Η συζήτηση για την Υγεία και Ασφάλεια στην Εργασία έχει για χρόνια συνδεθεί κυρίως με τους κινδύνους που είναι εύκολο να εντοπιστούν: ένα εργατικό ατύχημα, ένας επικίνδυνος χώρος, η απουσία μέτρων προστασίας. Όμως υπάρχει και μια άλλη κατηγορία κινδύνων, λιγότερο ορατή αλλά εξίσου κρίσιμη.
Πρόκειται για τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους, οι οποίοι συνδέονται με τον τρόπο που οργανώνεται και διοικείται η εργασία: τον υπερβολικό φόρτο, την πίεση χρόνου, τις πολλές ώρες, την εργασιακή ανασφάλεια, την ασάφεια ρόλων, την έλλειψη συμμετοχής και εμπιστοσύνης, αλλά και φαινόμενα βίας και παρενόχλησης.
Σύμφωνα με στοιχεία της Διεθνούς Οργάνωσης Εργασίας (ILO), οι παράγοντες αυτοί συνδέονται με περισσότερους από 840.000 θανάτους κάθε χρόνο.
Όταν η πίεση στη δουλειά μετατρέπεται σε ζήτημα υγείας
Η νέα έκθεση της ILO για το ψυχοκοινωνικό εργασιακό περιβάλλον καταγράφει το μέγεθος του προβλήματος σε παγκόσμιο επίπεδο. Οι εκτιμήσεις συνδέουν τους ψυχοκοινωνικούς κινδύνους με καρδιαγγειακές παθήσεις και ψυχικές διαταραχές, ενώ παράλληλα υπολογίζεται ότι οδηγούν σε σχεδόν 45 εκατομμύρια χαμένα έτη υγιούς ζωής κάθε χρόνο.
Το οικονομικό αποτύπωμα είναι επίσης σημαντικό: ο αντίκτυπος αυτών των παραγόντων εκτιμάται σε απώλεια περίπου 1,37% του παγκόσμιου ΑΕΠ. Η οργάνωση της εργασίας μπορεί να επηρεάσει άμεσα την υγεία, την ασφάλεια και τελικά την ίδια τη λειτουργία μιας επιχείρησης.
Περισσότερη πίεση, περισσότερες ώρες και λιγότερος έλεγχος
Η αγορά εργασίας αλλάζει με γρήγορους ρυθμούς και μαζί της μεταβάλλονται και οι συνθήκες μέσα στις οποίες εργάζονται εκατομμύρια άνθρωποι.
Η πίεση για γρήγορη ολοκλήρωση εργασιών, ο αυξημένος φόρτος, οι πολλές ώρες εργασίας και η αβεβαιότητα για το μέλλον μπορούν να δημιουργήσουν ένα περιβάλλον συνεχούς καταπόνησης. Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται η ασάφεια σχετικά με τις αρμοδιότητες, η περιορισμένη συμμετοχή των εργαζομένων στις αποφάσεις, η ανεπαρκής επικοινωνία και η έλλειψη εμπιστοσύνης προς τη διοίκηση. Όταν σε αυτά προστίθενται περιστατικά εκφοβισμού, βίας ή παρενόχλησης, το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι πολλοί από αυτούς τους κινδύνους δεν αφήνουν άμεσα ορατό σημάδι, γεγονός που μπορεί να καθυστερεί την αναγνώριση και την αντιμετώπισή τους.
Η πρόληψη δεν αρχίζει μετά το πρόβλημα
Η αποτελεσματική αντιμετώπιση των ψυχοκοινωνικών κινδύνων δεν μπορεί να βασίζεται αποκλειστικά σε μεμονωμένες δράσεις ή στην προσπάθεια του κάθε εργαζομένου να «αντέξει» περισσότερη πίεση. Απαιτείται συστηματική αναγνώριση, αξιολόγηση και παρακολούθηση των κινδύνων στο πλαίσιο των συστημάτων Υγείας και Ασφάλειας στην Εργασία.
Αυτό σημαίνει εκπαίδευση, τεκμηρίωση, ουσιαστικό διάλογο και συνεργασία ανάμεσα στη διοίκηση, τους επαγγελματίες Υγείας και Ασφάλειας, τα τμήματα ανθρώπινου δυναμικού, τους εργαζομένους και τους εκπροσώπους τους.
Η ποιότητα της εργασίας δείχνει την ωριμότητα ενός οργανισμού
Η πρόεδρος του ΕΛΙΝΥΑΕ, Ρένα Μπαρδάνη, επισημαίνει ότι οι ψυχοκοινωνικοί κίνδυνοι δεν αποτελούν ζήτημα ατομικής «ανθεκτικότητας», αλλά συνδέονται με την οργάνωση, τη διοίκηση και την κουλτούρα ενός οργανισμού. Το μήνυμα είναι ότι μια ασφαλής εργασία, είναι η εργασία στην οποία ο φόρτος, ο ρυθμός, η επικοινωνία, η ασφάλεια και η εμπιστοσύνη αντιμετωπίζονται ως βασικά στοιχεία της καθημερινής λειτουργίας.
