Στη δημοσιότητα έφερε το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής την πρόταση για ένα Εθνικό Ψηφιακό Σύστημα Διαφάνειας Τιμών και Εποπτείας της Αγοράς, ασκώντας ταυτόχρονα κριτική στη Νέα Δημοκρατία.
Η πρόταση του ΠΑΣΟΚ
«Η κυβέρνηση επιχειρεί να παρουσιάσει το PosoKanei ως μια καινοτόμο ψηφιακή απάντηση στην ακρίβεια. Στην πραγματικότητα, όμως, δεν πρόκειται για μια ουσιαστική μεταρρύθμιση, αλλά για μια ανανεωμένη εκδοχή της λογικής του παλαιού e-Καταναλωτή, χωρίς να αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο το κράτος εποπτεύει την αγορά.
Ήδη από το πρόγραμμά του το 2023 το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής είχε προτείνει τη διάθεση των δεδομένων συλλογής τιμών ως ανοιχτών δεδομένων (Open Data), την αξιοποίηση και αναβάθμιση του e-Καταναλωτή, καθώς και τον πλήρη ανασχεδιασμό του απαρχαιωμένου fuelprices.gr, με επέκταση της διαφάνειας σε βασικά αγαθά, καύσιμα, ενέργεια και τηλεπικοινωνίες. Αντί να υιοθετήσει έγκαιρα αυτή τη στρατηγική και να επενδύσει σε σύγχρονα ψηφιακά εργαλεία ελέγχου και εποπτείας της αγοράς, η κυβέρνηση της Νέας Δημοκρατίας επέλεξε αποσπασματικές λύσεις, αφήνοντας επί χρόνια τα ελληνικά νοικοκυριά μόνα απέναντι στην ακρίβεια, χωρίς να αξιοποιήσει τις δυνατότητες της ψηφιακής τεχνολογίας για την προστασία του καταναλωτή και την ενίσχυση της διαφάνειας στην αγορά.
Παρά τον σημαντικό προϋπολογισμό του έργου, η πλατφόρμα παραμένει ένα εργαλείο καταγραφής και προβολής τιμών και όχι ένας ενεργητικός μηχανισμός εντοπισμού και αντιμετώπισης της ακρίβειας. Δεν απαντά στο κρίσιμο ερώτημα που απασχολεί κάθε ελληνικό νοικοκυριό: «Γιατί αυξήθηκε η τιμή ενός προϊόντος και σε ποιο στάδιο της αλυσίδας δημιουργήθηκε η επιβάρυνση;»
Ακόμη και οι πληροφορίες που δημοσιεύει η ίδια η εφαρμογή αναδεικνύουν τους περιορισμούς της. Οι τιμές προέρχονται κυρίως από τα ηλεκτρονικά καταστήματα των αλυσίδων και δεν διασφαλίζεται ότι ταυτίζονται πάντοτε με τις πραγματικές τιμές του φυσικού ραφιού. Η ενημέρωσή της εξαρτάται από τη διαβίβαση στοιχείων από τα ίδια τα supermarket, δεν καλύπτει ακόμη σημαντικές κατηγορίες όπως τα νωπά προϊόντα, δεν παρέχει ολοκληρωμένη εικόνα για τα προϊόντα ιδιωτικής ετικέτας, δεν διαθέτει ανοιχτά δεδομένα και δεν αξιοποιεί τεχνητή νοημοσύνη για την αυτόματη υποστήριξη των ελεγκτικών αρχών.
Με άλλα λόγια, το PosoKanei ενημερώνει τον πολίτη «πόσο κάνει» ένα προϊόν. Δεν του εξηγεί όμως «γιατί κάνει τόσο», ούτε παρέχει στις αρμόδιες αρχές τα εργαλεία για να εντοπίζουν έγκαιρα τις αιτίες των ανατιμήσεων και τις στρεβλώσεις της αγοράς.
Ο Τομέας Ψηφιακής Πολιτικής & Δικτύων του ΠΑΣΟΚ – Κινήματος Αλλαγής προτείνει τη δημιουργία του ΑΓΟΡΑ360º, ενός Εθνικού Ψηφιακού Συστήματος Διαφάνειας Τιμών και Εποπτείας της Αγοράς που θα αξιοποιεί τις δυνατότητες της διαλειτουργικότητας, των ανοιχτών δεδομένων και της τεχνητής νοημοσύνης για να προστατεύει ουσιαστικά τον καταναλωτή. Το «360°» συμβολίζει την πλήρη εικόνα της αγοράς: από τον παραγωγό και τη μεταποίηση έως τη χονδρική, τη λιανική πώληση και το τελικό κόστος που επιβαρύνει τον καταναλωτή. Για πρώτη φορά, η πολιτεία θα μπορεί να παρακολουθεί και να αναλύει ολόκληρη την αλυσίδα διαμόρφωσης των τιμών και όχι μόνο το τελικό αποτέλεσμα στο ράφι. Η πρότασή μας στηρίζεται στους ακόλουθους επτά (7) βασικούς άξονες:
1. Αξιόπιστη και επίκαιρη πληροφορία τιμών
Οι τιμές πρέπει να ενημερώνονται αυτόματα και σε πραγματικό χρόνο μέσω υποχρεωτικής διασύνδεσης με τα πληροφοριακά συστήματα διαχείρισης τιμών των επιχειρήσεων. Παράλληλα, πρέπει να εξεταστεί η δυνατότητα ασφαλών μηχανισμών επαλήθευσης, ώστε να διασφαλίζεται ότι η τιμή που εμφανίζεται στην πλατφόρμα ανταποκρίνεται στην πραγματική τιμή που ισχύει για τον καταναλωτή. Ο πολίτης πρέπει να γνωρίζει με σαφήνεια τόσο την τιμή του φυσικού καταστήματος όσο και την τιμή του ηλεκτρονικού καταστήματος, καθώς και τον χρόνο τελευταίας ενημέρωσης.
2. Διαφάνεια σε όλη την εφοδιαστική αλυσίδα
Η αντιμετώπιση της ακρίβειας δεν μπορεί να περιορίζεται στην παρακολούθηση της τελικής τιμής στο ράφι. Το κράτος οφείλει να γνωρίζει πώς εξελίσσεται η τιμή από τον παραγωγό, στη μεταποίηση, στη χονδρική και τελικά στη λιανική πώληση. Μόνο έτσι μπορούν να εντοπιστούν οι πραγματικές αιτίες των ανατιμήσεων και να αποκαλυφθούν υπερβολικά περιθώρια κέρδους ή στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.
Παράλληλα, κάθε προϊόν πρέπει να συνοδεύεται από πλήρες ιστορικό μεταβολών και απλή γραφική απεικόνιση, ώστε ο πολίτης να μπορεί εύκολα να διαπιστώσει αν μια αύξηση είναι πρόσφατη, αν μια έκπτωση είναι πραγματική ή αν προηγουμένως είχε προηγηθεί τεχνητή ανατίμηση.
3. Ανοιχτά δεδομένα για όλους
Τα δεδομένα δεν πρέπει να παραμένουν εγκλωβισμένα σε μία κρατική εφαρμογή. Πρέπει να διατίθενται ως Open Data, ώστε πανεπιστήμια, ερευνητές, ενώσεις καταναλωτών, νεοφυείς επιχειρήσεις και προγραμματιστές να μπορούν να αναπτύσσουν εφαρμογές σύγκρισης τιμών, εργαλεία για ευάλωτα νοικοκυριά, συστήματα ειδοποίησης για απότομες αυξήσεις και αναλύσεις για τον πληθωρισμό σε πραγματικό χρόνο. Τα δημόσια δεδομένα πρέπει να επιστρέφουν στην κοινωνία ως δημόσιο αγαθό.
4. Τεχνητή νοημοσύνη στην υπηρεσία του πολίτη
Η τεχνητή νοημοσύνη μπορεί να λειτουργεί ως ψηφιακός βοηθός των ελεγκτικών αρχών. Μπορεί να εντοπίζει αυτόματα απότομες αυξήσεις τιμών, σχεδόν ταυτόχρονες μεταβολές του ίδιου προϊόντος σε πολλές αλυσίδες, ασυνήθιστες αποκλίσεις μεταξύ περιοχών ή ύποπτα μοτίβα πριν από περιόδους προσφορών και να ενημερώνει αυτόματα την Ανεξάρτητη Αρχή Προστασίας του Καταναλωτή και την Επιτροπή Ανταγωνισμού για περαιτέρω διερεύνηση.
5. Ενεργός συμμετοχή των πολιτών
Οι πολίτες πρέπει να μπορούν εύκολα να αναφέρουν πιθανές αποκλίσεις, αποστέλλοντας φωτογραφίες του ραφιού ή της απόδειξης αγοράς. Τα συστήματα τεχνητής νοημοσύνης μπορούν να ομαδοποιούν αυτές τις αναφορές και να αναδεικνύουν επαναλαμβανόμενα προβλήματα που απαιτούν ελεγκτική παρέμβαση.
6. Επέκταση πέρα από τα σούπερ μάρκετ
Το κόστος ζωής δεν εξαντλείται στα τρόφιμα. Προτείνουμε τη δημιουργία ενός ενιαίου Ψηφιακού Συστήματος Διαφάνειας Τιμών και Εποπτείας της Αγοράς, που θα καλύπτει σταδιακά τα καύσιμα – μέσα από τον πλήρη εκσυγχρονισμό του απαρχαιωμένου fuelprices.gr–, την ηλεκτρική ενέργεια, το φυσικό αέριο, τις τηλεπικοινωνίες, τις τραπεζικές προμήθειες και κάθε βασική δαπάνη που επιβαρύνει τον οικογενειακό προϋπολογισμό.
7. Αυστηρό αλλά δίκαιο πλαίσιο κυρώσεων
Απαιτούνται κλιμακωτές κυρώσεις για μη έγκαιρη ενημέρωση, ανακριβή στοιχεία, συστηματική μη συμμόρφωση με τις υποχρεώσεις διασύνδεσης και αδικαιολόγητες αποκλίσεις που δεν διορθώνονται εγκαίρως, με τρόπο αναλογικό αλλά πραγματικά αποτελεσματικό.
Η διαφορά φιλοσοφίας είναι ξεκάθαρη. Η κυβέρνηση περιορίζεται σε μια εφαρμογή που καταγράφει τιμές.
Το ΠΑΣΟΚ – Κίνημα Αλλαγής προτείνει ένα ολοκληρωμένο Εθνικό Ψηφιακό Σύστημα Διαφάνειας Τιμών και Εποπτείας της Αγοράς, που δεν περιορίζεται στην απλή καταγραφή των τιμών, αλλά τις ερμηνεύει, τις αναλύει, εντοπίζει έγκαιρα ανωμαλίες, αξιοποιεί τα ανοιχτά δεδομένα και την τεχνητή νοημοσύνη και παρέχει στις αρμόδιες αρχές τα κατάλληλα εργαλεία για ουσιαστική εποπτεία της αγοράς προς όφελος του πολίτη και της κοινωνίας.
Η Ελλάδα δεν χρειάζεται απλώς να γνωρίζει «πόσο κάνει» ένα προϊόν. Χρειάζεται να μπορεί να απαντά και στο κρίσιμο ερώτημα «γιατί κάνει τόσο», να ενισχύει τη διαφάνεια και τον υγιή ανταγωνισμό σε κάθε στάδιο της εφοδιαστικής αλυσίδας και να διαθέτει τα κατάλληλα ψηφιακά εργαλεία για να παρεμβαίνει αποτελεσματικά όταν η αγορά δεν λειτουργεί προς όφελος του καταναλωτή. Το ΑΓΟΡΑ360° φιλοδοξεί να αποτελέσει το ψηφιακό εργαλείο αυτής της νέας προσέγγισης: μια ολοκληρωμένη εικόνα 360 μοιρών της αγοράς, που δεν περιορίζεται στην καταγραφή των τιμών, αλλά αξιοποιεί τα δεδομένα, τη διαλειτουργικότητα και την τεχνητή νοημοσύνη για να ενισχύει τη διαφάνεια, να υποστηρίζει τις αρμόδιες αρχές και να προστατεύει ουσιαστικά τον καταναλωτή.
