Πρόσθετα έσοδα στα κρατικά ταμεία αποφέρουν οι ολοένα και πιο στοχευμένοι ψηφιακοί έλεγχοι στις δηλώσεις ΦΠΑ, καθώς η φορολογική διοίκηση αξιοποιεί πλέον συνδυαστικά την Τεχνητή Νοημοσύνη, το myDATA και τις ηλεκτρονικές διασταυρώσεις για τον εντοπισμό περιπτώσεων φοροδιαφυγής.
Η νέα ψηφιακή διαδικασία περιορίζει σταδιακά το λεγόμενο «κενό ΦΠΑ», δηλαδή τη διαφορά ανάμεσα στα ποσά που θεωρητικά θα έπρεπε να εισπράττονται και σε αυτά που τελικά καταλήγουν στα κρατικά ταμεία.
Η εικόνα αποτυπώνεται και στα στοιχεία των φορολογικών εσόδων. Κατά το πρώτο εξάμηνο του 2026, οι εισπράξεις από τον ΦΠΑ ξεπέρασαν τα 14,5 δισ. ευρώ, έναντι στόχου 13,6 δισ. ευρώ στον προϋπολογισμό, καταγράφοντας υπέρβαση περίπου 880 εκατ. ευρώ.
Την ίδια ώρα, στο αντίστοιχο διάστημα του 2025 είχαν εισπραχθεί περίπου 12,8 δισ. ευρώ, ενώ το σύνολο των εσόδων από ΦΠΑ για ολόκληρο το 2025 είχε ανέλθει στα 29,2 δισ. ευρώ.
Εφόσον η συγκεκριμένη δυναμική συνεχιστεί και κατά το δεύτερο εξάμηνο, τα έσοδα από τον φόρο αναμένεται να ενισχυθούν περαιτέρω, δημιουργώντας μεγαλύτερο δημοσιονομικό περιθώριο. Σε συνδυασμό με τη συγκράτηση των δαπανών, η εξέλιξη αυτή μπορεί να οδηγήσει σε υψηλότερο πρωτογενές αποτέλεσμα, με το πλεόνασμα να εκτιμάται ότι μπορεί να ξεπεράσει την επικαιροποιημένη πρόβλεψη του οικονομικού επιτελείου για 3,2% του ΑΕΠ και, υπό προϋποθέσεις, να κινηθεί ακόμη και πάνω από το 4%.
Στο «μικροσκόπιο» οι δηλώσεις ΦΠΑ
Κομβικό ρόλο στους νέους ελέγχους διαδραματίζει το myDATA, καθώς οι δηλώσεις ΦΠΑ προσυμπληρώνονται υποχρεωτικά με βάση τα στοιχεία που έχουν διαβιβαστεί στα ηλεκτρονικά βιβλία.
Κάθε σημαντική απόκλιση μεταξύ των ποσών που δηλώνει μια επιχείρηση και των δεδομένων που έχουν καταγραφεί ηλεκτρονικά μπορεί να ενεργοποιήσει ελεγκτικούς μηχανισμούς.
Στο «ραντάρ» της φορολογικής διοίκησης μπαίνουν, μεταξύ άλλων, επιχειρήσεις που εμφανίζουν:
- μεγάλες αποκλίσεις σε σχέση με τα δεδομένα του κλάδου τους,
- απότομες μεταβολές στον τζίρο,
- αναντιστοιχίες ανάμεσα στις δηλώσεις και στις ηλεκτρονικά καταγεγραμμένες συναλλαγές.
Οι έλεγχοι δεν περιορίζονται μόνο στα στοιχεία του myDATA. Τα δεδομένα του ΦΠΑ διασταυρώνονται με τις εισπράξεις μέσω POS, αλλά και με τις κινήσεις των τραπεζικών λογαριασμών μέσω του Συστήματος Μητρώου Τραπεζικών Λογαριασμών.
Με αυτόν τον τρόπο, η φορολογική διοίκηση μπορεί να σχηματίζει μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα για τον πραγματικό κύκλο εργασιών και τις συναλλαγές κάθε επιχείρησης.
Μειώνεται το «κενό ΦΠΑ»
Η εντατικοποίηση των ψηφιακών διασταυρώσεων έχει συμβάλει και στη σημαντική υποχώρηση του λεγόμενου «κενού ΦΠΑ».
Το 2019 το κενό βρισκόταν στο 24%, ενώ το 2023 είχε περιοριστεί στο 11,4%. Για το 2024 και το 2025, οι εκτιμήσεις δείχνουν περαιτέρω υποχώρηση, σε μονοψήφια επίπεδα και κάτω από το 9%.
Η εξέλιξη αυτή φέρνει το ελληνικό ποσοστό πιο κοντά στον ευρωπαϊκό μέσο όρο και αποτελεί ένδειξη ότι οι ηλεκτρονικές διασταυρώσεις και οι αυτοματοποιημένοι έλεγχοι περιορίζουν σταδιακά τα περιθώρια απόκρυψης φορολογητέας ύλης.
ΦΠΑ: Βαριά πρόστιμα μετά την έναρξη ελέγχου
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται από επιχειρήσεις και ελεύθερους επαγγελματίες που δεν έχουν υποβάλει δήλωση ΦΠΑ ή προχωρούν σε εκπρόθεσμη αρχική ή τροποποιητική δήλωση αφού έχει ήδη κοινοποιηθεί εντολή φορολογικού ελέγχου.
Σε περίπτωση που δεν έχει υποβληθεί καθόλου δήλωση και η παράβαση διαπιστωθεί από τη φορολογική αρχή κατά τον έλεγχο, το πρόστιμο ανέρχεται σε 50% του φόρου που αναλογεί στη μη υποβληθείσα δήλωση.
Αντίστοιχα, σε περίπτωση εκπρόθεσμης αρχικής ή τροποποιητικής χρεωστικής δήλωσης μετά την κοινοποίηση εντολής ελέγχου ή πρόσκλησης παροχής πληροφοριών και μέχρι την κοινοποίηση του προσωρινού διορθωτικού προσδιορισμού φόρου, προβλέπεται επίσης πρόστιμο 50% επί του φόρου ή της διαφοράς φόρου.
Το ποσό αυτό, μαζί με τον αναλογούντα τόκο, μπορεί να περιοριστεί, εφόσον η οφειλή εξοφληθεί πλήρως μέσα σε 30 ημέρες από τον προσδιορισμό του φόρου. Στην περίπτωση αυτή, η επιβάρυνση μειώνεται στο 60% του αρχικού προστίμου, δηλαδή ουσιαστικά στο 30% του φόρου.
Τι ισχύει για όσους διορθώσουν οικειοθελώς τη δήλωση
Διαφορετική είναι η αντιμετώπιση για όσους υποβάλλουν εκπρόθεσμη χρεωστική δήλωση ΦΠΑ πριν τους κοινοποιηθεί εντολή φορολογικού ελέγχου.
Σε αυτή την περίπτωση δεν εφαρμόζεται το πρόστιμο του 50%. Επιβάλλεται το προβλεπόμενο σταθερό διοικητικό πρόστιμο, το οποίο ανέρχεται σε 100, 250 ή 500 ευρώ, ανάλογα με τα βιβλία που τηρεί η επιχείρηση, καθώς και ο τόκος εκπρόθεσμης καταβολής, ο οποίος ανέρχεται σε 0,73% για κάθε μήνα καθυστέρησης.
Παράλληλα, εάν μετά την κοινοποίηση εντολής ελέγχου ο φορολογούμενος αποδεχθεί το ποσό του ΦΠΑ που προκύπτει από τον έλεγχο και δεν ζητήσει τη συνέχιση της διαδικασίας ούτε προσφύγει στη Διεύθυνση Επίλυσης Διαφορών ή στα διοικητικά δικαστήρια, το πρόστιμο μπορεί να μειωθεί στο μισό.
Συγκεκριμένα, μέσω της διαδικασίας αποδοχής των πράξεων του φορολογικού ελέγχου, το πρόστιμο του 50% περιορίζεται στο 25% του φόρου που προκύπτει.
