«Κόκκινα δάνεια», οφειλές προς τράπεζες, funds και εταιρείες διαχείρισης συνεχίζουν να αποτελούν ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα για χιλιάδες νοικοκυριά, με τους δανειολήπτες να αναζητούν τρόπους για να περιορίσουν τις μηνιαίες επιβαρύνσεις και να αποφύγουν τα χειρότερα.
Σήμερα υπάρχουν περισσότερες από μία επιλογές για τη ρύθμιση μιας προβληματικής οφειλής. Ο εξωδικαστικός μηχανισμός αποτελεί μία από τις βασικές λύσεις, όμως δεν είναι απαραίτητα η καταλληλότερη για κάθε περίπτωση.
Η επιλογή εξαρτάται από μια σειρά παραγόντων, όπως το ύψος της οφειλής, το εισόδημα, η περιουσιακή κατάσταση του οφειλέτη, το αν υπάρχουν χρέη προς το Δημόσιο ή τον ΕΦΚΑ, αλλά και το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η υπόθεση.
Εξωδικαστικός μηχανισμός: Η λύση για όσους έχουν πολλές οφειλές
Ο εξωδικαστικός μηχανισμός μπορεί να δώσει τη δυνατότητα συνολικής ρύθμισης διαφορετικών χρεών, καθώς ο οφειλέτης μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση, να ρυθμίσει οφειλές προς το Δημόσιο, τον ΕΦΚΑ, τράπεζες και εταιρείες διαχείρισης.
Η διάρκεια της ρύθμισης μπορεί να φτάσει έως τις 240 δόσεις για οφειλές προς το Δημόσιο και τα ασφαλιστικά ταμεία, ενώ για οφειλές προς τράπεζες και servicers μπορεί, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να ανέλθει έως και στις 420 δόσεις.
Ένα ακόμη σημαντικό στοιχείο είναι η δυνατότητα διαγραφής μέρους της οφειλής, εφόσον πληρούνται οι προβλεπόμενες προϋποθέσεις.
Ωστόσο, ο εξωδικαστικός δεν αποτελεί αυτομάτως την καλύτερη επιλογή για κάθε δανειολήπτη. Σε αρκετές περιπτώσεις μπορεί να υπάρχουν άλλες λύσεις, οι οποίες ανταποκρίνονται καλύτερα στα οικονομικά δεδομένα του οφειλέτη.
Διμερής ρύθμιση με τράπεζα ή servicer
Μία διαφορετική επιλογή είναι η απευθείας διαπραγμάτευση με την τράπεζα ή την εταιρεία διαχείρισης της οφειλής.
Μέσα από μια τέτοια συμφωνία μπορεί να εξεταστεί η μείωση της μηνιαίας δόσης, η επιμήκυνση της διάρκειας αποπληρωμής, η μείωση του επιτοκίου, η διαγραφή μέρους της οφειλής ή ακόμη και μια διαφορετική δομή αποπληρωμής.
Η διμερής ρύθμιση έχει, όμως, μια βασική διαφορά από τον εξωδικαστικό μηχανισμό. Δεν υπάρχει ενιαία αντιμετώπιση όλων των χρεών. Εάν ένας οφειλέτης έχει, για παράδειγμα, οφειλές προς το Δημόσιο, τον ΕΦΚΑ και έναν servicer, θα πρέπει να διαπραγματευτεί ξεχωριστά για κάθε κατηγορία χρέους.
Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν όσοι διαθέτουν ένα σημαντικό ποσό και μπορούν να προχωρήσουν σε εφάπαξ εξόφληση. Σε αυτή την περίπτωση μπορεί να επιχειρηθεί διαπραγμάτευση για σημαντική έκπτωση επί της συνολικής οφειλής, με το τελικό αποτέλεσμα να εξαρτάται από τα δεδομένα και τους όρους της κάθε υπόθεσης.
Πλειστηριασμός: Πότε εξετάζεται η δικαστική οδός
Πιο σύνθετη είναι η κατάσταση όταν έχει ξεκινήσει διαδικασία αναγκαστικής εκτέλεσης ή έχει οριστεί πλειστηριασμός.
Σε αυτή την περίπτωση ο δανειολήπτης μπορεί να εξετάσει, πέρα από τη δυνατότητα ρύθμισης ή διαπραγμάτευσης, και τη δικαστική οδό, εφόσον υπάρχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις.
Στο πλαίσιο αυτό μπορεί να ελεγχθεί η διαταγή πληρωμής, η κατάσχεση και συνολικά η νομιμότητα των ενεργειών που έχουν προηγηθεί. Αν προκύπτουν ζητήματα που χρήζουν δικαστικού ελέγχου, μπορεί να εξεταστεί η άσκηση των προβλεπόμενων ενδίκων βοηθημάτων, όπως ανακοπές κατά της διαταγής πληρωμής ή της διαδικασίας κατάσχεσης.
Παράλληλα, σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να τεθεί ζήτημα παραγραφής της απαίτησης. Αυτό, όμως, δεν μπορεί να κριθεί γενικά και απαιτεί αναλυτικό έλεγχο του ιστορικού της οφειλής, των κοινοποιήσεων και των ενεργειών που έχουν πραγματοποιηθεί από τον δανειστή.
Αντίστοιχος έλεγχος μπορεί να γίνει και ως προς την τιμή πρώτης προσφοράς σε έναν πλειστηριασμό, εφόσον συντρέχουν οι προϋποθέσεις για σχετική δικαστική ενέργεια.
Η πρόταση για επαναγορά των «κόκκινων δανείων»
Στο μεταξύ, στη δημόσια συζήτηση έχει επανέλθει και η πρόταση του ΠΑΣΟΚ για τη δυνατότητα του ίδιου του δανειολήπτη να αγοράζει την οφειλή του πριν αυτή μεταβιβαστεί σε fund.
Η πρόταση ανοίγει εκ νέου τη συζήτηση για τον τρόπο με τον οποίο θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν τα «κόκκινα δάνεια» και να δοθούν περισσότερες δυνατότητες στους δανειολήπτες.
Ωστόσο, ένα βασικό ζήτημα είναι ότι μεγάλο μέρος των προβληματικών δανείων έχει ήδη μεταβιβαστεί ή τιτλοποιηθεί και πλέον βρίσκεται στα χαρτοφυλάκια funds και servicers.
Ως αποτέλεσμα, η εφαρμογή ενός μοντέλου επαναγοράς από τον ίδιο τον δανειολήπτη είναι σήμερα πιο σύνθετη, καθώς οι απαιτήσεις έχουν ήδη αλλάξει χέρια και αποτελούν μέρος οργανωμένων χαρτοφυλακίων.
Στο επίκεντρο και η προστασία των δανειοληπτών
Πέρα από το ζήτημα της ρύθμισης των οφειλών, σημαντικό μέρος της συζήτησης αφορά και τη συμπεριφορά των εταιρειών διαχείρισης απέναντι στους δανειολήπτες.
Η ανάγκη για αυστηρότερο έλεγχο των servicers και αποτελεσματικές κυρώσεις σε περίπτωση παράνομων ή αυθαίρετων πρακτικών αποτελεί βασικό αίτημα που επανέρχεται στο δημόσιο διάλογο.
Στο πλαίσιο αυτό τίθεται και η ανάγκη για αυστηρότερα πρόστιμα, αλλά και για ουσιαστικές αποζημιώσεις σε περιπτώσεις όπου αποδεικνύεται ότι ένας δανειολήπτης υπέστη ζημία από παράνομες ή καταχρηστικές πρακτικές.
Σε κάθε περίπτωση, η επιλογή ανάμεσα στον εξωδικαστικό μηχανισμό, τη διμερή διαπραγμάτευση, την εφάπαξ εξόφληση ή τη δικαστική προσφυγή δεν μπορεί να γίνει με τον ίδιο τρόπο για όλους. Καθοριστικό ρόλο έχουν το ύψος και το είδος της οφειλής, η οικονομική κατάσταση του δανειολήπτη, η ύπαρξη περιουσίας και κυρίως το στάδιο στο οποίο βρίσκεται η διαδικασία.
