Έντονες πολιτικές αντιδράσεις στο Ισραήλ έχει προκαλέσει το ντοκιμαντέρ «NAZA», λίγες ώρες μετά την κατάκτηση του Ειδικού Βραβείου της Επιτροπής στο 83ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου της Βενετίας. Ο υπουργός Πολιτισμού Μίκι Ζοχάρ απείλησε τους δύο Ισραηλινούς σκηνοθέτες με αφαίρεση της υπηκοότητάς τους.
Ο Ζοχάρ επιτέθηκε προσωπικά στον Γιουβάλ Άμπραχαμ και τη Ρέιτσελ Ζορ, χαρακτηρίζοντας το «NAZA» «αποτρόπαιο» και τη βράβευσή του στη Βενετία «σοκαριστική».
Σε ανάρτησή του στο X, κατηγόρησε τους δύο δημιουργούς ότι είναι πρόθυμοι να βλάψουν τη χώρα τους για να κερδίσουν, όπως υποστήριξε, το χειροκρότημα «αντισημιτών σε όλο τον κόσμο».
«Οι πράξεις τους συνιστούν προδοσία κατά του κράτους», ανέφερε ο Ισραηλινός υπουργός, συμπληρώνοντας ότι θα προχωρήσει «άμεσα» στις απαραίτητες ενέργειες για την αφαίρεση της ισραηλινής υπηκοότητάς τους.
Ωστόσο, η επίθεση δεν περιορίστηκε στον υπουργό Πολιτισμού.
Ο υπουργός Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν-Γκβιρ χαρακτήρισε τους δύο σκηνοθέτες «ντροπή και όνειδος για ολόκληρο τον λαό του Ισραήλ» και ουσιαστικά τους προέτρεψε να φύγουν από τη χώρα, υποστηρίζοντας ότι «οι φίλοι τους», δηλαδή η Χαμάς στη Γάζα, θα τους υποδεχθούν.
Τι καταγράφει το ντοκιμαντέρ «NAZA»
Το 80λεπτο ντοκιμαντέρ γυρίστηκε μυστικά μέσα σε διάστημα τριών ετών, με νυχτερινά γυρίσματα στις ταράτσες του Τελ Αβίβ. Βασίζεται στις μαρτυρίες 24 Ισραηλινών στρατιωτικών και στελεχών των υπηρεσιών πληροφοριών, οι οποίοι, σύμφωνα με τους δημιουργούς, συμμετείχαν στον σχεδιασμό και την πραγματοποίηση επιθέσεων στη Γάζα.
Οι μάρτυρες εμφανίζονται χωρίς να αποκαλύπτονται τα στοιχεία τους, με παραμορφωμένα πρόσωπα και φωνές, ώστε να μην μπορούν να αναγνωριστούν.
Στις μαρτυρίες τους περιγράφουν ένα σύστημα επιτήρησης και επιλογής στόχων, στον οποίο, όπως αναφέρουν, αξιοποιούνταν και τεχνολογίες τεχνητής νοημοσύνης.
Μία από τις σοβαρότερες καταγγελίες που περιλαμβάνονται στην ταινία αφορά την έγκριση επιθέσεων με προκαθορισμένο υπολογισμό των πιθανών απωλειών αμάχων.
Σε μία από τις μαρτυρίες αναφέρεται αναφέρεται ότι είχε εγκριθεί η θανάτωση έως και 500 ανθρώπων που περιλαμβάνονταν στον υπολογισμό των «NAZA», προκειμένου να σκοτωθεί ένας μαχητής της Χαμάς.
Άλλοι μάρτυρες κάνουν λόγο για σύστημα τεχνητής νοημοσύνης που επεξεργαζόταν στοιχεία από χιλιάδες κινητά τηλέφωνα και συνέβαλλε στον εντοπισμό κτιρίων που μπορούσαν να αποτελέσουν στόχους.
Ένας πρώην στρατιωτικός υποστηρίζει, μάλιστα, ότι ακόμη και η ένδειξη σε κινητό παιδιού πως «ο μπαμπάς είναι σπίτι» μπορούσε να λειτουργήσει ως σήμα για την έναρξη αεροπορικής επίθεσης.
Οι μαρτυρίες αναφέρονται επίσης σε επιθέσεις κατά κατοικιών, όπου, σύμφωνα με τους πληροφοριοδότες, ήταν γνωστό ότι βρίσκονταν συγγενείς των προσώπων που είχαν τεθεί στο στόχαστρο, καθώς και σε επιχειρήσεις που αφορούσαν ολόκληρες γειτονιές.
Το Ισραήλ απορρίπτει τις καταγγελίες
Ο ισραηλινός στρατός έχει απορρίψει τους ισχυρισμούς που παρουσιάζονται στο ντοκιμαντέρ. Οι IDF υποστηρίζουν ότι οι μαρτυρίες είναι ανώνυμες και πως δεν μπορεί να επιβεβαιωθεί ούτε η ταυτότητα ούτε ο ακριβής ρόλος των προσώπων που εμφανίζονται στο ντοκιμαντέρ.
Το Ισραήλ αναφέρει ότι έχει λάβει εκτεταμένα μέτρα για την προστασία των αμάχων και κατηγορεί τη Χαμάς ότι χρησιμοποιεί τον άμαχο πληθυσμό ως ανθρώπινη ασπίδα.
Από την πλευρά τους, οι δημιουργοί επιμένουν πως στόχος τους ήταν να αποκαλύψουν τον τρόπο λειτουργίας του μηχανισμού που, σύμφωνα με τις μαρτυρίες, βρίσκεται πίσω από τις επιθέσεις.
Ο Άμπραχαμ έχει δηλώσει ότι είναι ιδιαίτερα σημαντικό να παρακολουθήσουν την ταινία οι ίδιοι οι Ισραηλινοί, καθώς οι στρατιωτικοί και οι αξιωματικοί που μιλούν στο ντοκιμαντέρ επέλεξαν να εκφραστούν στα εβραϊκά, ώστε οι συμπατριώτες τους να ακούσουν τις μαρτυρίες τους.
Από το «No Other Land» στο «NAZA»
Οι δύο σκηνοθέτες είναι ήδη γνωστοί στο ισραηλινό κοινό.
Ο Άμπραχαμ και η Ζορ ήταν δύο από τους τέσσερις συνδημιουργούς του «No Other Land», μαζί με τους Παλαιστίνιους Μπάζελ Άντρα και Χαμντάν Μπαλάλ. Η ταινία κέρδισε το Όσκαρ Καλύτερου Ντοκιμαντέρ το 2025.
Το «NAZA» συνεχίζει αυτή την κινηματογραφική και δημοσιογραφική καταγραφή της γενοκτονίας του παλαιστινιακού λαού, μεταφέροντας αυτή τη φορά την κάμερα στο εσωτερικό του ίδιου του ισραηλινού στρατιωτικού και πληροφοριακού μηχανισμού.
Η παγκόσμια πρεμιέρα της ταινίας πραγματοποιήθηκε στη Βενετία. Σύμφωνα με το Reuters, οι θεατές χειροκροτούσαν επί 25 συνεχόμενα λεπτά, στη μεγαλύτερη μέχρι τότε διάρκεια χειροκροτημάτων στη φετινή διοργάνωση.
Στη συνέχεια, το «NAZA» απέσπασε το Ειδικό Βραβείο της Επιτροπής.
Στην επίσημη περιγραφή της Μπιενάλε της Βενετίας αναφέρεται ότι η ταινία, η οποία γυρίστηκε τη νύχτα στις ταράτσες του Τελ Αβίβ, αποκαλύπτει «τα συστήματα πίσω από τις υπολογισμένες μαζικές δολοφονίες Παλαιστινίων αμάχων στη Γάζα».
Το νομικό εμπόδιο για την αφαίρεση υπηκοότητας
Παρότι ο Ζοχάρ δήλωσε ότι θα κινηθεί «άμεσα», η αφαίρεση της υπηκοότητας δεν εξαρτάται αποκλειστικά από τον υπουργό Πολιτισμού.
Η ισραηλινή νομοθεσία προβλέπει, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τη δυνατότητα αφαίρεσης υπηκοότητας για πράξεις που χαρακτηρίζονται «παραβίαση της πίστης προς το κράτος». Σε αυτές περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, πράξεις τρομοκρατίας, προδοσία ή βαριά κατασκοπεία.
Η σχετική διαδικασία, ωστόσο, περνά από τον υπουργό Εσωτερικών και τα δικαστήρια.
Με βάση την ισχύουσα νομοθεσία, το δικαστήριο μπορεί να ανακαλέσει την υπηκοότητα ύστερα από αίτημα του υπουργού Εσωτερικών, ενώ προβλέπονται συγκεκριμένες δικαστικές εγγυήσεις.
Το Ανώτατο Δικαστήριο του Ισραήλ έχει επικυρώσει τη δυνατότητα αφαίρεσης υπηκοότητας σε εξαιρετικές περιπτώσεις που συνδέονται με «παραβίαση πίστης» προς το κράτος, θέτοντας όμως περιορισμούς στην εφαρμογή της συγκεκριμένης εξουσίας.
Επομένως, η δήλωση του Ζοχάρ συνιστά πολιτική απειλή και πρόθεση να ξεκινήσει η διαδικασία, όχι απόφαση αφαίρεσης της υπηκοότητας.
Η σύγκρουση μεταφέρεται και στο εσωτερικό του Ισραήλ
Η υπόθεση του «NAZA» εξελίσσεται σε μία περίοδο κατά την οποία η κυβέρνηση του Μπενιαμίν Νετανιάχου αντιμετωπίζει έντονες διαφωνίες σχετικά με τον τρόπο παρουσίασης του πολέμου στη Γάζα στο εσωτερικό της χώρας.
Ο ίδιος ο Ζοχάρ έχει ήδη συγκρουστεί με μεγάλο τμήμα της ισραηλινής κινηματογραφικής κοινότητας, λόγω μεταρρύθμισης στη χρηματοδότηση του κινηματογράφου από το κράτος.
Η πρότασή του προβλέπει μεγαλύτερη έμφαση στην εμπορική επιτυχία των ταινιών, προκαλώντας αντιδράσεις από σκηνοθέτες και ηθοποιούς, οι οποίοι υποστηρίζουν ότι περιορίζεται η χρηματοδότηση καλλιτεχνικών και πολιτικά κριτικών έργων.
Για τους δύο σκηνοθέτες, πάντως, προτεραιότητα παραμένει να προβληθεί η ταινία σε όσο το δυνατόν μεγαλύτερο κοινό, ιδιαίτερα μέσα στο ίδιο το Ισραήλ.
Ο Άμπραχαμ έχει τονίσει ότι οι Ισραηλινοί πρέπει να ακούσουν απευθείας τους στρατιωτικούς που περιγράφουν όσα έκαναν στη Γάζα.
