Το δημογραφικό αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα και δυσκολότερα προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ελλάδα, καθώς απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό και στοχευμένες πολιτικές για την αντιμετώπισή του.
Στις προσπάθειες κατανόησης των αιτιών, η εφημερίδα Τα Νέα φιλοξενεί δηλώσεις πανεπιστημιακών καθηγητών και τοπικών παραγόντων από περιοχές που πλήττονται περισσότερο από την υπογεννητικότητα, όπως η Γορτυνία, η Ιθάκη, τα Γρεβενά και η Ευρυτανία.
Δημογραφικές τάσεις και γεωγραφικές ανισότητες
Η Ελλάδα αντιμετωπίζει γήρανση του πληθυσμού, με μείωση κατά 3,1% μεταξύ των απογραφών 2011 και 2021, φτάνοντας τα 10.428.487 άτομα. Το πρόβλημα διαφοροποιείται γεωγραφικά, με τρεις περιφέρειες να καταγράφουν μείωση πάνω από 10%.
Αντίθετα, περιφέρειες όπως το Νότιο Αιγαίο και η Κρήτη παρουσίασαν αύξηση γεννήσεων, ενώ η Αττική, το Βόρειο Αιγαίο και το Ιόνιο παρουσίασαν ηπιότερη μείωση. Οι περιοχές Κεντρική Μακεδονία, Θεσσαλία, Ήπειρος, Δυτική Ελλάδα και Πελοπόννησος κατέγραψαν μείωση 4-7%.
Σημαντική ανησυχία προκαλεί η κατάσταση στη Δυτική Μακεδονία, Ανατολική Μακεδονία-Θράκη και Στερεά Ελλάδα, όπου η υπογεννητικότητα και η φυγή του πληθυσμού απειλούν την επιβίωση των περιοχών.
Η κατάσταση στις πιο κρίσιμες περιοχές
Γορτυνία
Το 2025 καταγράφηκαν 350 θάνατοι και καμία γέννηση. Μετά το κλείσιμο του εργοστασίου της ΔΕΗ το 2019, πολλοί κάτοικοι έφυγαν. Υπάρχει προσπάθεια μέσω του Προγράμματος Δίκαιης Αναπτυξιακής Μετάβασης να επιστρέψουν κάτοικοι στην περιοχή, σύμφωνα με τον αντιπεριφερειάρχη Κώστα Μανδρώνη.
Ιθάκη
Κατέγραψε μείωση 11,4% μεταξύ 2011-2022, η οποία αποδίδεται σε ανακριβή μέτρηση της απογραφής του 2011. Η δημοτική αρχή προσπαθεί να προσελκύσει νέους επαγγελματίες, προσφέροντας πρόσβαση σε παιδεία και υγεία.
Γρεβενά
Η μείωση του πληθυσμού έφτασε το 16,3% την περίοδο 2011-2022, κυρίως λόγω φυγής για εργασία στην Ελλάδα ή το εξωτερικό. Η περιοχή εντάχθηκε στο Πρόγραμμα Μετεγκατάστασης, που παρέχει οικονομικά κίνητρα για οικογένειες, ενώ αναπτύσσεται ο χειμερινός τουρισμός στη Βασιλίτσα.
Ευρυτανία
Η μείωση πληθυσμού έφτασε το 13,2% και αποδίδεται στην πολυπλοκότητα των αιτίων του δημογραφικού. Ο αντιπεριφερειάρχης Αριστείδης Τάσιος ορίζει κατοικία, εργασία, υγεία και παιδεία ως βασικούς άξονες για την αντιμετώπισή του, παρέχοντας κίνητρα μετεγκατάστασης.
Κοινωνικές και οικονομικές προκλήσεις
Η Ελλάδα καταγράφει 1,26 παιδιά ανά γυναίκα, έναντι μέσου όρου 31 ετών για το πρώτο παιδί, με τη χώρα να κατατάσσεται 7η χειρότερη στην ΕΕ το 2023 σύμφωνα με τη Eurostat.
Ο καθηγητής Νίκος Μπένος τονίζει ότι η απασχόληση είναι το κλειδί για την επιβράδυνση της υπογεννητικότητας, προτείνοντας ανάπτυξη μη τουριστικών περιοχών, εστίαση στον πρωτογενή τομέα και συνδεδεμένες βιομηχανίες. Παράλληλα, η ανατροφοδότηση του δημογραφικού φαινομένου σημαίνει ότι ακόμα και αν αυξηθεί η γονιμότητα, οι γεννήσεις θα συνεχίσουν να μειώνονται λόγω του μικρού αριθμού γυναικών.
Η καθηγήτρια Αλεξάνδρα Τραγάκη επισημαίνει ότι οι αλλαγές στις αξίες και προτεραιότητες των ανθρώπων παίζουν επίσης ρόλο: σήμερα οι νέοι επενδύουν περισσότερο στην επαγγελματική αυτονομία παρά στη δημιουργία οικογένειας και αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην εύρεση συντρόφου. Αλλαγή υπάρχει και στην αντίληψη για το παιδί, το οποίο παλαιότερα θεωρούνταν επένδυση για το μέλλον και εργαλείο στήριξης της οικογένειας. Τέλος, απορρίπτει το αφήγημα ότι η εργασία των γυναικών μειώνει τις γεννήσεις, σημειώνοντας πως οι περισσότερες μητέρες είναι σήμερα εργαζόμενες.
