο, κατάλληλα μέτρα προστασίας και άμεση ενημέρωση των αρμόδιων αρχών σε περίπτωση περιστατικού.
