Τα μετρητά εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα «παράθυρα» για τη φοροδιαφυγή, καθώς οι συναλλαγές που πραγματοποιούνται χωρίς ηλεκτρονικό ίχνος μπορούν να μείνουν εκτός του ψηφιακού ελέγχου της Ανεξάρτητης Αρχής Δημοσίων Εσόδων (ΑΑΔΕ).
Τα διαδοχικά περιστατικά φοροδιαφυγής που έχουν αποκαλυφθεί σε μεγάλες αλυσίδες εστίασης και αρτοποιίας επαναφέρουν στο προσκήνιο τη συζήτηση για το πώς μπορούν να περιοριστούν οι συναλλαγές με μετρητά και να ενισχυθεί το κίνητρο των καταναλωτών να ζητούν αποδείξεις.
Παρά την ενίσχυση των ψηφιακών εργαλείων της ΑΑΔΕ, όταν μια συναλλαγή πραγματοποιείται «χέρι με χέρι», χωρίς ηλεκτρονική πληρωμή, τα διαθέσιμα ψηφιακά ίχνη περιορίζονται σημαντικά.
Όπως επισημαίνουν παράγοντες της αγοράς, η πολιτεία θα μπορούσε να αξιοποιήσει ακόμη περισσότερο την τεχνολογία, μετατρέποντας τον ίδιο τον καταναλωτή σε έναν ενεργό κρίκο στον έλεγχο της φοροδιαφυγής.
Τα ψηφιακά κίνητρα που προτείνει η αγορά
Μεταξύ των προτάσεων που έχουν διατυπωθεί περιλαμβάνονται:
- Άμεση επιστροφή χρημάτων μέσω Appodixi: Ο καταναλωτής θα μπορούσε, για παράδειγμα, να σκανάρει την απόδειξη μέσω της εφαρμογής και να λαμβάνει άμεσα ένα ποσοστό του ΦΠΑ, όπως 5% ή 10%, σε ψηφιακό «κουμπαρά» ή απευθείας στον τραπεζικό του λογαριασμό.
- Μεγαλύτερη φορολογική έκπτωση για όσους ζητούν απόδειξη: Η πρόταση προβλέπει ένα ισχυρότερο κίνητρο, ώστε το όφελος από τη νόμιμη συναλλαγή να είναι μεγαλύτερο από αυτό που θα είχε ο καταναλωτής αν δεχόταν να πληρώσει με μετρητά χωρίς απόδειξη.
- Ενδεικτικά, έχει προταθεί έκπτωση φόρου που θα μπορούσε να φτάνει το 40% της δαπάνης σε συγκεκριμένους κλάδους υψηλής φοροδιαφυγής.
- «Στιγμιαία» φορολοταρία μέσω κινητού: Η υπάρχουσα φορολοταρία θα μπορούσε να αναβαθμιστεί, ώστε οι καταναλωτές να έχουν τη δυνατότητα να συμμετέχουν άμεσα μέσω του κινητού τους.
- Αυτόματη έκπτωση των ηλεκτρονικών δαπανών: Εξετάζεται ως πρόταση η δυνατότητα να εκπίπτουν αυτόματα από το εισόδημα οι ηλεκτρονικές δαπάνες των νοικοκυριών, όπως αγορές από σούπερ μάρκετ, καύσιμα, λογαριασμοί και εστίαση.
- Σταδιακός περιορισμός των μετρητών: Η απαγόρευση χρήσης μετρητών σε συγκεκριμένες συναλλαγές θα μπορούσε να επεκταθεί σταδιακά και σε άλλες κατηγορίες.
Τι παρατείνεται για το 2027
Την ίδια στιγμή, η κυβέρνηση προχωρά στην παράταση και για το 2027 έξι φορολογικών διατάξεων, οι οποίες αφορούν μεταξύ άλλων τις ηλεκτρονικές συναλλαγές, τις ανακαινίσεις ακινήτων και τις μακροχρόνιες μισθώσεις.
Ειδικότερα, παρατείνεται το φορολογικό μπόνους για ηλεκτρονικές συναλλαγές σε 20 κατηγορίες επαγγελμάτων με υψηλό κίνδυνο φοροδιαφυγής. Οι φορολογούμενοι μπορούν να αφαιρούν 30% της δαπάνης από το φορολογητέο εισόδημα, με ανώτατο ετήσιο ποσό έκπτωσης τις 5.000 ευρώ.
Παράλληλα, περίπου 4,5 εκατομμύρια φορολογούμενοι με εισοδήματα από μισθούς, συντάξεις, επιχειρηματική και αγροτική δραστηριότητα και ενοίκια θα πρέπει και το 2027 να πραγματοποιούν ηλεκτρονικά τουλάχιστον το 30% του πραγματικού εισοδήματός τους σε επιλέξιμες προσωπικές δαπάνες.
Οι εξαιρέσεις και οι φορο-εκπτώσεις
Από τον κανόνα του 30% εξακολουθούν να προβλέπονται εξαιρέσεις ή μειωμένες απαιτήσεις για συγκεκριμένες κατηγορίες φορολογουμένων.
Για ορισμένους υπερχρεωμένους φορολογούμενους το απαιτούμενο ποσοστό μπορεί να περιορίζεται στο 20% ή και χαμηλότερα, ενώ πλήρης εξαίρεση προβλέπεται για συγκεκριμένες ευάλωτες ομάδες, μεταξύ άλλων ηλικιωμένους, άτομα με αναπηρία και μακροχρόνια νοσηλευόμενους.
Παράλληλα:
- Οι ηλεκτρονικές πληρωμές για ιατρικές, οδοντιατρικές και κτηνιατρικές υπηρεσίες εξακολουθούν να υπολογίζονται εις διπλούν για την κάλυψη του απαιτούμενου 30%.
- Παραμένουν οι φορολογικές εκπτώσεις για δαπάνες αισθητικής, λειτουργικής και ενεργειακής αναβάθμισης κτιρίων, υπό την προϋπόθεση ότι οι εργασίες εξοφλούνται ηλεκτρονικά.
- Διατηρείται η δυνατότητα έκπτωσης από το φορολογητέο εισόδημα για δαπάνες ανακαίνισης και λειτουργικής αναβάθμισης έως 16.000 ευρώ, με την έκπτωση να κατανέμεται σε πέντε έτη. Έτσι, η ετήσια έκπτωση μπορεί να φτάσει έως τα 3.200 ευρώ.
Παράλληλα, παραμένει «παγωμένος» ο φόρος 15% στην υπεραξία από την πώληση ακινήτων, ενώ συνεχίζεται η αναστολή επιβολής ΦΠΑ στις πωλήσεις νεόδμητων οικοδομών υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Τέλος, παρατείνεται και το φορολογικό κίνητρο για την μακροχρόνια μίσθωση κενών ή βραχυχρόνια εκμισθούμενων κατοικιών. Με το ισχύον πλαίσιο προβλέπεται τριετής απαλλαγή από τον φόρο εισοδήματος για τα ενοίκια ιδιοκτητών που θα διαθέσουν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2027 τις συγκεκριμένες κατοικίες σε μακροχρόνια μίσθωση.
