Μετανάστες στην πατρίδα τους ή ακόμη και εκτός αυτής, σε περιοχές με πιο ήπιο κλίμα, είναι εκατοντάδες χιλιάδες Ευρωπαίοι που τα τελευταία χρόνια έχουν αναγκαστεί να μετακινηθούν λόγω ακραίων καιρικών φαινομένων.
Σε εκτενές ρεπορτάζ, το Euronews καταγράφει τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν όλο και περισσότεροι Ευρωπαίοι κλιματικοί μετανάστες, εξαιτίας ακραίων φαινομένων όπως πλημμύρες, ξηρασίες αλλά και δασικές πυρκαγιές.
Η ΜΚΟ Internal Displacement Monitoring Centre (IDMC), με έδρα τη Γενεύη, εκτιμά ότι περίπου 413.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν στην ΕΕ από το 2008 έως το 2023. Το 2023 θεωρείται μέχρι στιγμής η χειρότερη χρονιά, με πάνω από 200.000 εσωτερικά εκτοπισμένους Ευρωπαίους, κυρίως λόγω πυρκαγιών και καταιγίδων.
Εφόσον επιβεβαιωθούν τα πιο απαισιόδοξα σενάρια των κλιματολόγων, μέχρι το 2050 η Ευρώπη αναμένεται να είναι κατά 2,5°C θερμότερη σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα. Αυτό σημαίνει ότι ο Νότος θα αντιμετωπίζει μεγαλύτερες περιόδους ξηρασίας και συχνότερους, εντονότερους καύσωνες, ενώ η κεντρική και δυτική Ευρώπη θα έχουν πιο έντονες βροχοπτώσεις και αυξημένο κίνδυνο πλημμυρών.
Η νέα πραγματικότητα που αφορά και την Ελλάδα
Στο Euronews μίλησε για τις δύσκολες στιγμές που βίωσε κατά την κακοκαιρία Daniel τον Σεπτέμβριο του 2023 ο Βάιος Γιατρόπουλος.
Θυμάται την απόγνωση στο βλέμμα του γιου του, ο οποίος τον ρώτησε δακρυσμένος: «Και τώρα τι, μπαμπά; Τα χάσαμε όλα». Θυμάται επίσης ότι παρέμειναν για εννέα ώρες πάνω στην οροφή της νταλίκας τους, την ώρα που τα νερά ανέβαιναν επικίνδυνα, μέχρι που τελικά διασώθηκαν.
Στη συνέχεια, ο κ. Γιατρόπουλος και η οικογένειά του μετακινήθηκαν σε άλλο χωριό, μακριά από τον Παλαμά της Καρδίτσας που είχε πλημμυρίσει, σε σπίτι σε πιο ψηλό σημείο.
Όπως αναφέρουν, η επιστροφή δεν αποτέλεσε ποτέ επιλογή. «Δεν θέλω να νιώθω αυτό το σφίξιμο στην καρδιά με κάθε σταγόνα βροχής που πέφτει. Για αρκετούς μήνες φοβόμασταν ότι θα ξαναπλημμυρίσει. Σκέφτηκα ακόμη και να δω ψυχολόγο», λέει σήμερα.
Άλλοι κάτοικοι του Παλαμά ακόμη αναζητούν κατοικία σε ασφαλέστερα σημεία, ενώ άλλοι μετακόμισαν στην Αθήνα ή στο εξωτερικό.
Η Ελλάδα συγκαταλέγεται στις χώρες της Ευρώπης που είναι ιδιαίτερα ευάλωτες σε κλιματικές καταστροφές. Η IDMC εκτιμά ότι περίπου 300.000 άνθρωποι έχουν εκτοπιστεί από το 2008, κυρίως λόγω πυρκαγιών, καταιγίδων και πλημμυρών.
Ο Βλοχός στην Καρδίτσα ήταν πάντα ευάλωτος σε πλημμύρες, όπως το 1953 και το 1994, αλλά ακόμη περισσότερο το 2023 με τον Daniel, όταν το νερό έφτασε τα δύο μέτρα.
Τις πρώτες εβδομάδες μετά την κακοκαιρία υπήρξε έντονη αλληλεγγύη, όμως στη συνέχεια η ενότητα αυτή διαλύθηκε. Η αντιπαράθεση μεταξύ κατοίκων, ειδικά στον Βλοχό μετά τον Daniel, έφτασε σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και σε επεισόδια βίας. «Είναι μια μορφή συλλογικού μετατραυματικού στρες», αναφέρει ανώνυμα κάτοικος.
Στη γειτονική Μεταμόρφωση, περίπου το 95% των νοικοκυριών ψήφισε υπέρ της μετεγκατάστασης σε δημοψήφισμα. Ο πρόεδρος της κοινότητας Πέτρος Κοντογιάννης σημειώνει ότι όταν βρέχει «πολλοί φεύγουν ακόμη κι αν δεν υπάρχει πραγματικός κίνδυνος».
Πλημμύρες και πυρκαγιές σε Γερμανία και Γαλλία
Στη Γερμανία, οι ανησυχίες για τα ακραία καιρικά φαινόμενα διαφέρουν ανά περιοχή.
Στα βορειοανατολικά, βόρεια του Βερολίνου, η αυξανόμενη ξηρασία έχει οδηγήσει σε πιο συχνές και έντονες δασικές πυρκαγιές. Το 2024 ήταν η χειρότερη χρονιά στην ιστορία της χώρας ως προς τις καμένες εκτάσεις. Αντίθετα, σε μεγάλο μέρος της νότιας και δυτικής Γερμανίας κυριαρχεί ο κίνδυνος πλημμυρών με μεγάλους όγκους νερού σε σύντομο χρόνο.
Η IDMC καταγράφει 84.000 εσωτερικούς εκτοπισμούς στη Γερμανία από το 2008 έως το 2024, οι περισσότεροι (78.000) λόγω πλημμυρών. Πέρα από τις καταστροφές, οι πληγέντες αντιμετώπισαν μακροχρόνιες ελλείψεις σε πόρους, κατεστραμμένες υποδομές και σοβαρές ελλείψεις σε ιατρική φροντίδα, γιατρούς και φάρμακα.
Ανάλογοι φόβοι καταγράφονται και στη Γαλλία. Για τον 54χρονο Βενσάν Μακινιόν από τον Μπλαντέκ στη βόρεια Γαλλία, η δύσκολη στιγμή ήταν στις 2 Ιανουαρίου 2024, όταν αναγκάστηκε να εγκαταλείψει το σπίτι του λόγω πλημμύρας.
Δεν ήταν η πρώτη φορά που η περιοχή πλημμύριζε, όμως κάθε χρόνο η κατάσταση επιδεινωνόταν. Παράλληλα, για τους κατοίκους ήταν δύσκολο να πουλήσουν τα σπίτια τους, καθώς βρίσκονται σε ζώνη υψηλού κινδύνου και δεν είναι ελκυστικά.
«Μας πήρε πάνω από έναν χρόνο για να νιώσουμε ξανά ασφαλείς», λέει ένας από τους εκατοντάδες κατοίκους που εγκατέλειψαν την περιοχή και προσθέτει: «Μόλις αρχίσει να βρέχει, ο κόσμος αγχώνεται».
Σχεδόν το ένα τέταρτο του πληθυσμού της Γαλλίας δηλώνει ότι θα σκεφτόταν να μετακομίσει λόγω κλιματικών κινδύνων στην περιοχή του, σύμφωνα με έρευνα της Odoxa. Το 2022 περίπου 45.000 άνθρωποι εκτοπίστηκαν λόγω περιβαλλοντικών καταστροφών, γεγονός που καθιστά τη Γαλλία μία από τις πιο πληγείσες χώρες στην Ευρώπη από την κλιματική αλλαγή.
