Η αποδοχή μιας κληρονομιάς δεν αφορά μόνο τη μεταβίβαση ενός ακινήτου ή περιουσιακών στοιχείων, αλλά συνοδεύεται και από μια σύνθετη φορολογική διαδικασία, η οποία αν δεν ολοκληρωθεί σωστά και έγκαιρα μπορεί να οδηγήσει σε πρόστιμα, προσαυξήσεις και απρόβλεπτα έξοδα για τους κληρονόμους.
Λογιστές και φοροτεχνικοί τονίζουν ότι πολλοί πολίτες αντιμετωπίζουν δυσκολίες επειδή δεν γνωρίζουν τις προθεσμίες, τις απαλλαγές και τα απαιτούμενα βήματα για την ορθή υποβολή της δήλωσης φόρου κληρονομιάς.
Παρότι η διαδικασία σε αρκετές περιπτώσεις γίνεται πλέον ηλεκτρονικά, εξακολουθεί να απαιτεί ιδιαίτερη προσοχή, καθώς ακόμη και μικρές παραλείψεις μπορεί να αποδειχθούν δαπανηρές.
Τα κρίσιμα βήματα
Η διαδικασία ξεκινά αμέσως μετά τον θάνατο του κληρονομούμενου, με τους κληρονόμους να οφείλουν να διαπιστώσουν αν υπάρχει διαθήκη και ποιο είναι το σύνολο της περιουσίας.
Ακολουθεί η αποδοχή ή η αποποίηση της κληρονομιάς, ένα από τα πιο κρίσιμα στάδια, ειδικά όταν υπάρχουν χρέη ή οικονομικές εκκρεμότητες.
Σε περίπτωση αποδοχής, απαιτείται η υποβολή δήλωσης φόρου κληρονομιάς στην ΑΑΔΕ, μια διαδικασία που πλέον γίνεται σε μεγάλο βαθμό ψηφιακά, ενώ συχνά κρίνεται απαραίτητη η βοήθεια συμβολαιογράφου και φοροτεχνικού για την αποφυγή λαθών.
Οι προθεσμίες που δεν πρέπει να χαθούν
Ιδιαίτερη σημασία έχει η τήρηση των προθεσμιών υποβολής.
Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι κληρονόμοι έχουν περιθώριο έξι μηνών από τον θάνατο, όταν ο κληρονομούμενος διέμενε στην Ελλάδα. Αν ο θάνατος συνέβη στο εξωτερικό ή οι κληρονόμοι κατοικούν εκτός χώρας, η προθεσμία μπορεί να φτάνει τους δώδεκα μήνες.
Η εκπρόθεσμη δήλωση επιφέρει πρόστιμα και προσαυξήσεις, κάτι που σύμφωνα με τους ειδικούς αποτελεί συχνό λάθος που αυξάνει το κόστος.
Τα αφορολόγητα όρια και οι απαλλαγές
Σημαντικό σημείο σύγχυσης αποτελούν τα αφορολόγητα όρια και οι απαλλαγές που ισχύουν ανάλογα με τον βαθμό συγγένειας.
Για συζύγους, παιδιά, εγγόνια και γονείς προβλέπονται ευνοϊκότερες φορολογικές κλίμακες, ενώ σε συγκεκριμένες περιπτώσεις ισχύει απαλλαγή πρώτης κατοικίας, υπό προϋποθέσεις.
Ο τελικός φόρος εξαρτάται από την αξία της περιουσίας, τον αριθμό των δικαιούχων και το αν πρόκειται για κύρια κατοικία.
Τα χρέη
Συχνά παραβλέπεται ότι η κληρονομιά περιλαμβάνει και υποχρεώσεις πέρα από περιουσιακά στοιχεία.
Οφειλές προς τράπεζες, το Δημόσιο, ασφαλιστικά ταμεία ή ιδιώτες μπορεί να μεταβιβαστούν μαζί με την περιουσία, γεγονός που καθιστά απαραίτητο τον πλήρη οικονομικό έλεγχο πριν από την αποδοχή.
Γι’ αυτό οι φοροτεχνικοί συστήνουν προσεκτική αξιολόγηση της οικονομικής κατάστασης του θανόντος πριν ληφθεί οποιαδήποτε απόφαση.
Οι παγίδες που οδηγούν σε επιπλέον φόρους
Συχνά λάθη είναι η ελλιπής καταγραφή της περιουσίας, η μη δήλωση καταθέσεων ή άλλων στοιχείων και η καθυστερημένη συγκέντρωση δικαιολογητικών.
Προβλήματα προκύπτουν επίσης όταν δεν ελέγχεται σωστά η αντικειμενική αξία των ακινήτων ή όταν δεν αξιοποιούνται οι φορολογικές απαλλαγές.
Όπως αναφέρουν ειδικοί, η σωστή ενημέρωση και η έγκαιρη προετοιμασία μπορούν να μειώσουν σημαντικά το κόστος και να αποτρέψουν καθυστερήσεις.
Τα τελευταία χρόνια μεγάλο μέρος της διαδικασίας έχει μεταφερθεί στις ηλεκτρονικές υπηρεσίες της ΑΑΔΕ, με στόχο τη μείωση της γραφειοκρατίας και την ταχύτερη ολοκλήρωση των υποθέσεων.
Ωστόσο, παρά την ψηφιοποίηση, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι απαιτείται προσοχή, καθώς η πολυπλοκότητα των κανόνων και οι διαφορετικές εξαιρέσεις εξακολουθούν να δημιουργούν δυσκολίες.
