Συγγενείς που βρίσκονται σε αντίπαλα «στρατόπεδα» διεκδικώντας μεγαλύτερο μερίδιο από μια κληρονομιά ή αμφισβητώντας το περιεχόμενο μιας διαθήκης αποτελούν μια γνώριμη εικόνα στα ελληνικά δικαστήρια. Συχνά μάλιστα τέτοιες υποθέσεις εξελίσσονται σε πολυετείς δικαστικές διαμάχες, που μπορεί να διαρκέσουν ακόμη και 10 ή 15 χρόνια, επιβαρύνοντας τους εμπλεκόμενους τόσο οικονομικά όσο και ψυχολογικά.
Ωστόσο, σύμφωνα με δημοσίευμα της εφημερίδας Τα Νέα, το νέο κληρονομικό δίκαιο που προωθείται επιχειρεί να αλλάξει ριζικά το τοπίο, εισάγοντας σημαντικές ρυθμίσεις που στόχο έχουν να περιορίσουν τις συγκρούσεις μεταξύ συγγενών.
Το σχέδιο νόμου, το οποίο επεξεργάστηκε ομάδα δικαστών, πανεπιστημιακών, συμβολαιογράφων και δικηγόρων υπό τον ομότιμο καθηγητή του Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών και ακαδημαϊκό Απόστολο Γεωργιάδη, φιλοδοξεί να εκσυγχρονίσει το σύστημα κληρονομικής διαδοχής και να περιορίσει τις ενδοοικογενειακές δικαστικές συγκρούσεις.
Οι πέντε βασικές αλλαγές στο κληρονομικό δίκαιο
Κεντρικό στοιχείο της μεταρρύθμισης είναι πέντε βασικά νομοθετικά εργαλεία που εκτιμάται ότι θα συμβάλουν στη δραστική μείωση των δικαστικών διενέξεων για κληρονομικά ζητήματα.
Κληρονομικές συμβάσεις
Για πρώτη φορά εισάγεται η δυνατότητα σύναψης κληρονομικών συμβάσεων. Με συμβολαιογραφική πράξη, ο κληρονομούμενος μπορεί όσο βρίσκεται εν ζωή να συμφωνήσει με πρόσωπα της επιλογής του – όπως παιδιά, σύντροφο ή ακόμη και τρίτο πρόσωπο – ποιος θα κληρονομήσει την περιουσία του και με ποιον τρόπο.
Η ρύθμιση αυτή θεωρείται ότι περιορίζει τις μεταθανάτιες συγκρούσεις, τις αμφισβητήσεις διαθηκών αλλά και τα φαινόμενα πλαστών διαθηκών, καθώς η κατανομή της περιουσίας γίνεται σαφής και προκαθορισμένη.
Αναγνώριση της σύγχρονης οικογένειας
Το νέο πλαίσιο προσαρμόζεται και στις σύγχρονες μορφές οικογένειας. Εκτός από τον σύζυγο ή τον σύντροφο με σύμφωνο συμβίωσης, κληρονομικά δικαιώματα μπορεί να αποκτήσει και ο σύντροφος σε ελεύθερη ένωση, εφόσον αποδεικνύεται κοινή ζωή τουλάχιστον τριών ετών.
Η ρύθμιση αυτή αναμένεται να αποσαφηνίσει πολλές αμφισβητήσεις που στο παρελθόν οδηγούσαν σε μακροχρόνιες δικαστικές διαμάχες, ιδιαίτερα σε περιπτώσεις όπου υπήρχαν παιδιά από προηγούμενους γάμους.
Αλλαγές στη νόμιμη μοίρα
Σημαντικές αλλαγές εισάγονται και στον τρόπο υπολογισμού της νόμιμης μοίρας. Με τη νέα ρύθμιση η νόμιμη μερίδα μετατρέπεται από εμπράγματο δικαίωμα σε χρηματική αξίωση.
Η αλλαγή αυτή ουσιαστικά περιορίζει τον τεμαχισμό ακινήτων μεταξύ πολλών κληρονόμων, φαινόμενο που οδηγούσε συχνά σε μακροχρόνιες δικαστικές αντιπαραθέσεις.
Έτσι, ένα ακίνητο μπορεί να περάσει σε έναν κληρονόμο, ο οποίος αποζημιώνει τους υπόλοιπους, βάζοντας τέλος στα λεγόμενα «αδελφομοίρια» και στις εξ αδιαιρέτου ιδιοκτησίες που προκαλούσαν συχνά συγκρούσεις.
Διαχωρισμός κληρονομικής και ατομικής περιουσίας
Μια ακόμη σημαντική αλλαγή αφορά τον διαχωρισμό της κληρονομικής περιουσίας από την ατομική περιουσία του κληρονόμου.
Με τον τρόπο αυτό προστατεύεται η περιουσία που αποκτάται μέσω κληρονομιάς από ενδεχόμενα χρέη του κληρονόμου, ενώ περιορίζονται και οι οικονομικές διαμάχες με δανειστές.
Ψηφιακό μητρώο διαθηκών
Τέλος, σημαντικό ρόλο στο νέο πλαίσιο παίζει και η ψηφιακή πλατφόρμα δημοσίευσης διαθηκών diathikes.gr, η οποία λειτουργεί από την 1η Νοεμβρίου 2025.
Μέσω της πλατφόρμας οι πολίτες μπορούν να αναζητήσουν την ύπαρξη διαθήκης, να αιτηθούν πιστοποιητικά δημοσίευσης ή μη δημοσίευσης και να λάβουν τα σχετικά έγγραφα μέσα σε λίγες ημέρες.
Οι διαδικασίες αυτές παλαιότερα πραγματοποιούνταν αποκλειστικά μέσω των δικαστηρίων και μπορούσαν να διαρκέσουν έως και ενάμιση χρόνο. Πλέον, υπό την εποπτεία του Συμβολαιογραφικού Συλλόγου, ολοκληρώνονται σε διάστημα μόλις τριών έως επτά ημερών.
Παράλληλα, με τη δημιουργία του Μητρώου Αδημοσίευτων Διαθηκών επιχειρείται να περιοριστεί και το φαινόμενο των πλαστών διαθηκών, που στο παρελθόν είχε οδηγήσει πολλές οικογένειες σε πολυετείς δικαστικές αντιπαραθέσεις.
