Σαφές μήνυμα για το καθεστώς του τουρκολιβυκού μνημονίου και τις επιπτώσεις του στην Ανατολική Μεσόγειο στέλνουν η Ελλάδα και μια ομάδα περιφερειακών και ευρωπαϊκών εταίρων, με αφορμή την απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων της Λιβύης να κυρώσει τη συμφωνία του 2019 με την Τουρκία.
Σε κοινή δήλωση που παρουσίασε ο υπουργός Εξωτερικών, κ. Γιώργος Γεραπετρίτης, εκ μέρους της Ελλάδας, της Αιγύπτου, της Κύπρου, του Μπαχρέιν, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, υπογραμμίζεται ότι η απόφαση της λιβυκής Βουλής δεν μεταβάλλει, κατά την εκτίμησή τους, τη νομική θέση της συμφωνίας. Το μνημόνιο χαρακτηρίζεται άκυρο και ανυπόστατο, ενώ επισημαίνεται ότι δεν μπορεί να αποτελέσει νόμιμη βάση για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών ούτε να παράγει έννομα αποτελέσματα εις βάρος τρίτων κρατών.
Οι ενστάσεις για τη συμφωνία Τουρκίας – Λιβύης
Στην κοινή δήλωση εκφράζεται έντονος προβληματισμός για τις συνέπειες που θα μπορούσε να έχει η αποδοχή διμερών συμφωνιών οι οποίες, σύμφωνα με τους συντάκτες της, παρακάμπτουν τους κανόνες του Διεθνούς Δικαίου και επηρεάζουν δικαιώματα άλλων κρατών.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στη Σύμβαση των Ηνωμένων Εθνών για το Δίκαιο της Θάλασσας (UNCLOS), καθώς και στο εθιμικό διεθνές δίκαιο, τα οποία περιγράφονται ως βασικά θεμέλια για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών και την ειρηνική διευθέτηση διαφορών.
Όπως επισημαίνεται, η αποδοχή συμφωνιών που δεν συμβαδίζουν με τους εφαρμοστέους διεθνείς κανόνες θα μπορούσε να δημιουργήσει επικίνδυνο προηγούμενο, πλήττοντας τη διεθνή έννομη τάξη και την ασφάλεια δικαίου στις διακρατικές σχέσεις.
Η δήλωση απορρίπτει ειδικότερα το τουρκολιβυκό μνημόνιο, υποστηρίζοντας ότι παραγνωρίζει τη γεωγραφική πραγματικότητα και τα δικαιώματα των παράκτιων κρατών, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων των νησιών που προβλέπει η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας.
Η θέση της Αθήνας και το μήνυμα για τη Λιβύη
Ο κ. Γιώργος Γεραπετρίτης υπογράμμισε ότι η κύρωση του μνημονίου από τη λιβυκή Βουλή δεν αλλάζει, σύμφωνα με την κοινή δήλωση, την εκτίμηση των συμμετεχόντων κρατών και της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τη νομική του ισχύ.
Παράλληλα, στην παρέμβαση αναδεικνύεται η ανάγκη για μια σταθερή και ενωμένη Λιβύη, με ενεργό ρόλο στην περιφερειακή συνεργασία και με σχέσεις καλής γειτονίας. Η πολιτική μετάβαση της χώρας, τονίζεται, θα πρέπει να στηρίζεται στον σεβασμό του Διεθνούς Δικαίου.
Η ελληνική πλευρά δηλώνει, επίσης, έτοιμη να συνεχίσει τις διμερείς συνομιλίες με τη Λιβύη για την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών. Όπως αναφέρεται, οι συζητήσεις αυτές διεξάγονται με καλή πίστη και στη βάση των κανόνων του Διεθνούς Δικαίου.
Γκουτέρες: «Η ισχύς του δικαίου πρέπει να υπερισχύει του δικαίου της ισχύος»
Στο ίδιο πλαίσιο, θέση υπέρ της απαρέγκλιτης εφαρμογής του Διεθνούς Δικαίου διατύπωσε ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ, Αντόνιο Γκουτέρες, κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου στο Κάιρο.
Απαντώντας σε ερώτηση για τη στάση των Ηνωμένων Εθνών απέναντι σε χώρες που παραβιάζουν το διεθνές δίκαιο στις θαλάσσιες συμφωνίες, ο κ. Γκουτέρες χαρακτήρισε τις σχετικές παραβιάσεις απαράδεκτες και αναφέρθηκε ειδικά στη Σύμβαση του ΟΗΕ για το Δίκαιο της Θάλασσας.
«Οτιδήποτε δεν είναι συμβατό με τη Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας δεν θα πρέπει να γίνεται σεβαστό, ούτε να γίνεται αποδεκτό», ανέφερε, επαναλαμβάνοντας ότι οι διεθνείς κανόνες οφείλουν να εφαρμόζονται σε όλες τις περιπτώσεις.
Ο γενικός γραμματέας του ΟΗΕ συνόψισε τη θέση του με τη χαρακτηριστική φράση ότι «η ισχύς του δικαίου πρέπει να υπερισχύει του δικαίου της ισχύος», υπογραμμίζοντας πως η τήρηση των διεθνών κανόνων αποτελεί προϋπόθεση για την ειρηνική επίλυση των διαφορών.
Στο επίκεντρο η διεθνής νομιμότητα στην Ανατολική Μεσόγειο
Η κοινή δήλωση και η παρέμβαση Γκουτέρες επαναφέρουν στο προσκήνιο τη διαμάχη γύρω από το τουρκολιβυκό μνημόνιο και τη σημασία του Διεθνούς Δικαίου για τις θαλάσσιες οριοθετήσεις.
Για την Αθήνα και τους εταίρους που συνυπογράφουν τη δήλωση, ο σεβασμός των διεθνών κανόνων και των δικαιωμάτων των παράκτιων κρατών αποτελεί βασική προϋπόθεση για τη σταθερότητα στην περιοχή. Παράλληλα, η ελληνική πλευρά διατηρεί ανοιχτή την προοπτική διαλόγου με τη Λιβύη, με στόχο την οριοθέτηση θαλάσσιων ζωνών βάσει του Διεθνούς Δικαίου.
