Σημαντικές αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο φέρνει το νέο νομοσχέδιο που αναμένεται να κατατεθεί και να ψηφιστεί από τη Βουλή τους προσεχείς μήνες, αναδιαμορφώνοντας βασικά στοιχεία της κληρονομικής διαδοχής.
Η νομοθετική αυτή πρωτοβουλία επιδιώκει να διαμορφώσει μια νέα ισορροπία μεταξύ της ελευθερίας διάθεσης της περιουσίας και της ανάγκης να μη μεταβίζεται η κληρονομία σε πρόσωπα που έχουν στραφεί βαριά και αποδεδειγμένα κατά του κληρονομούμενου, με σεβασμό στην προσωπικότητα και την αξιοπρέπειά του.
Κομβικό σημείο του νομοσχεδίου είναι η δυνατότητα για αποκλεισμό του επιζώντος συζύγου από την κληρονομική διαδοχή, όταν έχει εκδοθεί διαζύγιο ή όταν έχει συμπληρωθεί διάσταση τουλάχιστον δύο ετών.
Το κληρονομικό δικαίωμα του συζύγου παύει επίσης να ισχύει όταν βρίσκεται σε εξέλιξη διαδικασία λύσης γάμου ή συμφώνου συμβίωσης. Στην περίπτωση συναινετικού διαζυγίου, απαιτείται να έχει ήδη καταρτιστεί η σχετική συμφωνία ή να έχει κατατεθεί η κοινή ψηφιακή δήλωση. Αν την αγωγή διαζυγίου την έχει καταθέσει ο κληρονομούμενος, ο αποκλεισμός της νόμιμης μοίρας του επιζώντος συζύγου επέρχεται μόνο εφόσον η αγωγή βασιζόταν σε βάσιμο λόγο.
Δυνατότητα αποκλεισμού παιδιών από την κληρονομιά
Ταυτόχρονα, για πρώτη φορά δίνεται η δυνατότητα αποκλεισμού παιδιών από τη νόμιμη μοίρα, όταν έχουν επιδείξει σοβαρή παραβατική ή αντικοινωνική στάση απέναντι στον γονέα. Ο διαθέτης μπορεί να στερήσει τον μεριδούχο από το ελάχιστο κληρονομικό του δικαίωμα, εφόσον αποδειχθεί ότι επιβουλεύτηκε τη ζωή του, τη ζωή του συζύγου ή συντρόφου του ή άλλου μέλους της οικογένειας, εφόσον έχει καταδικαστεί για κακούργημα ή σοβαρό πλημμέλημα – ιδίως για αδικήματα ενδοοικογενειακής βίας – ή εφόσον επέδειξε βαριά αχαριστία, παραβιάζοντας κακόβουλα την υποχρέωση διατροφής.
Διευρύνονται επίσης οι λόγοι κληρονομικής αναξιότητας. Με δικαστική κρίση μπορεί να χαρακτηριστεί ανάξιος όποιος έχει διαπράξει κακούργημα κατά της ζωής, της υγείας ή της γενετήσιας ελευθερίας του κληρονομούμενου ή στενών συγγενών του, όποιος έχει τελέσει εκ προθέσεως σοβαρό έγκλημα κατά της περιουσίας του, αλλά και όποιος με απάτη ή απειλή τον εξανάγκασε να συντάξει ή να ανακαλέσει διαθήκη ή αλλοίωσε, πλαστογράφησε ή εξαφάνισε τη διαθήκη. Με την τελεσιδικία της απόφασης, η επαγωγή της κληρονομίας προς τον ανάξιο θεωρείται ότι δεν πραγματοποιήθηκε ποτέ και η κληρονομία μεταβιβάζεται σε εκείνον που θα καλούνταν αν ο ανάξιος δεν ζούσε.
Το νέο πλαίσιο καθιστά αυστηρότερες και τις προϋποθέσεις αποκλήρωσης παιδιών, καθώς συμπεριφορές διαρκούς αδιαφορίας, απαξίωσης ή βαριάς αχαριστίας, που έως σήμερα δεν αρκούσαν για τη στέρηση της νόμιμης μοίρας, πλέον μπορούν να οδηγήσουν στον πλήρη αποκλεισμό από την κληρονομία. Παράλληλα, προβλέπονται αυστηρότερες συνέπειες για κληρονόμους που έχουν καταδικαστεί για σοβαρά οικονομικά εγκλήματα σε βάρος του κληρονομούμενου ή για εγκλήματα κατά της γενετήσιας ελευθερίας, τα οποία επιφέρουν αυτοδικαίως κληρονομική ανικανότητα.
Το νομοσχέδιο, ωστόσο, εισάγει και τη δυνατότητα συγχώρεσης. Ο δράστης δεν θεωρείται ανίκανος ή ανάξιος να κληρονομήσει, εφόσον ο κληρονομούμενος, με πλήρη γνώση του παραπτώματος, τον συγχώρησε ρητά είτε μέσω δημόσιου εγγράφου είτε με διάταξη τελευταίας βούλησης, διατηρώντας τον έλεγχο της τελικής του επιλογής έως το τέλος.
