Σημαντική αλλαγή στο δίκαιο των κληρονομιών φέρνει το νέο κληρονομικό νομοσχέδιο που προωθεί το υπουργείο Δικαιοσύνης, το οποίο εισάγει σαφή χρονικό περιορισμό στην ισχύ των έκτακτων διαθηκών. Η βασική πρόβλεψη αφορά την αυτόματη ακύρωση μιας τέτοιας διαθήκης εφόσον παρέλθει συγκεκριμένο χρονικό διάστημα και ο διαθέτης εξακολουθεί να βρίσκεται εν ζωή.
Σύμφωνα με τη ρύθμιση που περιλαμβάνεται στο σχέδιο νόμου, η έκτακτη διαθήκη καθίσταται αυτοδικαίως ανίσχυρη τρεις μήνες μετά τη λήξη των έκτακτων περιστάσεων που οδήγησαν στη σύνταξή της. Η διάταξη αυτή εφαρμόζεται εφόσον ο διαθέτης παραμένει εν ζωή, γεγονός που σημαίνει ότι η συγκεκριμένη μορφή διαθήκης αντιμετωπίζεται από τον νομοθέτη ως προσωρινή λύση ανάγκης και όχι ως μόνιμος τρόπος έκφρασης της τελευταίας βούλησης.
Οι λεγόμενες έκτακτες διαθήκες συντάσσονται σε περιπτώσεις όπου υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τη ζωή του διαθέτη και δεν είναι εφικτή η σύνταξη διαθήκης με τους συνήθεις νόμιμους τύπους.
Τέτοιες περιστάσεις μπορεί να είναι:
επιδημία, πόλεμος, αποκλεισμός, θαλάσσιο ταξίδι ή άλλες καταστάσεις έκτακτης ανάγκης που καθιστούν αδύνατη ή εξαιρετικά δύσκολη τη σύνταξη μιας κανονικής διαθήκης.
Σε αυτές τις περιπτώσεις ο διαθέτης μπορεί να δηλώσει προφορικά την τελευταία του βούληση ενώπιον τριών μαρτύρων. Οι μάρτυρες καταγράφουν τη δήλωση σε σχετικό έγγραφο, το οποίο υπογράφουν μαζί με αναφορά στις έκτακτες περιστάσεις που επέβαλαν τη συγκεκριμένη διαδικασία.
Πότε παύει να ισχύει η έκτακτη διαθήκη
Η νέα νομοθετική ρύθμιση θέτει σαφές χρονικό όριο στην ισχύ αυτών των διαθηκών.
Εάν οι έκτακτες συνθήκες εκλείψουν και ο διαθέτης επιζήσει περισσότερο από τρεις μήνες, τότε η έκτακτη διαθήκη θεωρείται άκυρη σαν να μην συντάχθηκε ποτέ. Σε αυτή την περίπτωση απαιτείται η σύνταξη νέας διαθήκης με έναν από τους κανονικούς τύπους που προβλέπει ο νόμος.
Πότε μπορεί να ανασταλεί η προθεσμία
Η τρίμηνη προθεσμία μπορεί να ανασταλεί μόνο σε ειδικές περιπτώσεις. Αυτό συμβαίνει όταν ο διαθέτης εξακολουθεί να βρίσκεται σε κατάσταση που δεν του επιτρέπει να συντάξει κανονική διαθήκη.
Επιπλέον, η προθεσμία διακόπτεται εάν ο διαθέτης βρεθεί ξανά υπό τις ίδιες ή παρόμοιες έκτακτες περιστάσεις που δικαιολογούν τη χρήση αυτού του τύπου διαθήκης.
Στόχος της νέας ρύθμισης
Με τη συγκεκριμένη αλλαγή ο νομοθέτης επιδιώκει να επιτύχει ισορροπία μεταξύ δύο βασικών αρχών.
Από τη μία πλευρά επιδιώκεται η προστασία της πραγματικής βούλησης του διαθέτη σε καταστάσεις άμεσου κινδύνου, όταν δεν υπάρχει δυνατότητα σύνταξης κανονικής διαθήκης.
Από την άλλη πλευρά, διασφαλίζεται η ασφάλεια δικαίου στις κληρονομικές σχέσεις, ώστε οι έκτακτες διαθήκες να λειτουργούν αποκλειστικά ως προσωρινή λύση ανάγκης και να μην υποκαθιστούν τις κανονικές μορφές διαθήκης.
