Παρά τις πολιτικές ισότητας και τις θεσμικές παρεμβάσεις των τελευταίων δεκαετιών, το μισθολογικό χάσμα μεταξύ ανδρών και γυναικών παραμένει βαθιά ριζωμένο. Αν και η διαφορά στις αμοιβές έχει περιοριστεί, δεν έχει εξαλειφθεί.
Το ερώτημα «τι φταίει» φαίνεται αρχικά απλό: το φύλο. Ωστόσο, οι πιο πρόσφατες οικονομικές μελέτες δείχνουν ότι η απάντηση είναι πιο σύνθετη και σχετίζεται κυρίως με τις κοινωνικές και οικονομικές συνέπειες της μητρότητας.
Τα δεδομένα υποδεικνύουν ότι το μισθολογικό χάσμα δεν οφείλεται σε βιολογικούς παράγοντες καθαυτούς, αλλά στο πώς η κοινωνία κατανέμει τους ρόλους.
Ο βασικός καταλύτης φαίνεται να είναι η μητρότητα. Δεδομένου ότι οι γυναίκες κυοφορούν και συχνά αναλαμβάνουν το μεγαλύτερο μέρος της φροντίδας των παιδιών, η επαγγελματική τους πορεία επηρεάζεται άμεσα:
-
Διακοπή καριέρας
-
Μειωμένες ώρες εργασίας
-
Περιορισμένη διαθεσιμότητα για προαγωγές
-
Επιλογή λιγότερο απαιτητικών θέσεων
Η επιστημονική φαντασία ως εργαλείο σκέψης
Το ερώτημα της έμφυλης ανισότητας είχε τεθεί ήδη από το 1969 στο μυθιστόρημα The Left Hand of Darkness της Ursula K. Le Guin.
Στον φανταστικό πλανήτη «Winter», οι άνθρωποι είναι αμφισεξουαλικοί και μπορούν εναλλάξ να κυοφορούν. Η συγγραφέας αποδομεί τον δυϊσμό αρσενικού–θηλυκού και τα στερεότυπα «κυρίαρχου» και «υποταγμένου», φωτίζοντας πώς οι κοινωνικές προσδοκίες διαμορφώνουν τις ανισότητες.
Η λογοτεχνική αυτή προσέγγιση βοηθά να τεθεί το ερώτημα διαφορετικά: τι θα συνέβαινε αν η τεκνοποίηση δεν βάρυνε δυσανάλογα τη μία πλευρά;
Τα στοιχεία από τις ΗΠΑ: Η μητρότητα στο επίκεντρο
Σύμφωνα με ανάλυση του The Economist, όταν ληφθούν υπόψη οι επιπτώσεις της εγκυμοσύνης και της ανατροφής παιδιών, το «ανεξήγητο» μέρος του μισθολογικού χάσματος περιορίζεται σημαντικά.
Η νομπελίστρια οικονομολόγος Claudia Goldin έχει επίσης καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το καθοριστικό στοιχείο δεν είναι το φύλο, αλλά η μητρότητα.
Τα πρόσφατα δεδομένα
-
Τον Αύγουστο του 2024 η συμμετοχή των γυναικών στο εργατικό δυναμικό στις ΗΠΑ έφτασε στο 57,7%.
-
Στις αρχές του 2025 το μισθολογικό χάσμα περιορίστηκε στο ιστορικά χαμηλό 10,1%.
-
Ωστόσο, λίγους μήνες αργότερα, το ποσοστό συμμετοχής υποχώρησε στο 56,9%.
Η πτώση αυτή μεταφράζεται σε περισσότερες από 600.000 γυναίκες εκτός αγοράς εργασίας, εξέλιξη που συνέπεσε με αύξηση των νέων μητέρων.
Τα «φυσικά πειράματα» των οικονομολόγων
Για να απομονώσουν την επίδραση της μητρότητας από τις προσωπικές επιλογές, οι ερευνητές αξιοποίησαν δεδομένα από σκανδιναβικές χώρες, συνδέοντας αρχεία υγείας με εισοδηματικά στοιχεία.
Μελέτες εξωσωματικής γονιμοποίησης
Εξετάστηκαν γυναίκες που υποβλήθηκαν σε εξωσωματική γονιμοποίηση:
-
Όσες απέκτησαν παιδί εμφάνισαν σημαντική μείωση αποδοχών.
-
Το χάσμα περιοριζόταν σταδιακά.
-
Μετά από 10–15 χρόνια, αρκετές μητέρες παρουσίαζαν ακόμη και μικρό μισθολογικό πλεονέκτημα.
Η μελέτη για το σύνδρομο MRKH
Νέα έρευνα με επικεφαλής την Καμίλ Λαντέ από το London School of Economics επικεντρώθηκε σε γυναίκες με σύνδρομο Mayer-Rokitansky-Küster-Hauser (MRKH), μια σπάνια πάθηση κατά την οποία ένα κορίτσι γεννιέται χωρίς μήτρα.
Οι γυναίκες αυτές γνωρίζουν από νωρίς ότι δεν θα αποκτήσουν παιδιά. Τα ευρήματα έδειξαν ότι:
-
Στις ηλικίες 30–40 ετών, όταν το μισθολογικό χάσμα συνήθως διευρύνεται,
-
Η μισθολογική τους πορεία ήταν σχεδόν ταυτόσημη με εκείνη των ανδρών συνομηλίκων τους.
Το συμπέρασμα ήταν σαφές: όταν αφαιρεθεί τόσο η μητρότητα όσο και οι αποφάσεις που λαμβάνονται λόγω αυτής, το μισθολογικό χάσμα σχεδόν εξαφανίζεται.
Από το «αν» στο «πώς»
Τα δεδομένα δεν αναιρούν την ύπαρξη έμφυλων ανισοτήτων. Αντίθετα, μετατοπίζουν τη συζήτηση:
-
Όχι στο αν υπάρχει διάκριση,
-
Αλλά στο πώς οι κοινωνικές και οικονομικές δομές αναπαράγουν την ανισότητα.
Όσο η τεκνοποίηση και η φροντίδα των παιδιών κατανέμονται άνισα, το μισθολογικό χάσμα δύσκολα θα εξαλειφθεί.
Ποιες πολιτικές μπορούν να μειώσουν το χάσμα
Οι ειδικοί επισημαίνουν ότι η λύση περνά μέσα από:
-
Ίσες γονεϊκές άδειες για άνδρες και γυναίκες
-
Ενίσχυση δημόσιων δομών παιδικής φροντίδας
-
Ευέλικτα εργασιακά μοντέλα χωρίς μισθολογική «τιμωρία»
Η συζήτηση για το μισθολογικό χάσμα δεν αφορά μόνο τη δικαιοσύνη, αλλά και τη βιωσιμότητα των σύγχρονων οικονομιών.
